Boerenkool

 

Boerenkool redbor laat

 

Boerenkool behoort tot de bladkolen en is al eeuwen bekend. Het is voor een koolsoort een vrij gemakkelijke teelt; niet snel ziek, zeer winterhard, voedzaam en lekker. Het meest bekend als stamppot boerenkool met worst, maar ondertussen wordt ze ook steeds vaker geroerbakt samen met kruiden. Haar enige probleem (wat mij betreft dan): witte vlieg (zie verder hieronder). Op de foto rechts zie je de Cultivar ‘Redbor F1’ in een jong stadium (als ze volwassen is en de nachten kouder worden wordt ze steeds donkerder paars).

Boerenkool Redbor jong

Plant

De boerenkoolplant bestaat uit 1 dikke hoofdstam met grote gekroesde bladeren. Dat blad is wat geoogst en gegeten wordt. Ze behoort tot de kruisbloemenfamilie en, al zou je dat zo snel niet zeggen (door haar vorm), ze behoort toch tot dezelfde species als bloemkool, broccoli, witte kool, rode kool en spruiten, de Brassica oleracea, en ze kunnen onderling dan ook kruisen.

Teeltwijzen en rassen

De herfstrassen kunnen slechts enkele graden vorst verdragen, de winterrassen veel meer, zelfs tot –15°C. Sterker nog, de smaak van boerenkool is het best wanneer er wat vorst is geweest (dan zetten zetmelen zich om in suikers en wordt de boerenkool zoeter en zachter van smaak). In de praktijk betekent het dat je herfstrassen vooral in de laatste 3 maanden van het jaar oogst, en winterrassen vooral in de eerste 2 maanden van het nieuwe jaar.

Naast de bekende donkergroene gekroesde soorten zijn er ook nog wat buitenbeentjes. Voorbeelden zijn:

  • Westlandse herfst (voor vroege oogst)
  • Winterbor F1-hybride (zeer bekende en betrouwbare donkergroene winterboerenkool)
  • Redbor F1-hybride (een mooie donkerpaarse kleur, de kleur wordt dus donkerder naarmate het kouder wordt (foto rechts is dezelfde plant als bovenaan de pagina maar dan in november), bij koken wordt ze trouwens zeer donkergroen, het kookwater wordt paars).
  • Nero di Toscane (een zeer donkergekleurde kool die hoger wordt, eerder oogstbaar is maar ook vorst kan hebben. De toef bladeren staat bovenop de hoofdstam waardoor ze ook wel “palmkool” wordt genoemd).
  • Russian Kale (wat minder gekroesd maar ook winterhard en lang oogstbaar, wordt ook groter dan de meeste boerenkoolsoorten, meer dan een meter hoog)

Zaaien en planten

Zaai wanneer je wilt, tussen begin mei en eind juli en bedek daarbij wat je zelf wilt; als je heel graag boerenkool eet en je eigenlijk in oktober al wel eens wat zou willen, zaai je vooral een herfstras en zaai je in mei. Maar als je eigenlijk pas boerenkool wilt oogsten/eten wanneer het echt winter is kun je overwegen om een winterras te zaaien en haar pas in juli te zaaien (het voordeel daarvan is dat je haar dan als nateelt kunt behandelen en haar dus kunt zaaien op de lege plaats na de oogst van bijvoorbeeld vroege bietjes, zomerworteltjes, knoflook, doperwten of zo). Bedenk wel dat kool best veel voeding vraagt, je kunt de al gebruikte grond dan het beste wat extra voeding geven voor het uitplanten van nateelt boerenkool.

Of misschien nog beter: zaai wat vroege planten voor herfstteelt en wat planten van een laat winterras voor de oogst in de eerste maanden van het nieuwe jaar. Wanneer en welk ras je ook zaait; je kunt de zaailingen uitplanten wanneer ze groot genoeg is, ze kan in zon maar halfschaduw gaat ook prima.

