Phytophthora infestans

Ik houd er niet van om over tegenvallers als ziekten en beestjes, etc. te schrijven, leidt alleen maar af van al het leuks dat tuinieren ook kan brengen. Ik heb er ook geen verstand van, zoals al eerder gezegd, ik ben geen bioloog. Phytophthora is echter zo’n belangrijk gegeven in de moestuin dat ik daar wat over wil schrijven (en vooral wil laten zien), wat ik er van weet is uit eigen ervaring en wat ik zelf heb gelezen in boeken en van websites.

Phythophthora: het grote woord dat je op de pagina over de teelt van aardappelen al eerder las.

Mijn vader noemt het in dialect ‘t Kwaad. En dat is best een goede naam. Ze wordt ook wel aardappelziekte genoemd (ook een goede naam, al is ze bij tomaten zeker zo bekend en gevreesd).

Ik hoop op deze pagina met foto’s wat meer duidelijk te maken wanneer je kunt zien dat je aardappelplanten phytophthora hebben en wat de consequenties zijn.

Als er eenmaal phytophthora heerst (het is een pseudoschimmel die zich razendsnel via de lucht verspreidt in een periode dat het warm en vochtig is) houd dan de aardappelplanten heel goed in de gaten.

Als je van mensen hoort dat ze planten hebben met phytophthora controleer dan zelf elke paar dagen je eigen aardappelplanten (en trouwens ook je tomatenplanten) op plekjes en vlekjes die je op het blad kunt vinden; zodra er bruine plekken op het blad en de stengels te zien zijn, bedenk dan dat phytophthora mogelijk de oorzaak zijn, en phytophthora kan voor een bijna volledig mislukte oogst zorgen.

Op de eerste foto zie je het begin van phytophthora:

 

Het blad wordt langzaam geel (dat kun je op deze foto niet zien maar vaak is dat wel zo (maar geel blad kan ook duiden op het natuurlijk afsterven van bovengrondse delen omdat de aardappelen volgroeid en oogstrijp zijn – geel blad is dus niet perse een teken van phytophthora). De verkleuring van het blad met de ingezonken en afstervende bruine dorre en verdrogende plekken is wel een duidelijk symptoom van phytophthora.

Je hoeft de aardappelen nu nog niet perse te rooien, het kan zomaar zijn dat de phytophthora al wel in het blad zit maar nog niet in de knol. Maar voorzichtigheid is geboden. En het kan handig zijn om eens een plant te rooien. Want uiteindelijk is dat de enige manier om te zien hoe het met de knollen is.

Je kunt dan zien hoe groot of klein ze zijn en of ze dus misschien al groot genoeg zijn om van te oogsten. En je kunt de aardappelen controleren, op vraat door naaktslakken (en dat soort aantastingen van de aardappel maakt haar natuurlijk zwak en zorgt ervoor dat phytophthora makkelijker in de knol kan dringen. Verder naar beneden zie je een foto van een aardappel die al is aangetast door phytophthora.

Eerst de volgende foto, hier zie je dat niet alleen het blad, maar ook de stengel al is geïnfecteerd.

Aardappel phytophthora stengel

 

De bruine plekken zijn eerst nog stevig maar worden later nat en zacht. En dat is dan al een stadium verder. Waar bij aantasting in het blad de kans nog vrij klein is dat ook de knollen zijn aangetast, zo wordt die kans een stuk groter wanneer ook eenmaal de stelen zijn aangetast (want de stelen zijn natuurlijk de directe verbinding tussen bovengrondse en ondergrondse delen).

Je ziet ook dat het blad nog meer is verdord en het valt af. Uiteraard is het belangrijk om gevallen blad van door phytophthora aangetaste planten snel op te ruimen, en dan niet op de composthoop maar echt weggooien (vuilnisbak, verbranden, wat dan ook).

Ik zou zelf nu zeker wat planten rooien en heel goed kijken of ik aantastingen in de knol zie. En zo niet, dan is de kans wel heel groot dat dat niet lang meer duurt.

En dan de volgende foto, binnen een week kan het soms zo snel gaan (het hangt af van het aantal aangetaste planten in de omtrek, het weer, vochtigheid, etc.).

Aardappel phytophthora planten

 

In korte tijd zijn de planten eigenlijk volledig verwoest, grotendeel rot en dor tegelijk. Ook nu kun je nog goede aardappelen oogsten maar de kans is zeer groot dat een deel ervan al is aangetast en weggegooid moeten worden. Het is in ieder geval belangrijk nu zeker niet meer te wachten met rooien, maar ook direct elke aardappel goed na te kijken en alles wat er verdacht uitziet weg te gooien.

Op de foto hieronder zie je hoe een aardappel met Phytophthora eruit ziet: in dit geval zit er ook nog een gaatje in (bij de rode pijl), duidelijk aangevreten door een naaktslak, en zoals eerder gezegd maakt dat de aardappel zwak en dus bevattelijker voor phytophthora.

