Zaailingen te lang en te dun

Het wordt tijd dat ik hier eens wat meer over schrijf. Want elk jaar krijg ik meerdere mails, soms met afgrijselijke foto’s, van zaailingen die best wat kou kunnen hebben, maar toch net iets te vroeg in huis worden gezaaid. En ik heb daar niet echt iets heel duidelijk over op de website te staan. Vandaar op deze plaats, dan kan ik, of wie dan ook, altijd even verwijzen naar de uitleg, want het komt blijkbaar heel veel vaker voor dan ik dacht.

Soorten als sla, kool, andijvie, krootjes, ze zijn niet echt geschikt om in februari al in huis te zaaien. Pepers, paprika’s, aubergines, tomaten, die kunnen daar wat beter tegen, al moet je dan ook nog goed opletten waar je ze zet (licht en matig warm).

Maar sla, kool, etc., kunnen allemaal heel goed tegen kou. Niet tegen -10 in februari, dus ik snap ook wel dat mensen die soorten dan wellicht in huis willen zaaien, met een vleugje lente in het hoofd, heb ik zelf ook elke februari last van :-). Maar in februari is het nog niet heel licht, niet in hoeveelheid licht en ook niet in lichturen per dag. En in huis is het lekker warm. En zelfs achter een zonnig raam is het dan soms toch nog te donker voor die zaailingen die liever in maart buiten worden gezaaid.

En dat geeft dan dit soort resultaten. Op de bovenste foto zie je sla te vroeg in huis gezaaid:

Zaailingen sla te lang en dunHeel lang en dun en hoog, rechts zie je zelfs al wat zaailingen omvallen; de dunne, lange, slappe stengels kunnen het topje niet meer dragen, de worteltjes zijn nog veel te klein om kracht te kunnen geven. Je kunt ook zien hoe dun en doorschijnend, bijna waterig zwak de stengeltjes eruit zien. De foto vond ik op internet (niet dat het mij nooit is gebeurd maar het is wel zo lang geleden dat ik er geen foto van heb).

Want ik zaai sla al jaren vanaf eind februari in de koude kas, of vanaf de 2e week van maart buiten. En zo zien de zaailingen er dan uit:

Sla zaailing

Kort, gedrongen, bijna als een soort rozetje, de blaadjes ontwikkelen zich al dicht bij de grond. En de blaadjes zorgen ervoor dat de zaailingen vocht en voeding kan opnemen en dus verder kan groeien. Bij de lange dunne, iele zaailingen zijn er slechts 2 heel kleine blaadjes die dat dus niet kunnen.

Nog een voorbeeld, ik kreeg de foto vandaag van Coby (waarvoor mijn hartelijke dank), met dus de vraag wat er fout gaat. Dit zijn krootjes-zaailingen. In huis gezaaid (ik denk ook in een propagator, met dus nog een extra filter tegen licht, maar extra veel en lang warmte onder de kap, hoe doorzichtig die dan ook mag lijken.

Zaailingen bietjes te lang

De rode stengeltjes zijn te lang, en ook nu maar 2 blaadjes, te weinig om voeding te kunnen opnemen om te groeien. het feit dat ze lekker in voedzame potgrond staat bevordert die te snelle, lange dunne groei ook nog. Maar de grootste boosdoeners zijn echt de warmte in combinatie met te weinig licht.

Zo staan hier de krootjes-zaailingen erbij wanneer ik ze begin maart in de kas zaai:

Bietjes zaailingen

Ook hier zie je weer een rozetje van blaadjes, laag bij de grond, gezond, gedrongen groeiend.

Is er nog iets aan te doen wanneer je zaailingen zo lang en dun groeien als op de 2 foto’s? Ja, in principe wel, mits je er op tijd bij bent. Als je het in een vroeg stadium herkent kun je maatregelen nemen. En die maatregen zijn in principe vrij simpel; zet de zaailingen lichter en kouder/koeler. Niet direct naar buiten want dan is de overgang te groot. Het liefst naar een koude kas, alleen buiten is het lichter dan daar. Maar als je geen kas of platte bak hebt, dan wellicht overdag buiten zetten en ’s avonds in een koele garage of schuur of zolder, zo mogelijk ook daar voor het raam. En na een paar dagen ‘afharden’ kunnen de zaailingen dan buiten blijven.

