Kweepeer

Kweepeer

De Latijnse naam voor de Kweepeer is Cydonia oblonga, ze wordt ook wel alleen “Kwee” genoemd, of Kweeappel (hoewel de vorm toch wel meer peer dan appel is, ze is trouwens ook familie van de Pyrus = peer). De Kweepeer is een mooie vrij kleine winterharde bladverliezende boom, wordt niet zo groot (afhankelijk van de Cultivar zo’n 3 tot 4 meter). Om alle bovenstaande redenen past ze niet alleen in een grote tuin maar ook in kleinere moestuinen, en ze misstaat ook zeker niet in een siertuin.

We hebben zelf nooit een Kweepeer gekocht, het leek niet zo nuttig want Kweeperen kun je niet rauw eten (ze zijn rauw letterlijk keihard, je moet er echt een bereiding mee doen (koken, stoven, gelei maken, chutney of wat dan ook). Maar onze buurman kocht een paar jaar geleden een Kweepeer. Een paar jaar geleden gaf de boom haar eerste oogst; 4 grote kweeperen, maar onze buurman vond ze niet lekker. En dus kregen wij de boom.

In 2008 gaf ze geen opbrengst (in die winter hebben we haar uitgegraven en verplant, dus vonden we het juist goed van haar dat ze haar energie besteedde aan het maken van nieuwe wortels en het aanslaan in de nieuwe grond. Ons geduld werd gelukkig in 2009 beloond met een enorme oogst van zo’n 70 kweeperen. Ik was nog bang dat ze het jaar erop dan niet zou bloeien maar ook in 2010 en 2011 gaf ze een prima opbrengst (gemiddeld zo´n 50 tot 70 kweeperen en dat is wel heel veel, zowel voor de boom als voor ons :-)). In 2012 had ze dan eindelijk een soort van beurtjaar, slecht 12 kweeperen. En dan zijn we benieuwd wat ze in 2013 gaat doen……

De Kweepeer heeft mooi donkergroen blad, de achterkant van de bladeren zijn wat grijzig en donzig en de bladeren zelf zijn vrij groot en hard, dat ritselt erg aangenaam in de wind. De boom bloeit in het tweede deel van het voorjaar (april) een paar weken lang met vrij grote bloemen die wit zijn maar ook wat rozigs hebben.

Na de bloei volgt de vruchtzetting en afhankelijk van het ras kun je dan zo rond oktober of soms zelfs november gaan oogsten. De bloemen worden bestoven door insecten, elke bloem bevat zowel mannelijke als vrouwelijk geslachtsorganen.

Toch zijn er een aantal rassen die andere rassen nodig hebben voor de bestuiving, zelf hebben we een zelfbestuivende Kweepeer (we zijn de enige op ons tuinbouwcomplex met een Kweepeer): let bij je keuze dus op het ras, wat je wilt en of ze zelfbestuivend is of niet.

Tot slot nog even over de smaak; rijpe maar rauwe kweeperen zijn zeer hard, lastig te schillen en in stukjes te snijden en niet lekker. Maar als je de plakjes/blokjes/geraspt vruchtvlees laat koken (dat moet wel minimaal 15 tot 25 minuten voor ze pas wat zacht worden), wordt de smaak en het aroma heel bijzonder. Geen peer en het is erg lastig de smaak te omschrijven. Het beste klinkt nog: iets van peer met vooral iets van abrikoos en honing en een vleugje citroen, maar zelfs dat volstaat niet. Eigenlijk moet je haar gewoon zelf proeven. Kweeperen bevatten zeer veel pectine (vooral in schil en klokhuis). Je kunt er heel gemakkelijk een stevige jam of gelei van maken.

Kijk vooral ook eens op deze website over Kweeperen (het zegt genoeg dat er zelfs een hele website alleen over het bijzondere aroma en de bijzondere smaak van kweeperen bestaat, je vindt er wetenswaardigheden maar ook erg veel leuke recepten, etc.: Okke houdt van Kweepeer En mocht je eens op niet-Nederlandse websites willen zoeken naar informatie of recepten: in het Engels heet een Kweepeer “Quince” en in het Frans heet ze “Coing”.

Bodem en bemesting

Een Kweepeer staat graag ietsje zurig of neutraal maar onze kleigrond is behoorlijk kalkrijk en toch doet ze het hier dus ook prima (uiteraard geven we niet ook nog extra kalk). Een Kweepeer staat graag in de volle zon maar ook de halfschaduw vindt ze niet erg. Hier staat ze aan de rand van onze volkstuin, een beetje beschut door de Populieren langs de slootkant. Ze krijgt hier daardoor pas vanaf het middaguur zon (wel tot de zon ondergaat) en dat vindt ze prima.

Zorg bij het planten uiteraard voor een mooi plantgat dat je vult met compost en wat potgrond. Geen bemeste tuinaarde en geef dus ook geen kalk (tenzij je op echt zure grond tuiniert). Elke winter mulchen we met wat oude stalmest met veel stro erin. Je kunt in plaats daarvan natuurlijk ook bijvoorbeeld compost gebruiken.

Een Kweepeer heeft niet veel voeding nodig. Zelf geven we naast de oude stalmest alleen nog een handje koemestkorrels in het voorjaar. Geeft vooral niet teveel stikstofrijke meststoffen, dat zorgt voor een grotere vatbaarheid voor ziekten en teveel groei gaat altijd ten koste van de vruchtzetting. Mocht je op zeer kalkrijke grond tuinieren is het uiteraard wel handig als je eens per jaar wat turf rond de plant verdeelt.

Planten en rassen

Kweepeer boom

Ik durf niet te zeggen welk ras we hebben (omdat we haar zonder label hebben gekregen) maar de eigenschappen van onze boom komen wel wat overeen met de Portugal uit het boek De Groente- en Fruitencyclopedie van L. Dedeene en G. de Kinder. In dat boek vind je trouwens nog meer rassen en beschrijvingen daarvan. Je kunt bijvoorbeeld ook eens kijken op de website van een vruchtbomenkwekerij voor de rassen die zij verkopen. Wij kijken gaag op de website van boomkwekerij De Batterijen (Ochten).

Je kunt Kweeperen als struik kopen, of als laagstam, halfstam, hoogstam, en zelfs als leivorm. Wij hebben zelf een laagstam en dat vinden we prettig (we kunnen er langs lopen maar niet eronder door, de vruchten kunnen niet op de grond hangen maar we kunnen er goed bij om de vruchten te plukken). Het is maar wat je wilt, hoe groot je tuin is, of je 1 of meerdere bomen wilt, etc. Een goede kweker kan je altijd advies geven welke vorm het handigst in jouw tuin is.

Veel voorkomende rassen:

  • Portugal (vroeg, goede opbrengst)
  • Leskovacka (meer appelvorm dan peervorm)
  • Champion (extra grote vruchten maar matige productie)
  • Rea’s Mammoth (sterke groei, grote vruchten)

Bovenstaande rassen zijn zelfbestuivend maar kunnen ook andere rassen bestuiven.

Plant nieuwe bomen van de kale grond het liefst in het najaar. Kweeperen wortelen vrij ondiep; zorg dus bij het planten voor een goed plantgat dat je vult met structuurverbeterende grond (potgrond, compost). Sla bij de boom ook gelijk een paal en maak haar met een rubberband vast: zo kan de boom minder bewegen en worden er bij veel wind minder haarwortels kapot gemaakt. Laat bij het vastmaken uiteraard wel wat ruimte voor de stam om te groeien.

Plant dus zeker NIET in bemeste tuinaarde of verse mest of verse compost; de kleine (maar op dat moment belangrijkste) wortels beschadigen/verbranden dan. Geef direct na het planten uiteraard flink water en plant niet als er snel daarna een vorstperiode wordt verwacht.

Bescherming

Je hoeft de oogst niet te beschermen want vogels eten verse kweeperen niet (niets of niemand eet trouwens verse rauwe kweeperen 🙂 Bedenk wel dat kweeperen heel hard zijn maar wel erg gevoelig; bij vallen of stoten komen er al snel beurse plekken op de vrucht en dat zorgt voor rotting. Om die reden (we wonen dichtbij de kust en er staat hier dus altijd meer wind dan in het binnenland) zetten we soms in de nazomer nog wat stokken bij de dragende takken; om te zorgen dat takken niet onder het gewicht van de zware vruchten breken in een vroege herfststorm.

Snoeien

Een Kweepeer hoeft niet of nauwelijks gesnoeid te worden. Wat een geluk dat ze zelf een mooie vorm maakt, met een open, vrij rechtopgaande kroon (maar dat kan per ras dus wel iets verschillen). Ze maakt geen waterloten of veel kruisende takken of zo. Als je haar wilt snoeien (ze kan dat heel goed verdragen) doe je dat bij voorkeur direct na de oogst (voor de boom de winterrust in gaat).

Je kunt kruisende takken wegsnoeien, of te laag geplaatste takken, of dode of ziekelijke takken, etc. Smeer gesnoeide takken in ieder geval direct in met een wondafdekmiddel. Wij hebben sinds we de boom in onze tuin hebben slechts 1 tak gesnoeid; een tak die wat laag afboog waardoor we er zelf tegenaan liepen als we langs de boom liepen; verder nog nooit gesnoeid en voorlopig lijkt dat ook niet nodig.

Door haar vorm is ze zeker ook geschikt voor siertuinen (mooi donkergroen blad dat ritselt in de wind, en vrij lang aan de boom hangt, mooie bloei met grote bloemen in april-mei, en natuurlijk de vanaf juni alsmaar groter groeiende groenige vruchten.

Overige teelttips

Naast een mulchlaag dat onkruid weghoudt en vocht vasthoudt zul je nog wel water moeten geven in droge perioden. Je kunt wat vruchtdunning in juni toepassen; het wegknippen van een deel van de vruchten. Zelf hebben we dat dit jaar niet gedaan en dat resulteerde in een enorme opbrengst van meer dan 60 grote kweeperen. De takken waren zo zwaar van de vruchten dat we ze met stokken hebben moeten stutten om te zorgen dat takken niet zouden breken.

Zoals eerder gezegd, we gingen er vanuit dat het gevolg zou zijn dat er het jaar erop een beurtjaar zou zijn. Dat was dus niet zo, nu al drie jaar lang geeft ze elk jaar een prima opbrengst van zo’n 60 kweeperen (met dus elk jaar zoveel vruchten dat we er meer dan de helft van weggeven en dan nog steeds meer dan 25 potten jam, gelei, chutney en een paar liter likeur hebben). Mochten er echt meer dan 60 jonge kweeperen in je kweeperenboom hangen, dan zou het handig kunnen zijn er een aantal in een jong stadium te verwijderen (om energie te sparen voor het groeien en rijpen van goede kweeperen – kwaliteit voor kwantiteit dus).

Oogst en bewaren

Kweepeer tak

Aan het einde van de zomer zie je vruchten wel snel steeds groter en dikker worden, en ergens in oktober (afhankelijk van het ras) worden de vruchten dan ook meer geel dan groen (maar ook dat hangt een beetje van het ras af). Zelf hebben we gewacht tot we 2 kweeperen op de grond vonden, spontaan gevallen. Dat was vast het moment om te oogsten 🙂 En dat klopte ook; als je een kweepeer met je volle hand vastpakt en een naar boven draaiende beweging maakt voel je dat de kweepeer heel gemakkelijk met steeltje loslaat.

Behandel kweeperen voorzichtig, ze krijgen snel beurse plakken als je ze te hardhandig bij elkaar gooit. Op de kweeperen zit een zachte donslaag, die donslaag kun je heel gemakkelijk van de kweeperen afpoetsen met een droge theedoek.

Bedenk, wanneer je Kweeperen gaat gebruiken dat ze na het schillen heel snel bruinig verkleuren. Zorg, wanneer je ze schilt dat je gelijk spullen klaar hebt staan om ze te snijden en in een pan op het vuur te zetten (of doe ze in wat water met citroensap).

Je kunt de vruchten trouwens nog wel een weekje laten liggen (op een koele donkere plaats) voor je ze gebruikt: zorg dan wel dat ze netjes los van elkaar liggen en niet kunnen stoten, rotten, etc. Na een week gaan de vruchten snel achteruit; dat zie je niet aan de buitenkant maar als je de kweepeer opensnijdt zie je dat ze van binnen bruin wordt. Dus wel op tijd na de oogst verwerken!

 


Recepten met kweepeer: