Sojaboon

Sojaboon dichtbij

Een beetje een nieuwerwetse groente, en in Nederland nog niet bij iedereen erg bekend (bij mensen uit Oost- en Zuidoost Azië juist des te bekender). Als mensen ze al kennen dan is het vooral van het Japans restaurant. Daar worden deze boontjes gekookt en in de peul geserveerd (met wat zout bestrooid, en dan kun je de peultjes zelf doppen en de groene ‘erwtjes’ eten – de peulen zijn harig, hard, taai en draderig en daarom niet lekker/eetbaar.

We kennen wel produkten die van sojabonen worden gemaakt, denk aan sojaolie, sojamelk, sojasaus, tahoe. Maar bedenk daarbij dat dat allemaal niets te maken heeft met de smaak van de verse boontjes (of eigenlijk dus erwtjes). De smaak ligt een beetje tussen de doperwt en verse kapucijner in, er zit iets zoetigs in, maar je proeft ook zetmeel. En daarnaast nog een bijna nootachtige smaak, als van walnoot of hazelnoot.

Je vindt deze sojaboon niet bij de bonen, want ze is ook geen boon. De sperzie-/snijboon heet in het Latijn Phaseolus vulgaris, de sojaboon heet Glycine max. Waar bij de sperzie-/snijboon vooral de peul wordt gegeten, al dan niet met de zaden (boontjes) erin, zo eet je bij de sojaboon echt alleen die verse zaden. Toch hebben ze ook een aantal overeenkomst, en de belangrijkste is wellicht het feit dat ze warmte nodig hebben om te kunnen groeien en bloeien en vrucht zetten, de sojaboon nog meer dan de boon.

En daardoor is de tijd dat je ze in ons land kunt telen kort (zie Teeltwijzen). Je eet de boontjes vers (of je vriest ze rauw in), je kookt ze kort en daarna kun je ze op allerlei manieren verdere bereiden; roerbakken, stoven, afgekoeld in salades, etc..

Plant

De plant van de sojaboon lijkt wel wat op die van een stam(struik)sperzieboon; de planten worden zo’n 40-50 centimeter hoog, ze bloeien met minuscuul kleine wit met paarse bloempjes (heel anders dan de bloei van erwten of bonen). Ze houdt van veel zon en een warme temperatuur.

Om die reden kun je, als je zaden wilt kopen, het beste een ras kiezen waarbij duidelijk staat aangegeven dat ze het ook in ons koele klimaat goed doen (want er zijn rassen die echt meer tijd en vooral warmte nodig hebben en in landen in Azië en in het zuiden van de Verenigde Staten worden geteeld).

Teeltwijzen

Zoals gezegd hebben sojabonen veel tijd en warmte nodig om een goede oogst te geven. Om die reden zaai je ze direct na het moment dat er geen nachtvorst meer wordt verwacht (en dat is rond IJsheiligen, 12 mei). Je kunt ze vanaf 1 mei bij kamertemperatuur voorzaaien, of een weekje later in de koude kas, of vanaf half tot eind mei buiten (kijk dan goed naar het weerbericht en wacht nog even als de grond nog heel koud is).

Je kunt de boontjes per stuk in een zaaitray zaaien, of ter plaatse in een rij in de volle grond. Zelf vind ik het handig om de planten per 3 uit te planten (omdat dan de plant(en) wat voller wordt, de oogst per vierkante meter wat groter en de planten elkaar bij regen en wind wat steunen en minder snel omvallen).

De oogst valt (afhankelijk van het weer/de temperatuur) van half juli tot begin september, precies op tijd voor het weer kouder wordt.

Sojaboon peulen

Rassen

Er bestaan veel rassen maar zoals al eerder gezegd is niet elk ras geschikt voor ons koele klimaat. Dus dat is het eerste waar je op let bij de aankoop van zaden. En vervolgens kun je dan nog kiezen uit boontjes die in de peul meer geelachtig, groenachtig of bruinachtig zijn, en er zijn nog wat rassen die echt donkerbruin tot zwart zijn.

Er zijn rassen met kleine peulen, waarbij er vaker 2 dan 3 erwtjes in de peul zitten, en rassen waarbij er bijna altijd 3 erwtjes in de peul zitten, ook de grootte van de erwtjes kunnen per ras wat verschillen, net als de hoeveelheid peultjes per plant.

Onze favoriete rassen (maar ik heb er pas een paar geteeld en wil nog veel meer rassen proberen en ontdekken):

  • Fiskeby (deed het hier zelfs nog redelijk goed in de koele, natte zomer van 2012)
  • Fledderjohn (deed het heel goed in de warme zomer van 2013)
  • Black Jet (met bijna zwarte erwtjes, ga ik in 2014 telen)

Bodem en bemesting

Sojabonen houden niet van zure grond, bekalking is daar zeker gewenst. Ze houden van warme grond die het liefst niet te nat is. En dat betekent dat je op zandgrond bij direct ter plaatse zaaien iets vroeger kunt beginnen (half mei) omdat zandgrond vrij droog is en snel opwarmt in het voorjaar. Op zware gronden zaai je beter vanaf eind mei (want natte klei warmte minder snel op). Aan de andere kant houdt klei de warmte aan het einde van de zomer wat langer vast en dus kun je dan vaak wel wat later maar juist lang oogsten.

Sojabonen hebben niet veel bemesting nodig. Zelf geven we alleen wat koemestkorrels en wat kali, een paar weken voor de planten worden geplant. De koemestkorrels zijn voor algemene groei en ondersteuning, de kali is voor een goede bloei en vruchtzetting.