Is het toch net iets te ver, dan kun je nog een noodgreep toepassen; de zaailingen heel voorzichtig (want de steeltjes breken heel snel en gemakkelijk en de zaailingen hebben maar heel weinig worteltjes) verspenen en dan diep oppotten in een nieuw potje. En daarmee bedoel ik dat je zeker een derde deel van het steeltje dan onder de grond houdt. Of de zaailingen dat overleven is niet helemaal zeker, maar ik kan me een aantal keren herinneren dat ik het probeerde en het toch werkte (uiteraard in combinatie met direct lichter en koeler zetten).

Als je het niet op tijd ziet, krijg je dit (ook weer een foto van internet ‘geript’):

Zaailingen gaan dood na te lang en dun

Je ziet nu dat op een gegeven moment de dunne, witte, waterige steeltjes de 2 of 3 blaadjes niet meer kunnen dragen en om gaan vallen. En dan is de stengel ook nog ‘geknakt’ en is de zaailing ten dode opgeschreven. Op de foto zie je ook dat een aantal zaailingen al dood en verschrompeld zijn. De kans dat lichter en koeler zetten nu nog helpt is eigenlijk nihil.

En dus zijn de tips:

  • zaai soorten die best wat kou kunnen verdragen niet te vroeg binnenshuis, kijk achterop het zakje zaden en zaai volgens de richtlijnen (of kijk naar de bekende zaaitabellen). Beter in maart buiten zaaien, dan in huis in februari een mislukking
  • als je het toch wilt proberen of geen andere mogelijkheid hebt, zaai dan op de meest koele plaats in huis, direct voor een raam op het westen of zuiden (dan heb ik het uiteraard niet of warmte minnende pepers, tomaten, etc., maar over sla, andijvie, koolsoorten, krootjes, uien, prei, knolselderij, koolrabi – al die soorten die het bij een graad of 10 al prima naar hun zin hebben en kunnen kiemen).
  • Houd zaailingen in de gaten, zodra je ziet dat ze iets te lang en dun worden kun je nog prima ingrijpen en een betere standplaats zoeken. Hoe langer je wacht, des te lastiger wordt het om de zaailingen nog te redden.

Nou, ik geloof dat dit het wel is :-). Ik heb het in dit verhaal alleen over de bekende groenten gehad. Maar bedenk dat hetzelfde kan gebeuren bij bijvoorbeeld Calendula die je in februari in huis zaait (terwijl ze liever tussen half maart en eind april in een koude kas of buiten wordt gezaaid). Ook voor eenjarigen geldt dat er soorten zijn die veel tijd en warmte nodig hebben, maar ook soorten die best wat kou kunnen verdragen, sneller kiemen en liever wat later en dus lichter worden gezaaid.

Tot slot dan nog 1 heel sneue foto die ik op internet vond:

Zaailing echt te lang bijna dood

Ach, iemand die zo z’n best doet om zo’n lange, dunne zaailing te redden door er een stokje schuin onder te steken verdient het eigenlijk wel om er een mooie plant aan over te houden. Maar ik vrees dat deze zaailing het niet heeft gered. Je ziet dat het stengeltje al zo slap is dat het knakt. Ook dieper oppotten is voor deze zaailing waarschijnlijk te laat (maar zonder het knikje zou ik het wellicht toch nog proberen, als het om een soort gaat waar ik geen zaden meer van heb en die ik echt heel graag zou willen behouden.

Dit is trouwens een zaailing van een peper, ook daarmee kan het dus fout gaan. Pepers, paprika’s, tomaten, etc. hebben meer warmte nodig maar er moet altijd een goede balans zijn tussen de hoeveelheid licht en hoeveelheid warmte.

Ik hoop dat iemand iets heeft aan de informatie en foto’s op deze pagina!

 

Eindelijk

Knoflookbieslook groeit weer eind febr 2014Het voelde vandaag al als lente, en morgen wordt het nog wat warmer. Volgende week is het maart. De blauwe bessen beginnen al uit te lopen. De eenden vechten al om een vrouwtje. Alles wijst dus op de lente, al is het dit jaar wellicht wat vroeg.

Op de foto de knoflookbieslook, ik zou er al van kunnen gaan oogsten.

