Vijg

Vijg tak

De Latijnse naam voor de Vijg is Ficus carica. De Vijg is een boom; in ideale omstandigheden (ze komt oorspronkelijk uit landen rond de Middellandse zee en nog wel zuidelijker) kan ze wel ruim 8 meter hoog worden. Haar afkomst verraad gelijk ook dat ze niet de meest winterharde boom is, ze kan temperaturen rond de -15 graden Celsius verdragen maar dat hangt uiteraard ook af van de omstandigheden (gezondheid, leeftijd, grondsoort, etc.).

Hier doet de Vijg het prima; we hebben zelf al 6 jaar een Vijg in de kas (dat is uiteraard ook wel makkelijker dan de buitenteelt), en sinds 2 jaar een stek buiten. Onze Italiaanse tuinbuurman heeft echter al meer dan 7 jaar een Vijg buiten staan, en ook dat gaat goed (en ook hij kan eigenlijk bijna elk jaar wel vijgen oogsten). Misschien heeft het met het feit te maken dat we in het Zuidwesten van Nederland tuinieren, het wordt hier vaak in de winter niet zo koud als in Oost- en Noord-Nederland, maar aan de andere kant wordt het hier in de zomer dan weer niet zo warm en staan de ‘bomen’ hier op vette klei, voedzaam maar altijd nat in de winter.

Ik schrijf het woord ‘bomen’ tussen aanhalingstekens omdat je de Vijg hier voor de opbrengst geen boom laat worden. De Vijg is zeer groeikrachtig maar je wilt haar juist een beetje in formaat houden en vijgen kunnen oogsten. Daar is een simpele truc voor, lees daarover verder hieronder bij bodem en bemesten.

Vijg

Een Vijg kan heel goed alleen zijn en heeft geen bestuiving van een andere Vijg nodig (er schijnen een paar uitzonderingen te zijn maar ik weet niet welke dit zijn, zeker niet de bekendste rassen). De vruchten kunnen per ras in kleur verschillen; de schil is groenig, geelachtig, lichtbruin of donkerbruin, het vruchtvlees kan wittig maar ook framboosroze zijn of alles daartussenin of juist nog een tint donkerder tot bijna paarsachtig bruin. Vijgen zijn niet sappig; het vruchtvlees is heerlijk zoet en vlezig en ze bevat heel veel heel kleine eetbare pitjes (een beetje te vergelijken met de Kiwi waarvan de pitjes ook eetbaar zijn en een beetje tussen je tanden knisperen).

BODEM EN BEMESTING

Zoals gezegd hebben Vijgen een enorme groeikracht. Om die in te perken en te zorgen dat je ook echt rijpe vruchten krijgt zul je haar een beetje moeten gaan ‘plagen’ bij het planten. Het belangrijkste is dat je een mooie plaats voor haar kiest; zo zonnig en beschut mogelijk, het liefst met bijvoorbeeld een zuidmuur in haar rug. Je kunt Vijgen ook in struikvorm of lage boom houden maar om optimaal gebruik te maken van de standplaats en zon kun je haar ook in een waaiervorm maken; op die manier zorg je dat de takken gelijkmatig en breeduit groeien maar op 1 lijn zijn en daardoor krijgen alle takken en vruchten evenveel zon, drogen ze sneller op na regen, etc. Vijgen houden van een neutrale of iets kalkrijke grond (ideale Ph is 6,0), op zure grond zou je dus elke 2 of 3 jaar wat kalk kunnen strooien.

Bij het planten zelf graaf je eerst een flink gat in de grond. Maak in dat gat een soort van bekisting (zelf hebben we dat met 60×40 tegels gedaan). Je maakt dus in de grond een soort begrenzer; zo’n 70 x 70 x 70 centimeter hoog, breed en diep. De bodem laat je uiteraard open maar die stort je wel voor 1/3e deel vol met gebroken stenen/puin. Je hebt nu dus een soort van ondergrondse plantenbak gemaakt met onderin veel steen.