Zaaitabel, planten, oogsten en plantafstand:

Boerenkool tabel

Standplaats en teeltzorgen

Bijna alle koolsoorten verlangen een forse bemesting maar boerenkool kan met wat minder voeding ook nog wel een goede oogst geven. Na de basisbemesting met stalmest en/of compost kun je in het voorjaar, een paar weken voor het planten, wat koemestkorrels geven (of NPK 12-10-18 als je geen bezwaar tegen kunstmest hebt).

Boerenkool groen

Zoals bij alle koolsoorten zijn jonge zaailingen erg gewild bij vogels; dek de jonge zaailingen af met een bouwwerkje van bijvoorbeeld elektriciteitsbuizen en een niet te grofmazig net om te zorgen dat je zaailingen niet tot de nerf worden opgegeten. Als de planten eenmaal een centimeter of 50 groot zijn kan het bouwwerk/net weg, dan is ze blijkbaar niet smakelijk genoeg meer voor vogels (hoewel we in een slecht najaar nog wel eens hebben gezien dat (blijkbaar bij gebrek aan lekkerder soorten) toch ook volwassen koolplanten nog werden opgevreten.

Oogst en bewaren

Waarom zou je boerenkool tegelijk oogsten? Misschien handig om alles in 1 keer in te vriezen. Maar laat haar anders vooral gewoon staan. Ze kan voldoende vorst hebben, de smaak is het lekkerst wanneer er wat vorst over de kool is gegaan, dus oogst gewoon vers wat je nodig hebt. Stop eind februari met oogsten, de planten voelen dan het voorjaar komen, krijgen de neiging om door te schieten en het blad wordt dan bitter.

Op de foto boven; Winterbor, een zeer winterharde boerenkool.

Boerenkool Redbor

Helaas, helaas; jarenlang last gehad van witte vlieg, een verder onschuldig heel klein vliegje, ware het niet dat ze eitjes legt, het liefst onder boerenkoolblad. Zelf wel eens zo erg gehad dat de hele onderkant van het blad wit zag, dan helpt zelfs een zoutbadje niet meer. Je kunt er ongetwijfeld wel insecticide voor kopen maar dat gebruik ik liever niet. Het enige wat je er verder aan kunt doen is een heel fijnmazig net plaatsen wanneer de witte vlieg actief wordt (in de tweede helft van de zomer en de herfst), de mazen mogen dan echt niet groter zijn dan 2 of 3 millimeter, en dat is wel prijzig (maar gaat jaren mee). Of toch maar de witte laag eraf boenen na de oogst dan….

Maar zelf hebben we sinds ik 2 maatregelen toepas eigenlijk nog maar weinig last van witte vlieg: we telen de laatste jaren alleen nog maar rode boerenkool (meestal de Redbor F1-hybride). Zouden witte vliegjes paarse boerenkool minder aantrekkelijk vinden dan groene boerenkool? In 2012 was de aantasting dan wel weer behoorlijk erg, maar dat had vast ook te maken met de zwakte van de planten in juli na het onder water staan van dat gedeelte van de tuin waar de boerenkool stond.

Maatregel 2 is dat ik zo laat mogelijk zaai (handig ook want dan kan ze (in plaats van hoofdteelt) als nateelt dienen, na bijvoorbeeld vroege andijvie, peultjes of capucijners of zelfs na vroege aardappelen). Ik zaai de laatste jaren dus vaak pas eind juni. Misschien zijn de boerenkolen dan niet zo groot als wanneer ze vroeger worden gezaaid maar eerlijk gezegd merk ik dat zelf niet (maar dat kan dan ook met onze voedzame grond te maken hebben). Ik durf niet te zeggen of dit ook witte vlieg tegenwerkt, hoor, maar het lijkt er wel op. En hoe dan ook; wij hebben dankzij deze maatregelen duidelijk veel minder last van witte vlieg dan tuinburen met vroeg gezaaide groene boerenkool).

Zaadteelt

Zoals bij andere koolsoorten is dit erg lastig in verband met de makkelijke verbastering met bijna alle koolsoorten. Kies voor teelt van zaden een paar gezonde planten waar je geen blad van oogst en wacht tot ze in het voorjaar doorschiet. Zet er een stok bij want ze wordt dan vrij hoog, en oogst na de bekende gele bloei de zaden wanneer die rijp zijn.