Maar ik ben er niet minder blij om. De pepers lijken aan hun derde blaadje te beginnen (minuscuul hoor), maar er zijn ook een paar pepers en een aubergine niet gekiemd, die ga ik komende week nog een keer zaaien.

En ik denk al aan de tomaten. Sterker nog, de zaden en de labels liggen al apart. Ik doe mijn best nog even te wachten want de ruimte in huis is beperkt. En met iets meer dan 100 tomatenzaailingen wordt het dan vechten om een goed plekje voor het raam en met wat minder licht zullen dan een aantal zaailingen toch ook wat lang en iel groeien, en dat wil ik voorkomen. Dus ik probeer het nog een weekje te rekken. Gelukkig is het (eindelijk) mooi weer en dus kunnen we ook naar de tuin, want ook daar is nog meer dan genoeg te doen.

Doperwten zijn gekiemdRuud moet nog een stukje spitten. Ik heb vandaag gezaaid (snijselderij, peterselie, bindsla, andijvie). Komende week ga ik nog tuinbonen zaaien en Sugar snaps, en de Lathyrussen voor dit jaar, maar daar moet ik eerst een onderbak voor hebben zodat ik de zaaisels kan beschermen tegen muizen. De meeste doperwten kiemen al (eind januari gezaaid, zie foto).

Verder nog wat leuks (en nuttigs gekocht). Een compostthermometer. De pin met voeler is 40 centimeter lang en duw je dus ongeveer 35 centimeter de grond in. En je kunt er de temperatuur van de composthoop mee meten maar je kunt er natuurlijk van alles mee meten. En dus vandaag gelijk eens wat testjes gedaan. De grond buiten is (op een diepte van zo’n 35 centimeter) 4,5 graad Celsius warm. De grond in de kas is op eenzelfde diepte al iets meer dan 7 graden. En de strobaal (in de kas) is op 35 centimeter diepte 13,5 graad. Dat is best warm, een gemiddelde aardbeienstek zou daar al best blij mee zijn.

Compostthermometer in de grondEn dus gaan volgend weekend de strobalen uit de kas. Dan heb ik gelijk wat ruimte in de kas en mogen de strobalen naar hun plek voor dit jaar en ga ik ze ook voorbereiden (heel veel water geven en wat stikstof in de vorm van bloedmeel geven.

Dus genoeg te doen komende week. En als het eenmaal maart is kan er nog heel veel meer gezaaid gaan worden; van snijbiet en knolselderij tot rode kool en worteltjes. Komende week ook de aardappelen licht en minder koud leggen, zodat ze kunnen spruiten voor het poten rond half maart.

Tot slot nog een foto van de kiemende uien, Ik vind het altijd een mooi gezicht wanneer uit de donkere grond de dubbelgevouwen sprietjes komen. Ze moeten toch sterk zijn, om zich zo uit de grond te kunnen werken en zich te strekken. Lente dus!

Uien kiemen

Start

15 februari = half februari = tijd om te gaan zaaien. Echt zaaien, grotere hoeveelheden zaaien. Niet dat de pepers en paprika’s en aubergines zaaien geen grote hoeveelheden zijn, want er staan ondertussen zo’n 60 potjes met (3) zaailingen heel langzaam maar gestaag te groeien. Niet dat ze al 3 blaadjes hebben hoor, nog lang niet. Maar ze leven en de 2 kiemblaadjes zijn al ietsje groter geworden. Maar het wordt tijd om meer soorten te gaan zaaien, bloemen, groenten, kruiden.

Peperzaden met schimmelNog heel even terug komen op de denomethode; ik had een deel van de zaden gezaaid zoals altijd, en een deel in koffiefilters besproeid met zwarte thee en kamille. In het vorige tuindagboek schreef ik al dat ik geen verschil zie in kiemtijd. Maar uiteindelijk zie ik nu wel wat verschil in gezondheid van zaden.

Niet bij alle soorten maar soms is er wel eens een koffiefilter waarin 1 of meer zaden gaan schimmelen. Op de foto zie je zo’n zaadje, bedekt met een zwart pluisje. Die zaadjes verwijder ik altijd gewoon gelijk. Soms zijn het meerdere zaadjes in 1 koffiefilter, maar soms ook geen enkel zaadje. Zo grofweg kan gezegd worden dat hier 1 op de 30 of 40 zaadjes zo’n ongezond zwart pluisje krijgt.