Zaaitabel, planten, oogsten en plantafstand:

Zaaitabel sojaboon

Zaaien

Ik zaai zelf graag sojabonen voor. Om die reden durf ik eigenlijk niet te zeggen of je bij de teelt in de volle grond ook moet oppassen voor vogels; dat geldt wel voor kapucijners, bonen, erwten, etc., maar de planten van sojabonen zijn niet zo zacht en teer als van de genoemde soorten. Sojabonen maken wat meer stevige stengels, redelijk behaard ook, en stevig blad (je kunt dat goed zien op de foto bovenaan de pagina). Wellicht niet zo lekker voor vogels als het zachte, bijna zoetige blad van doperwtjes, etc., maar ik durf het niet met zekerheid te zeggen. Als iemand hier ervaring mee heeft hoor ik het graag!

Sojaboon Fledderjohn zaaien

Ik zaai in ieder geval graag sojabonen voor, zo rond begin mei tot half mei, in de koude kas. Ik zaai graag in een grote plastic bak voor waar je bijvoorbeeld vlees of een roerbakpakket in koopt. Ik maak wat gaatjes in de bodem voor de afwatering. De bak tot aan de rand opvullen met een zanderig mengsel van 3/4 potgrond en 1/4 brekerzand (grof zand). De boontjes leg ik dan, 3 bij elkaar op de aarde en dan druk ik ze een centimeter of 2 tot 3 naar beneden. Het krijgt vervolgens alleen matig water, dus wel goed vochtig maar niet kletsnat houden. De zaden kiemen (afhankelijk van de temperatuur in de kas) binnen 1 tot 2 weken.

En een week of 2 daarna zijn de zaailingen al groot genoeg om uit te planten – de “dotjes” gekiemde bonen kun je met een schepje uit de bak halen en dan planten. Plant de zaailingen uit op een warme, liefst wat beschutte plaats. Hier houd ik een afstand van zo´n 40 centimeter tussen de rijen, en in de rij plant ik elk dotje van 3 zaailingen op zo´n 15 centimeter afstand van elkaar.

Edamame Soja Black Jet zaailingen 2

Teeltzorgen

Naast de algemene teeltzorgen als wieden, etc. nog dit: ook sojabonen hebben niet veel water nodig, maar wel wat natuurlijk. Wij geven alleen bij het planten, de eerste 2 weken en daarna alleen bij echt droog weer water. Er schijnen ook wat hogere rassen te bestaan die soms wat ondersteuning door middel van stokken of een stuk gaas nodig hebben, ik heb tot nu toe 3 rassen geteeld die alle drie zo´n 40 tot 45 centimeter hoog werden en met 3 bij elkaar stevig genoeg waren om niet om te vallen bij regen of wind.

Oogst en bewaren

Pluk de peulen als ze nog groen zijn, maar er wel al duidelijke verdikkingen in zitten waar de erwtjes zitten. Je kunt ze dan nog wel een dag of 3 bewaren, maar ze zijn natuurlijk het lekkerst als ze dezelfde dag worden gegeten.

Je kunt de boontjes ook invriezen, rauw of 2 minuten geblancheerd, met peul of alleen de erwtjes (zoals je ook bij doperwten doet). Als je naar een wat grotere toko gaat kun je daar sojabonen in de vriezer vinden; ze zijn dan in de peul ingevroren. De peulen gooi je bevroren in het kokende water en na 4 minuten koken kun je ze vervolgens ui het water halen, af laten koelen en verwerken volgens het recept dat je hebt. Dit is ondertussen ook de manier waarop ik onze sojaboontjes invries en gebruik.

Zaadteelt

Sojabonen zijn éénjarig en zelfbestuivend, kruisbestuiving kan alleen voorkomen als er meerdere rassen op een te klein oppervalk staan. Sojabonen kruisen niet met snijbonen, sperziebonen, pronkbonen, en ook niet met tuinbonen, doperwten, etc..

Het is vrij gemakkelijk zelf zaad te winnen: laat een aantal peulen van een ras (goed gescheiden houden van andere rassen), dor, droog en bruin worden en oogst dan de peulen, laat ze nadrogen en haal dan de boontjes uit de peulen. Daarna nog een paar dagen laten drogen, en dan droog, koel en donker bewaren tot het volgende jaar. De zaden zijn dan nog minimaal 3 jaar kiemkrachtig.

Over het invriezen van bonen voor de zaadteelt:

Even als uitleg: de bonenkever maakt heel kleine gaatjes in boontjes om daar hun eitjes in te leggen. Om te zorgen dat deze eitjes zich niet kunnen gaan ontwikkelen tot larven die van binnenuit je gedroogde boon volledig opvreten, vries je bonen voor de zaadteelt 2 tot 3 dagen in, gewoon in de vriezer.

Bij sojabonen heb ik dat nog niet gedurfd, het feit dat ze geen boon of erwt is, en dus wellicht helemaal geen bonenkever aantrekt, en het feit dat ze een zeer vorstgevoelige peulvrucht is, heeft er voor gezorgd dat ik het nog niet heb gedurfd of zelfgeoogste zaden 2 dagen in te vriezen om vraat door de bonenkeverlarve te voorkomen. Maar ik heb al wel 3 jaar zelf zaden geoogst en die bewaard en gezaaid, en daar was telkens niets mis mee, zonder invriezen dus. Ik begin er dus vanuit te gaan dat de zaden van sojabonen geoogst kunnen worden zonder invriezen. Als ik het tegendeel hoor of zelf ondervind, dan meld ik dat hier uiteraard direct.

 


Recepten met sojaboon: