Boomspinazie

Chenopodium giganteum

 

Boomspinazie (de Latijnse naam is Chenopodium giganteum) behoort tot de groep Chenopodiaceae, waartoe bijvoorbeeld ook spinazie, melde en bietjes behoren. Ze is niet erg bekend in Nederland en wordt zeker niet als groente in de winkels verkocht.

Jammer, want ze is toch zo leuk; mooi, lekker en een goede opbrengst…….wat wil je nog meer in een mooie moestuin 🙂

De plant is eenjarig en doet het heel goed in ons koele klimaat. Jonge planten hebben malse heldergroene bladeren met fluorroze topjes, die felroze topjes zijn erg mooi en lekker in salades. Als de plant ouder en groter wordt worden de bladeren groter en donkerder groen, uiteraard zijn jonge malse bladeren het lekkerst maar je kunt de wat oudere bladeren nog prima gebruiken in stoofschotels, koken, etc. (als spinazie, of andijvie; zonder het bittertje van de andijvie maar wat stugger van blad dan de spinazie, heel in de verte heeft ze iets ziltigs in de smaak).

Het is wel nog even belangrijk om te melden dat boomspinazie  saponinen (zie voor meer uitleg op Wikipedia) en ook oxaalzuur bevatten (oxaalzuur komt bijvoorbeeld ook voor in spinazie en rabarber, zie ook hierover verdere uitleg op Wikipedia). Om die reden eet je de wat grotere bladeren gekookt en bij voorkeur alleen de kleine blaadjes en roze topjes rauw.

 

PLANT

De planten blijven in de eerste 2 maanden redelijk compact van formaat, maar gaan vanaf eind juli toch erg hard groeien: tot wel ruim 2 meter hoog (zo hoog wordt ze hier tenminste, op onze vette voedzame klei). Het roze in de toppen van het blad verdwijnt dan uiteindelijk en de planten bloeien met grote bruinachtige onopvallende pluimen.

Het zijn stevige planten die zeker niet snel om zullen vallen (zelfs in onze zeewind bleef ze kaarsrecht staan). Door de grootte van de volwassen planten, en door de felroze kleur van de jonge topjes aan de jonge planten wordt ze ook wel boomspinazie of Fluor-melde genoemd. Ze is trouwens ook een zusje van de Aardbeispinazie ( Chenopodium capitatum) en van de ondertussen welbekende Quinoa (Chenopodium quinoa). Ook van boomspinazie kun je trouwens de zaden eten (zoals quinoa, al zijn de zaden van boomspinazie wel beduidend kleiner dan die van quinoa, en net als bij quinoa de zaden wel eerst even goed wassen,  de zaden zijn door een laagje van saponinehoudende stoffen zonder wassen wel wat bitter).

Chenopodium closeup

 

TEELTWIJZEN

Chenopodium kan vrij veel kou verdragen en is daarom over een langere periode meerdere keren te zaaien. Je kunt er bijvoorbeeld voor kiezen om haar in het voorjaar te zaaien voor de malse jonge topjes en bladeren. En dit nogmaals te doen in de zomer en/of nazomer, wanneer de eerste planten groot zijn geworden en bloeien (of je verwijdert de planten als ze te groot worden, het blad groot en minder lekker wordt), en je weer nieuwe malse bladeren wilt oogsten voor in salades.

 

OPKWEEK

Zelf zaai ik Chenopodium eind maart binnenshuis of in de koude kas voor in potjes. De zaden kiemen binnen 1 tot 3 weken (afhankelijk van warm of koel zaaien). De zaailingen kunnen uitgeplant worden wanneer ze groot genoeg zijn. Je kunt vanaf eind maart ook buiten zaaien, je kunt haar in rijtjes zaaien maar bedenk dan wel dat de planten later heel groot worden. Maar je kunt er dus ook voor kiezen om meerdere keren te zaaien en de planten te verwijderen voor ze al te groot worden.

Een heel vakje met jonge boomspinaziezaailingen, voor jong gebruik
Een heel vakje met jonge boomspinaziezaailingen, voor jong gebruik

 

BODEM / BEMESTING

De boomspinazie wordt uiteindelijk een flinke plant maar lijkt toch met niet al te veel voeding prima te groeien. Extra stikstof geeft waarschijnlijk alleen maar meer groei maar maakt de planten slapper en nog hoger/groter. Zelf werken we in de winter wat oude stalmest / compost onder de grond voor een goede structuur en in het voorjaar geven we wat samengestelde organische meststof – onze boomspinazie groeit daar prima op.

 

STANDPLAATS

Chenopodium hoort weliswaar bij de bladgewassen (met een vruchtwisseling van 1 op 4 jaar) maar bedenk wel dat ze dus uiteindelijk een grote plant vormt. Zelf staat ze hier in de tuin vaak in een verloren hoek in de tuin; ze geeft dan geen schaduw aan andere planten en staat niet ‘in de weg’.

Boomspinazie houdt van zon maar door haar hoogte mag ze ook best een halfbeschaduwd plekje krijgen, ze zoekt door haar hoogte toch de zon wel op. Wil je haar laag houden en verwijderen zodra ze te groot wordt, dan staat ze natuurlijk wel liever op een zonnig plekje.

Chenopodium giganteum boomspinazie

 

Op de foto zie je een plant die al wat groter is, zo ongeveer een meter hoog, misschien niet een heel goede foto om het te laten zien maar de grotere bladeren zijn groen, terwijl in de top van de plant je nog steeds de zuurstokroze jonge blaadjes ziet verschijnen.

 

TEELTZORGEN

Naast het gebruikelijke wieden moet je de jonge zaailingen nog een paar keer water geven tot ze ‘zelfredzaam’ zijn. Ook al worden de planten heel groot, ze zijn ook heel stevig; een steun hebben ze niet nodig. Oogst van de jonge planten vooral van de jonge roze toppen, des te meer zal de plant zich vertakken.

 

OOGST / BEWAREN

Net zoals bij de meeste bladgewassen zijn ook de blaadjes van boomspinazie niet lang te bewaren. Oogst de bladeren dus zo kort mogelijk voor het bereiden en fris ze eventueel wat op door ze een kwartiertje vin een bak met ijskoud water te leggen.

 

ZAADTEELT

Chenopodium is een door de wind bestoven plant. Ze kruist niet met spinazie, bietjes, snijbiet, etc., maar of ze kan kruisen met ‘Brave Hendrik’ en Quinoa is me niet helemaal duidelijk (normaal gesproken niet want al horen de planten tot dezelfde Genus, de species zijn verschillend).

Voor zaadteelt plant je een paar planten bij elkaar. Na de bloei moet je af en toe even voelen aan de bloempluimen of ze al rijp worden (bij schudden laten wat kleine zwarte platte zaden los). Zo rond oktober (bij voorjaarszaai) kun je de hele pluimen afknippen en op een donkere warme plaats uitgespreid laten drogen tot de zaden gemakkelijk loslaten.

Gevonden zaailing van boomspinazie opgepot
Gevonden zaailing van boomspinazie opgepot

 

Mijn eigen ervaring is dat er (uiteraard als je de planten hebt laten bloeien en rijpen) na de winter altijd wel weer ergens wat zaailingen opkomen, maar zeker niet hinderlijk. Bovendien zijn ze zeer gemakkelijk te herkennen, ook de jonge zaailingen hebben de karakteristieke zuurstokroze blaadjes in het hartje. Zaailingen zijn met een kluitje wortel goed te verplanten (uiteraard direct water geven).