Peperzaden in thee Rubens kiemtMaar in de zakjes met in thee gedrenkte koffiefilters was er echt geen enkel zaadje dat zo’n pluisje kreeg. En bij elkaar waren er zo’n 50 zaden in thee gezaaid. Dat zegt nog niet helemaal alles, want dat kan toeval zijn. Maar toch, de zaailingen zien er wat schoner en frisser uit. Wellicht volgend jaar nog een keer een testje doen, en dan met alleen Kamille, zonder zwarte thee. Want de zwarte thee heeft me niet overtuigd, maar de Kamille heeft misschien toch zo z’n nut.

Tot zover de denomethode. Nog steeds zijn niet alle zaden gekiemd. Volgend weekend ga ik wellicht wat soorten voor een tweede keer zaaien, ook dan is er nog tijd genoeg. Maar eerst begin ik morgen met de bloemenzaden. Het is nog geen groot lijstje, maar wel een mooi lijstje, met onder andere Tropaeolum speciosum, 1-jarige stokrozen, Coleus scutellarioïdes Palissandra, en zo nog wat soorten.

Doperwten gezaaidEn in principe zouden we ook op de tuin al wat kunnen zaaien. Sterker nog, de sjalotten zouden geplant kunnen worden. Maar het is hier nog een  zwembad op de volkstuin, en dus stellen we het maar in ieder geval een weekje uit. Wel anderhalve week geleden de doperwten gezaaid in de kas, zie foto.

Voor komende week staan de tuinbonen en kapucijners op het programma. Vandaag niet op de tuin geweest, maar Ruud wel. En hij kon melden dat de doperwten al begonnen te kiemen (in de koude kas, 12 dagen na het zaaien). En ook de begin januari gezaaide uien en preien begonnen de eerste sprietjes te laten zien.

In huis doperwten zaaien doe ik allang niet meer, te warm voor ze, dan worden ze zo snel te lang en dun (mede omdat ik niet genoeg plaats heb voor het raam in het volle licht). En eigenlijk is er in de kas maar 1 nadeel; muizen.

Doperwten gezaaid en afgedektMuizen vinden doperwtenzaden echt heel lekker (en peulzaden, en kapucijnerzaden). En dus gaat de tray in een onderbak en sluit ik het af met 2 glasplaatjes. Met net genoeg ruimte om wat te kunnen ademen en niet te snel te schimmelen. Maar niet genoeg ruimte voor de muizen. En ik weet zeker dat ze er wel bij hebben gezeten hoor, zoekend naar een ingang. Ha, dit jaar ben ik ze te snel af :-).

Zaailingen

Denomethode klaar om over te zettenEen aantal van de via de deno-methode gezaaide zaailingen zijn groot genoeg om naar een potje te verhuizen.

Dit is natuurlijk ook de reden dat je de zakjes rechtop zet, zaailingen willen altijd naar boven groeien. Op de foto zie je dat de eerste 2 blaadjes al de koffiefilter uit gingen piepen.

Maar sommige zaden zijn ook nog niet gekiemd. En dus haal ik nu de zaailingen eruit die al 2 groene blaadjes hebben. En de rest van het filter gaat weer opgevouwen terug het zakje in, en dan over een paar dagen weer eens kijken.

Het overplanten is altijd een beetje priegelwerk. Pak de zaailingen vooral niet bij het worteltje vast want dat is nu het meest kwetsbaar. Ik sproei het filter nu nog even goed nat, dan laten de zaailingen wat makkelijker los, en ik pak de zaailingen bij de 2 blaadjes vast.

Met een potlood heb ik alvast gaatjes geprikt in het potgrond/zandmengsel in de 9-centimeter potjes. En dan is het een kwestie van de worteltjes in de gaatjes laten zakken, voorzichtig aanduwen en direct water geven (en dat is dan niet over 10 minuten of zelfs 2 minuten, maar echt direct zodat de grond en het vocht zich gelijk om de worteltjes sluit.

En klaar is Kees. Voor nu dan, want er zijn nog veel zakjes met een aantal zaden maar ook nog genoeg zakjes met nog geen enkel kiemend zaadje. Elke 2 of 3 dagen kijken of er weer soorten zijn die ondertussen zijn gekiemd, of groot genoeg zijn om over te gaan naar een potje met grond.

