Citroengras

Citroengras

De Latijnse naam van citroengras is Cymbopogon citratus, in Nederland is ze bijna nog bekender onder de naam Sereh dan onder de naam citroengras. Ik zal vanaf nu ook de naam Sereh aanhouden. In Indonesië wordt ze veel gebruikt en wordt ze Serai genoemd, je ziet haar dus soms ook nog wel onder die naam.

Op de foto eigen oogst sereh, gewonnen van 4 stengels gekochte sereh.

Sereh is een tropisch gewas, ze komt uit Zuidoost Azië, al lees ik op internet dat ze ook in warme landen als India, Afrika en Australië wordt verbouwd.

De herkomst verraad ook wel gelijk haar gebruik; onmisbaar in Thaise curry’s, heerlijk in Indonesische stoofschotels, maar ook erg lekker in Surinaamse gerechten.

Het is een zeer geurig en smaakvol grasachtig kruid, je gebruikt de stengels in kruidige gerechten, ze geeft er een sterke citrusgeur en – smaak af.

Citroengras is geen groente die je gemakkelijk kunt zaaien en waar je in 1 jaar een flinke oogst van kunt halen. Dat kan nu eenmaal niet omdat citroengras een tropisch gewas is. En dat betekent dat ze veel meer warmte nodig heeft, en een dus een langer groeiseizoen, dan wij haar in Nederland in 1 jaar kunnen bieden. Maar gelukkig is daar de verwarmde huiskamer, en daardoor kunnen we al vroeg met de teelt beginnen (en er desnoods ook weer laat eindigen).

Ik vind de teelt zelf gewoon heel erg leuk; leuk om al vroeg in het jaar met binnentuinieren te beginnen. Daarnaast vind ik sereh echt enorm lekker. Naast de al eerder genoemd curry’s en stoofschotels zie je ook steeds meer zoete recepten met sereh, en ik gebruik haar ook in thee (bijvoorbeeld in combinatie met gember). In 2014 voor het eerst sereh-ijs en sereh-siroop gemaakt, allebei heerlijk.

Citroengras gaat splitsen

Plant

Sereh is een meerjarig, tropisch en dus niet winterhard gras. De planten worden onder ideale omstandigheden zo’n 60 tot 80 centimeter hoog, de breedte hangt af van de groei van het gewas want de wortels (en dus stengels) breiden zich rondom de plant uit. In haar natuurlijke omgeving kan sereh wel meer dan 50 centimeter breed worden, in Nederland (zelfs in de kas) heb ik haar nog nooit veel breder dan zo’n 15 centimeter zien worden, al hangen de lange grasachtige bladeren wel breeduit over de planten.

Zoals gezegd houdt sereh van veel warmte, zowel bij de opkweek als tijdens de groei. Ik heb zelf 2 keer in mijn leven sereh gezaaid, beide keren kiemden de zaden rond februari-maart bij 20 tot 25 graden binnen een week of 3. Maar in september waren het nog steeds plantjes die amper wat groter waren dan straatgras. Leuk om eens te doen maar bedenk dat de kans op een aardige oogst echt heel klein is (tenzij je haar vervolgens in huis warm overwintert en de teelt het jaar erop verder gaat, maar dat is dus een langdurige kwestie). Daarentegen wortelt sereh gemakkelijk in water en daarmee win je dus heel veel tijd, en dat maakt de kans op een leuke oogst veel groter.

Opkweken

Zoals eerder gezegd is het heel veel gemakkelijker (en vooral sneller) om sereh vanuit een stengel op te kweken dan vanuit zaden. En omdat sereh een tropisch gewas en een lang seizoen nodig heeft begin je dus al vroeg.

Zelf begin ik vaak al eind januari maar de hele maand februari kan ook nog prima. Ga eerst op zoek naar goede serehstengels. En dat zijn stengels die vers zijn, waar nog veel leven in zit. Dat leven kun je herkennen aan het feit dat de sereh nog groen is, sterk geurt en terugveert als je er voorzichtig in drukt. Oude sereh begint bovenin al lichtbruin te worden, geurt minder en is ook niet sappig meer, voelt droog en hard aan. Tegenwoordig kun je sereh op veel plaatsen kopen; markten, toko’s maar ook in het  standaard assortiment van de meeste supermarkten. Allemaal goed, als ze nog maar  ‘leven’.

Citroengras wortelt

Als je mooie, verse stengels hebt gevonden en gekocht, vul dan een glas of pot dat groot en breed genoeg is met zo’n 8 centimeter water. Als je naar de onderkant van de serehstengel kijkt zie je dat ze van de plant is afgesneden en dat dat snijvlak verdroogd is. Zelf vind ik het heel nuttig om van dat onderkantje een heel dun plakje af te snijden, met een scherp mesje, een plakje van 1 millimeter eraf. Zeker niet teveel want dan zit je al boven de plaats waar ze wortels moet gaan maken. Het doel is dat het verdroogde snijvlak weer een vers snijvlak is, meer niet – ze loopt daar makkelijker op uit dan op een verdroogde onderkant.