Aardappel met Phytophtora

 

Je ziet de donkere, bijna paarsachtige bruine plekken, beetje beurs (duidelijk te herkennen bij de blauwe pijl). Als je er op drukt is het ook zacht, je kunt het wat indrukken. En als je nog een paar dagen wacht ruik je het ook, een vieze, weeïge geur van rotting.

Als je een aardappel rooit zoals op de foto, gooi haar dan maar weg. En als er meer aardappelen zoals deze aan de planten zitten, overweg dan om zo snel mogelijk alle planten te rooien, en controleer de aardappelen goed. Als er een zieke aardappel in een krat tussen andere aardappelen in liggen tast ze ook de omringende aardappelen nog aan.

Nog een foto, van een paar dagen later:

Aardappelen phytophthora

 

Nu zie je dat elke aardappel is aangetast, de middelste alleen nog met een donkerrozebruine blos, de linker aardappel heeft al een donkere vlek, de rechter aardappel begint al te rotten en heeft een natte, weke plek (en ze stinkt).

Ik heb de foto’s gemaakt op ons tuincomplex. Zelf laat ik het (als het even kan) nooit zover komen, wij rooien de aardappelen zodra we aantasting in de stelen gaan zien. Want uiteindelijk hebben wij liever 30 kilo gezonde aardappelen dan 50 kilo aardappelen waar we nog 25 kilo van weg moeten gooien. Liever wat kleinere aardappelen die gezond zijn dan grote aardappelen die ziek zijn.

Want zo werkt het vaak met phytophthora; controleer na de oogst van aardappelen nog een week of 3 tot 4 lang elke week even de oogst. Soms zie je phytophthora nog niet in de knol bij de oogst maar is het er al wel en ontwikkelt zich dat verder op de bewaarplaats. En als er 1 aardappel alsnog gaat rotten, dan steekt die de daaromheen liggende aardappelen aan. En die steken de daaromheen liggende aardappelen weer aan, etc..

Tot slot dan nog even iets over de voorkoming van Phytophthora: voor zover dat dat kan. Houd in ieder geval een goede vruchtwisseling aan. Zorg dat je geen aardappelen teelt op een plaats waar ze in de afgelopen 4 jaar eerder stonden, of tomatenplanten hebben gestaan.

Zorg voor een goede luchtigheid van de grond, zodat een teveel aan water niet kan blijven staan.

Verwijder zieke planten en vernietig ze, niet op de composthoop dus.

En er zijn nog wel wat rassen die meer of juist minder gevoelig zijn.

En tot slot; je kunt er wel iets tegen doen; spuiten met een chemisch middel. Als je dat wilt, google dan eens op de woorden Phytophthora en spuitmiddel, dan vind je vanzelf een aantal merken. Bedenk dat je moet gaan spuiten vanaf het moment dat de aardappelen zijn uitgelopen (dus na het poten boven de grond komen), en dat moet je elke 8 dagen herhalen tot de oogst (en de oogst valt altijd zo’n 90-150 dagen na het poten en dus kun je uitrekenen hoe vaak je het chemische middel moet gebruiken.

Het gif dat het middel bevat en de spuitfrequentie die nodig is om phytophthora te voorkomen heeft ons er 20 jaar geleden al toe doen besluiten niet meer te spuiten. Maar dat moet iedereen natuurlijk zelf weten, niet biologische aardappelen in de winkel worden bijna allemaal ook zo bespoten. Iedereen mag hierin zijn eigen afweging maken, wij hebben ervoor gekozen om vroege aardappelen te telen en ze te rooien wanneer de phytophthora nog niet heeft toegeslagen, of anders bij de eerste tekenen te gaan rooien en dan maar een kleinere oogst te hebben.

Ik hoop in ieder geval dat, mocht je twijfelen over je aardappelen, of ze wel of niet zijn aangetast door phytophthora, de foto’s je kunnen helpen te bepalen of je planten zijn aangetast. Maar bedenk dat de allerbeste manier gewoon het rooien van een plant is. Uiteindelijk heb je een kleiner of groter maaltje aardappelen, en je weet waar je aan toe bent en kan zelf beslissen of je de aardappelen wilt gaan rooien of ze nog kunt laten groeien.

En tot slot dan nog even een foto van dezelfde pseudoschimmel bij tomaten, zo ziet Phytophthora er dan dus uit:

Tomaat met phytophthora

 

Ook een foto genomen op het tuincomplex, niet bij ons zelf, want lang voor dit stadium heb ik de tomatenplant er al uitgehaald en alle resten vernietigd. Maar je kunt, als je goed kijkt, wel de overeenkomt in het dorre en verdroogde blad zien, en de donkere plekken op de tomaat. deze tomaat wil je echt niet meer eten, kan ik je vertellen, bij de geur alleen al vergaat je de honger 🙂

Veel belangrijker, het is dus hetzelfde als phytophthora bij aardappelen en ze ‘vliegt’ dus van aardappel naar tomaat en andersom. Als je buurman dit soort tomaten in zijn tuin heeft wordt het dus ook hoog tijd om goed naar je aardappelplanten te kijken.

Op deze pagina heb ik ook nog een stukje geschreven over Phytophthora bij tomaten