Deze bak (waarvan de zijkanten bij voorkeur iets boven de grond uitsteken zodat de wortels er niet gemakkelijk overheen kunnen groeien) vul je nu met een mengsel van potgrond, compost en wat grof zand; dit luchtige mengsel zorgt ervoor dat de wortels goed kunnen groeien. Elk jaar kun je bemesten met bijvoorbeeld koemestkorrels (want de voeding in de bak raakt na een maand of 2 op en dus zul je elk voorjaar wat lang werkende voeding moeten geven want de boom zelf kan door haar beperkte wortels niet zelf op zoek gaan naar voedsel). Je zult dus ook regelmatig water moeten geven want ook dat kan de boom zelf niet voldoende ophalen. Bij watergebrek kunnen de jonge vruchtjes afvallen.

Vijg plant

Op deze manier zorg je dat de boom niet groot kan worden en ze zal in plaats daarvan vruchten gaan maken. Zelf hebben we in de kas een soort van waaiervorm gemaakt en elk jaar kunnen we daar minimaal 1 leuke oogst van halen, maar vaak ook wel 2 keer. In Tropische landen kan de Vijg zelfs wel 3 keer oogst geven per jaar, in Subtropische landen en dus soms ook in de kas wel 2 keer, maar buiten toch altijd nog 1 oogst. Ze heeft daar dan wel een leuke zomer voor nodig, met voldoende zon en warmte.

PLANTEN EN RASSEN

Van 1 plant haal je zeker al een leuke opbrengst maar mocht je meerdere struiken willen zetten zorg dan (als je een waaier maakt) voor aan onderlinge afstand van in ieder geval 4 of 5 meter. Hier neemt onze Vijg in de kas ruim 5 meter langs 1 kant van het raam in beslag (en als we haar haar gang lieten gaan kwam daar nog wel wat bij ook 🙂 Onze tuinbuurman heeft de Vijg buiten staan, achter de kas waardoor ze lekker beschut staat en hij snoeit haar niet en houdt haar als een soort grote struik; de omvang is dan uiteindelijk zo’n 175 centimeter hoog en breed. Zoals gezegd kan ook hij 1 keer per jaar oogsten.

Er zijn meerdere rassen, let bij je keuze altijd allereerst op de winterhardheid! Zelf hebben we de Vijg in de kas een jaar of 6 of 7 geleden gekocht en toen waren er nog geen aparte rassen; geen idee dus welke dat is maar ze is groen, verkleurd met rijpen slechts iets naar een beetje amberkleur, wordt niet zo groot, wel heerlijk zoet van smaak en rozig rood vruchtvlees.

We hebben een paar jaar later buiten een Brown Turkey geplant en die heeft duidelijk grotere vruchten, ze verkleurt bij rijpen naar donkerbruin en is wat zoeter dan onze eerst Vijg. Zo zie je dat je kunt kiezen uit grootte van vrucht, smaak, kleur van schil en kleur van vruchtvlees. Volgens mij is de Brown Turkey wel 1 van de beste Vijgen: bewezen winterhard, goede opbrengst en gezonde bomen. Maar wat let je, als je een kweker kunt vinden die ook echt meerdere rassen aanbiedt, eens een ander soort te kiezen (maar blijf als eerste letten op winterhardheid).

De bekendere rassen zijn:

  • Brown Turkey
  • Brunswick (extra grote vruchten maar matig in aantal)
  • White Marseilles (lichtgroen van kleur, goede oogst)
  • Hardy Chicago
  • Violette d’Argenteuil

Je kunt dus Vijgen in de volle grond als kleine boom of als waaier telen, maar ook in Pot is een Vijg erg leuk. Op een zonnig terras geeft ze een Mediterraan tintje en ook dan kun je vijgen oogsten. Bedenk alleen wel dat in de winter bij echte vorst, je de pot tijdelijk naar binnen moet halen.

Vijgen van het ras Brown Turkey

 

Koop een Vijg in pot (ze zijn wortelecht, niet geënt) en plant ze uit bij niet vriezend weer, het liefst in maart-april, op de manier zoals je hebt kunnen lezen in bovenstaande alinea.