Zet de serehstengel (of stengels) in het glas water. En zet het dan warm. Hoeft nog niet licht te staan, mag wel, maar ze moet eerst wortels maken. En omdat ze in een glas of pot of vaasje staat is ze heel gemakkelijk te verzetten, bijvoorbeeld overdag in een zonnig raamkozijn, in de avond bij de verwarming.

Ververs het water in het glas elke 2 dagen. Doe dat wel trouw, want het lauwige water (van zon of verwarming) is een bron van bacteriën en schimmels, beiden gedijen er prima in en kunnen de stengel dus aantasten. Je ziet na 2 dagen het water ook al wat troebel worden, tijd om stengels voorzichtig wat af te spoelen en water te verversen.

En binnen een week (afhankelijk van de temperatuur waarin het glas met stengels staat) zie je dan de eerste kleine worteltjes of uitstulpingen aan de onderkant van de stengels verschijnen.

Op de foto schuinboven zie je hopelijk een klein beetje dat de onderkant weer vers en schoon is maar ik niet boven de inkeping (daar waaronder de wortels groeien) heb gesneden. En je ziet op de foto ook al dat de stengels worteltjes willen gaan maken, bij de middelste en rechtse stengel zie je een kleine helderwitte uitstulping.

Op de foto hiernaast (2 weken later gemaakt) zie je dat er al echte worteltjes zijn gemaakt. Ze komen altijd uit het onderste deel van de stengel rond de inkeping zoals je die op de foto hierboven beter kunt zien.

Citroengras wortelt 6-2-15

Blijf het water elke 2 dagen verversen tot er een moment komt dat je vindt dat er genoeg worteltjes aan de stengels zitten. Hoeveel wortel dat moet zijn kun je natuurlijk zelf ook een beetje bepalen, maar op de foto schuinonder kun je zien wat ik voldoende wortels vind om de stengels op te gaan potten.

Iets eerder had ook gekund, maar nog veel langer wachten heeft niet heel veel nut. De stengel heeft een beperkte hoeveelheid voeding in zich, dat wat hij kan gebruiken om wortels en blad te maken. Er komt altijd een moment dat de voeding in de stengel op is, dan zal de stengel niet direct dood gaan maar ze zal ook geen energie meer hebben om nog meer wortels te maken, en dus ook niet om blad te gaan maken. En dus mogen de stengels nu uit het water en in potten. Ze nu nog langer in het water laten staan maakt ze nu alleen maar minder sterk, gevoelig voor de bacteriën en schimmels in het water.

Citroengras genoeg wortels

Verdere opkweek

Ondertussen is het al half februari tot misschien wel half maart. De planten zul je nog tot 12 mei (IJsheiligen) in huis moeten houden, maar mogen nu wel zo groot mogelijk worden. En dus gebruik ik daar een potje voor dat een maat groter is dan gemiddelde potjes. Sereh houdt van een vruchtbare vochtige bodem die echter niet kletsnat mag zijn. En dus vul ik potjes van ongeveer 10 x 10 centimeter met goede potgrond die ik heb gemengd met ongeveer 1/5e deel brekerzand of een ander grof zand. Het zand zorgt ervoor dat een teveel aan vocht wat makkelijker wegloopt en het geeft wat licht en lucht in de potgrond die anders nog wel eens zwaar en plakkerig kan worden.

Plant de stengels nu in het potgrondmengsel, 1 stengel per potje. Zorg er uiteraard voor dat de wortels niet kunnen breken bij het overplanten, plant de stengels niet te diep (niet veel meer dan de onderkant van de stengel – het afgesneden snijvlak – zo’n 3 centimeter onder de grond zit). En geef uiteraard direct water. En nu is het wel belangrijk dat de opgepotte het volle licht in gaan, want nu mag de plant zelf gaan groeien en bladeren maken. Zorg wel nog steeds voor een warme standplaats. Een plekje in een zonnig raamkozijn is fijn, helemaal als de kamer in de avond ook nog verarmd wordt.

Bedenk dat er in potgrond voldoende voeding zit voor ongeveer 8 weken. Er van uitgaand dat het nu zo begin maart is kun je dus uitrekenen dat planten tot het moment van naar buiten gaan in deze potjes mogen blijven en genoeg voeding hebben.

Vanaf mei

Vanaf 12 mei (IJsheiligen) mogen de planten dus naar buiten. Als je een kasje hebt kunnen ze daar mooi in, want uiteindelijk kan het voor sereh niet warm genoeg zijn. En in de kas kun je ze dan ook in de vollegrond planten (maar in pot mag natuurlijk ook). Hier staan ze vaak onder de werktafel, het maakt sereh niet zoveel uit wanneer ze niet vol in de zon staan, en omdat ze maar zo’n 60 tot 80 centimeter hoog worden passen ze daar mooi onder, nemen weinig plaats in.

Heb je geen kas, dan zul je de planten in pot moeten houden. Want de grond in een pot is altijd warmer dan grond in de tuin. Bovendien kun je haar verzetten wanneer het bijvoorbeeld een paar dagen stormt of regent, naar een beschut plekje tegen het huis aan. En bij mooi weer zet je haar natuurlijk op het zonnigst en meest beschutte plekje in tuin of op terras.

De hoeveelheid stengels per pot kun je zelf bepalen. Persoonlijk vind ik 1 grote pot (bijvoorbeeld 50 cm doorsnede) met daarin een stuk of 5 stengels op gelijk afstand van  elkaar en van de rand geplant handiger en mooier dan meerdere kleinere potten met 1 stengel (droogt ook minder snel uit) maar dat kun je natuurlijk zelf bepalen. Houd aan dat 1 stengel wel een potmaat van ongeveer 7,5 liter (25 centimeter doorsnede) kan gebruiken

Sereh maakt veel blad en heeft daardoor graag wat extra stikstof. Als je haar in pot houdt kun je het beste ook weer een mengsel maken van verse potgrond en 1/5e deel grof zand voor de luchtigheid en afwatering. En daar zit dan ook gelijk weer voor 8 weken voeding in. Na die 8 weken, of bij het uitplanten in de vollegrond in de kas kun je wat voeding geven met een redelijk hoog stikstofgehalte. Wees er wel voorzichtig mee want stikstofrijke meststoffen zijn vaak scherpe meststoffen die gemakkelijk voor het verbranden van wortels kunnen zorgen.

Zelf geven wij in de kas in de vollegrond wat culterra of DCM groentemest of een andere organische meststof, zelf zou ik voor in pot wellicht wel voor Osmocote of een zusje daarvan kiezen; niet biologisch maar het is een meststof die wel 4 maanden lang heel langzaam voeding vrij geeft, je kunt er nooit mee overbemesten en hoeft dus ook maar 1 keer voeding te geven. Maar iets anders kan natuurlijk ook prima, zoek een meststof waar wat stikstof in zit en houd je vooral aan de gebruiksaanwijzing op de verpakking.

Teeltzorgen

Naast de noodzakelijke voeding zijn er weinig teeltzorgen. Het allerbelangrijkste zijn voldoende warmte en voldoende vocht (maar niet kletsnat). Geef regelmatig water maar zorg dat een teveel aan water wel goed weg kan lopen.

Oogst en bewaren

In de volle grond in de kas oogst je de stengels naar gelang het weerbericht. Hoe langer je ze laat staan, des te groter en dikker worden de stengels. Maar ze kunnen amper vorst verdragen en je wilt dat na al je goede zorgen ook zeker niet gokken. Hier oogsten we de stengels zo rond half oktober, als de nachten nog niet te koud zijn. Maar in een mooie warme herfst kan dat dus ook begin november worden.

Sereh loopt uit van afgesneden stengel

In pot is het anders, je kunt er voor kiezen om de planten zo lang mogelijk buiten te laten (let goed op het weerbericht en de eerste nachtvorst) maar je kunt er ook voor kiezen de pot met plant binnen te zetten. En daar kan ze op een warm plekje bij het raam nog heel lang door blijven leven en groeien, ze is tenslotte een vaste plant. En dat betekent dan ook dat als je wat sereh in de keuken nodig hebt je voorzichtig die stengel los kunt snijden in de grond maar de rest van de plant intact laat en verder laat leven en groeien. Tot ze in mei van het jaar daarop weer naar buiten mag.

Op de foto (met dank aan Sjoerd) zie je een plant waarvan de stengel is afgesneden maar die na het overpotten vanaf de zijkant weer uitloopt. Mocht je plant groter zijn zou het beter zijn om er nog 1 stengel aan te laten zodat die voor de opname van vocht en voeding kan zorgen, nu moet het kleine stengeltje helemaal voor zichzelf zorgen en dat doet ze ook prima, maar een stengel groen aan de plant laten zou haar sneller kunnen laten aanslaan en groeien en wellicht ook gelijk voor nog meer zijscheuten = nieuwe stengels kunnen zorgen.

En dit kun je natuurlijk ook met sereh uit de vollegrond uit de kas doen. Je oogst de hele plant, snijd daar voorzichtig met een mesje een stengel met wortel af en pot dat op en overwintert dat op een warme plaats in huis. Het scheelt je het kopen en in water wortels laten maken van de stengels, en doordat je al in de late herfst begint en je begint met een plant met wortel zul je weer eerder en/of meer kunnen oogsten in het jaar erop.

Na de oogst snijd ik de serehstengels in stukken, slechte bladeren verwijderd en gewassen gaan ze dan zo (rauw) in een zak de vriezer in. En dan kan ik een stukje pakken wanneer ik dat in de keuken nodig heb. In de vriezer blijven de stengels wel een jaar prima van smaak en aroma.

Zaadteelt

Je kunt wel zaden kopen van sereh maar zelf heb ik nog nooit bloeiende serehplanten gehad, daar zullen de planten veel groter en ouder voor moeten zijn. Dat lukt wellicht wel als je ze dus in pot hebt en als kuipplant behandelt. Maar dan nog is het zaaien en opkweken van sereh een langdurige kwestie en dus minder handig dan het stekken van gekochte of zelfgekweekte stengels.