Zaailingen net over gezet na denomethodeIk zet altijd, als het even mogelijk is, 3 zaailingen in 1 potje van 9 x 9 centimeter. Dat gaat al jaren goed. Nooit meer, soms minder (als ik maar 1 kiemend zaadje had), maar het liefst met 3, en zo mogen ze tot het einde van het tuinseizoen bij elkaar blijven.

Op de foto zie je alle potjes die ik vandaag heb gevuld. Allemaal per 3 zaailingen in een potje, allemaal een eigen labeltje, allemaal water gehad. En nu dus een stuk koeler dan in de propagator bij 27 graden. In een licht en zonnig raamkozijn (als de zon tenminste nog bestaat, ik heb haar al een tijd niet meer gezien :-)).

Op een licht verwarmde slaapkamer waar het zo rond de 15 tot 20 graden is (afhankelijk van dag, nacht, zon en wel of geen kachel aan). En dat is goed genoeg voor de pepers en paprika´s, ze hoeven nu echt niet meer bij 25 graden te staan. Ze willen vooral licht en als de zon schijnt staan ze achter het glas lekker warm.

Is er verder nog wat te doen in de tuin. Jawel, en zo hard gewerkt dat ik er nog spierpijn van heb. Het kruidentuintje is omgespit, en de eerste planten staan erin (bieslook, knoflookbieslook en Monarda fistulosa voor de thee).

Tuin zonder populierenEn we hebben al ruim 20 jaar populierenstekken langs de achterkant van de tuin staan. Elk jaar snoeien, vreten veel vocht en voeding. En eerlijk gezegd vind ik ze ook niet mooi (we hielden zo op zo’n 2 meter hoogte en dan zijn het stakerige, sprieterige bomen die weinig blad geven, onderin kaal zijn). We hadden ze vooral staan voor wat privacy, voor onszelf maar vooral voor de kassen. Want achter de populieren ligt een sloot en dan een fietspad. En daar lopen mensen hun hond uit te laten, fietsen kinderen naar school, fietsen mensen naar het winkelcentrum. Maar lopen soms er ook jongens die het heel grappig vinden om de kassen in te gooien. We hebben daar echter al gaaswerk (we noemen ze keienvangers) voor staan. En dus waren de populieren niet mooi, maar ook overbodig.

En daarom zijn ze in de afgelopen dagen gerooid (na 20 jaar gingen ook de eerste bomen dood, ze staan ook nog eens half in het water). En wat een ruimte en licht houden we dan over. En je kunt op de onderste foto zien dat het ook echt een fietspad is :-).

Boompjes langs fietspadWe hebben er nu fruitboompjes geplant, laagstam. Een stoofappeltje (Dijkmanszoet), een vroege handpeer (Noord-Hollandsche Suikerpeer), een Bloedpeer (hand/stoof, met rood vruchtvlees), en een ouderwetse Schone van Boskoop (voor de appelmoes).

Om te zorgen dat de takken van de boompjes niet heel erg de tuin in groeien ga ik ze wat strategisch snoeien en leiden. Op de foto zie je dat 2 takken mooi naar links en rechts groeien, maar ook een tak juist naar achter, de takken die erg van linksaf en rechtsaf afwijken ga ik snoeien. Maar nu nog niet, eerst maar eens aanslaan en wortels maken.

Alleen daarom al jammer dat het al dagen regent en hard waait, maar zelf ben ik dat eerlijk gezegd ook wel zat. Wellicht volgende week maar eens de eerste bloemen in huis voorzaaien, want tuinweer is het voorlopig niet (niet zonder lieslaarzen in ieder geval).

 

Geduld

…is nooit mijn sterkste punt geweest :-). Terwijl ik weet dat het altijd beter is de zaden in de denomethode de eerste dagen met rust te laten, heb ik dat natuurlijk weer eens niet volgehouden.

De zaden die nu aan het zwellen en kiemen zijn, zijn zo teer dat je ze heel gemakkelijk beschadigd. En toch vrijdag maar eens een paar zakjes open gemaakt. Het was vervolgens hun schuld dat ik de rest ook bekeek, want sommigen waren te nat en heb ik wat drooggedept, anderen waren wat droog en heb ik iets meer vocht gegeven.