Plant de planten net zo diep als ze in de pot stonden; te diep geplantte planten kunnen opslag geven. Onze buurman die dus niet leidt of snoeit heeft de Brown Turkey. Meer struik dan kleine boom heeft deze Vijg wel meerdere takken op de grond hangen en die zijn allemaal weer gaan wortelen. Van hem hebben we dus de Brown Turkey stek gekregen. Het toont ook aan dat Vijgen niet zo moeilijk te stekken zijn (maar doe dat niet in het voorjaar want Vijgen kunnen flink ‘bloeden’; ze bloeden bij snoeien een wit kleverig sap). Stek vooral wanneer de plant in rust is en overwinter die stekken dan uiteraard binnenshuis.

BESCHERMING

De eerste oogst Vijgen komt van de minivruchtjes (zo groot als een erwt) die in het najaar van het vorige jaar zijn gevormd. Deze minivruchtjes moeten dus de winter door zien te komen en gaan dan vanaf ongeveer maart weer verder groeien. Die minivruchtjes kunnen niet veel meer dan -5 graden verdragen. De meest optimale oogst verkrijg je dus door deze vruchtjes in de winter te beschermen. Doe dat door plukken stro rond de vruchtjes te wikkelen en dat te bevestigen (met bijvoorbeeld wat gaas of vliesdoek, anders waait en regent het stro er in de loop van de winter af. Half tot eind maart (kijk naar de weerberichten en let op nog een flinke vorstperiode) verwijder je dan de bescherming en de vruchtjes kunnen verder groeien.

De tweede oogst verschijnt aan de nieuw gevormde scheuten van het nieuwe jaar. Mocht je dus zijn vergeten de minivruchtjes te beschermen is er nog niets aan de hand want dan kan ze alsnog wel een goede oogst geven (zo hebben we tenminste al meerdere jaren bij onze buurman gezien). Ze heeft dan echter wel voldoende warmte en zon nodig; een goede zomer dus.

Ik heb nog nooit vogels van de rijpe vijgen zien eten, maar dat komt misschien ook omdat er op ons volkstuincomplex voldoende andere voedsel voor vogels te vinden is. Ik heb echter van meerdere mensen ondertussen gehoord dat vogels wel degelijk graag vijgen eten (vooral merels). En dat zou betekenen dat je dus zo rond juni een net over je struiken zult moeten draperen en vastmaken om je vruchten te beschermen (zoals gezegd, dat is hier op ons volkstuinencomplex echt niet nodig, dus je zou ook eerst eens een jaar kunnen afwachten en kijken of je wel of geen last van vogelvraat hebt – bij de eerste tekenen van vraat kun je alsnog een net over de struiken doen).

 

SNOEIEN

Bedenk wat je wilt met je Vijg; lage boom of waaier. Het is heel lastig om uit te leggen hoe je zou kunnen snoeien; het wordt een lang verhaal en zonder plaatjes is het misschien toch nog niet duidelijk. Probeer zelf daarom in te schatten wat je wilt bereiken en hoe je dat dan zou kunnen bereiken….. Allereerst; snoei in november; de boom is dan in rust, maar de vorst is meestal nog niet streng. Als je te laat snoeit (in het voorjaar) is de kans dat de boom gaat bloeden heel groot.

Als je een lage boom wilt snoei je de onderste takken weg, maar zorg wel dat er voldoende takken overblijven om op te groeien (zonder groen geen fotosynthese en geen groei). Uiteindelijk wil je een goed vertakkende boom maken. Top de onderstam op bijvoorbeeld 75 centimeter (of wat hoger of lager, naar gelang je eigen wens). Houd daarbij net onder de top 3 of 4 mooi rechtgroeiende maar ruim van elkaar staande takken aan. Deze takken snoei je in november van het jaar erop tot de helft terug, op een naar buiten gerichte knop. En dit herhaal je het jaar erop zodat je een mooi egaal gevormde boom krijgt, met niet te lange takken maar veel vertakkingen waar dan later de vijgen aan gaan groeien.

Waaier: dat gaat in beginsel hetzelfde als bij de lage boom, maar je topt de stam op zo’n 50 centimeter en houdt dan 2 recht tegenover elkaar staande takken aan die iets schuin naar boven staan. Langs die 2 takken maak je dan een hekwerk, of je spant draden aan 2 palen (op een afstand van zon’n 30 centimeter van elkaar). Later kun je de takken aan de draden of hekwerk aan gaan binden.

En dan snoei je daarna eigenlijk een beetje op gevoel; je wilt takken die niet te dicht op elkaar zitten, geen kruisende takken, geen dode takken, en geen takken die uit de richting groeien (dus niet langs de draden maar echt naar buiten of binnen groeien). Dat zijn de takken die je weghaalt. En de eerste jaren snoei je elke tak tot de helft terug, dat bevordert de vorming van een nieuwe scheut.

OVERIGE TEELTTIPS

Vergeet niet om regelmatig een gieter water te geven in het groeiseizoen want een Vijg in een beperkte ruimte zoals in bovenstaande alinea’s beschreven kan zelf niet goed op zoek gaan naar voldoende vocht. Bedenk aan de andere kant dat de bomen van nature groeien op arme droge grond in landen als ItaliĂ«, etc. Dus wel voeding en vocht geven maar niet overdrijven 🙂

Verwijder de takken die zich onderaan de stam ontwikkelen; te laag om veel vruchten te dragen, lastig om langs te lopen, en de kans wordt groot dat ze gaan wortelen als ze de grond raken. Vergis je niet in een Vijg; onze 6 jaar oude Vijg heeft al een stam van zo’n 15 centimeter doorsnede. Als je een tak die je eigenlijk niet wilt houden een jaar te lang laat zitten is ze al zo dik dat ze niet meer met snoeischaar gesnoeid kan worden maar een snoeizaagje nodig heeft. En dat is niet erg maar de snoeiwond wordt dus ook steeds groter en dat wil je liever niet.

 

Vijg rijp

 

OOGST EN BEWAREN

Vijgen in de winkel zijn duur; dat heeft vast te maken met het feit dat het delicate zachte vruchten zijn, ze moeten voorzichtig vervoerd worden en ook dan zijn ze niet lang houdbaar. Oogst de vijgen vooral wanneer ze goed rijp zijn en eet ze dezelfde dag nog op (of bewaar ze hooguit 1 of 2 dagen, naast elkaar op een donker en koele maar niet koude plaats.

Je herkent een vijg die gaat rijpen aan het feit dat ze zachter wordt, een beetje gaat hangen en opzwelt (hier wordt het ras in de kas wel anderhalf keer zo groot als de onrijpe vijg. Dan is ze nog niet voldoende rijp hoor; een vijg is goed rijp wanneer de onderkant niet helemaal gesloten meer is (op de foto zie je dat goed; de vijg gaat al iets open en je ziet het rode vruchtvlees al voorzichtig tevoorschijn komen. Daarnaast zie je wat druppels op de vijg; dat is geen water maar zoete nectar dat uit de vijg komt. Als je nu nog 2 dagen langer wacht zul je zien dat de vijg gebarsten en gescheurd is en ben je te laat met oogsten. Als je nog niet ziet dat de onderkant een beetje open is, is ze niet vies maar lang niet zo zoet en aromatisch als wanneer ze precies goed rijp is (zoals op de foto dus, en laat daarbij niet op de kleur van de schil want die kan per ras verschillend zijn!).

Vijg oogst

Je zult dus ook elke dag of om de andere dag een kleine oogst hebben, en niet in 1 keer heel veel. Wij eten ze vaak gelijk van de boom; warm van de zon; de vijgen zijn heel zacht en je scheurt ze heel gemakkelijk met je vingers voorzichtig open; dan kun je het vruchtvlees eruit happen.

Erg lekker, maar neem ze ook eens mee en maar er een lekkere salade van (ze gaat goed samen met veel kaassoorten!!). Voorzichtig in kwarten half opensnijden, er een klein stukje blauwaderkaas in doen en bedruppelen met wat honing, en dan even onder de grill laten smelten is ook een bekend en lekker recept. Vorig jaar hebben we ook vijgenjam gemaakt, erg lekker (met vlak voor het in potten doen een scheutje rum erdoor). Mogelijkheden genoeg!