Eerste peperzaden kiemenEn de eersten zijn gekiemd, hoera! En dat was snel, dinsdag gezaaid, vrijdagmiddag gekiemd. Van de 57 zakjes die in de propagator (26 tot 27 graden) staan zijn er in 19 zakjes 1 of meer kiempjes te zien.

Traditioneel zijn dat altijd de meest verse zaden en de paprika’s en vroege annuum pepers. Soorten als paprika Earliest Red, Blue Jay, Golden Treasure, Elephant Ear, Mini Bell, maar ook al een Aubergine Vera, en onverwacht 3 chinensepepers (die normaal gesproken altijd net wat langer/meer warmte nodig hebben); Trinidad Congo, Orange Blob en Habanero Black.

Dus het gaat goed. Zo goed dat we het vandaag nog druk hebben. Want straks eerst een kuip heet water vullen om de 9-centimeter potjes er een half uurtje in te leggen, zodat ze zeker geen slakkeneitjes of andere ellende bevatten. En daarna een andere kuip vullen om daarin een mengsel van 5 delen potgrond en 1 deel brekerzand te maken. En die mag dan naar binnen zodat die grond niet zo koud meer is als ik ergens eind deze week de eerste zaailingen over kan gaan zetten.

Rubens zaden met en zonder theeEerst nog even over het testje met de thee, waar ik het al eerder over had; het staat 1-0 voor de Rubens zonder thee :-).

Zie foto; op hetzelfde moment gezaaid, op dezelfde manier, zijn er van de 9 Rubens-zonder-thee-zaden nu (op zondag) 7 gekiemd. Van de 9 Rubens-met-thee-zaden nog niet één.

De foto is nog van vrijdagmiddag, waarbij je rechts de zaden zonder thee ziet, en als je heel goed kijkt zie dat bij het rijtje van 4 zaden rechts de bovenste van die vier een wit kiempje heeft (hetzelfde kiempje dat je op de bovenste foto in close-up ziet).

Daarmee houdt de test nog niet op, want ik heb nog meer rassen dubbel gezaaid, met en zonder thee, het zou nog kunnen dat zaden met thee minder snel schimmelen bijvoorbeeld. Maar bij de Rubens is de test gewonnen door de zaden-zonder-thee.

En zojuist voor alle duidelijkheid nog even een foto gemaakt, en zo snel kan dat dus gaan. Dezelfde zaden als op de eerste en tweede foto, en dan nog 2 dagen later.

Denomethode Rubens groeitJe kunt al duidelijk zien dat het wit dat nu zichtbaar is het worteltje gaat worden. Want aan het witte steeltje zie je al kleine zijworteltjes komen. En in het zaadje zelf zie je de kleur in het midden donkerder worden, want daar zitten de eerste 2 kiemblaadjes nog in. Over een dag of 4 tot 5 zullen de kiempjes wel zo ongeveer klaar zijn om uit het papier te komen en voorzichtig in het iets opgewarmde potgrondmengsel te worden geplant. En dat wordt dan ongetwijfeld het volgende tuindagboek :-).

Is dat dan het enige wat er nu gebeurt? Nee hoor, Ruud heeft gisteren een stuk van kas 2 gespit, aanstaande dinsdag gaan we naar de tuin en ga ik het zwarte gras Ophiopogon planiscapus nigerscens rond de vijver weghalen, en op andere plekken weer uitplanten (want door het gras is de vijver nog amper zichtbaar en er groeien distels doorheen die ik niet goed weg kan halen). En we gaan vaste kruiden als bieslook, knoflookbieslook, maggi verzetten. En de compostbak in de nieuwe tuin een start geven want daar wil ik over 3 maanden Tropaeolum in gaan laten groeien. En we verwachten deze week de bestelde fruitbomen en dus moeten er wat dode populieren langs de sloot worden omgezaagd en de grond voor de boompjes worden voorbereid. Nee, wij vervelen ons niet :-).

Nog even een opmerking; ik heb afgelopen week alle tomatenrassen die in de zadenlijst staan in de tomatendatabase gezet. En dat betekent dat de tomatendatabase op dit moment weer helemaal bijgewerkt is, en dat ik de uitverkochte soorten uit de zadenlijst weg ga halen (want informatie over die soorten kun je dus vanaf nu gewoon in de database vinden).