Aubergine

 

Bedenk voor je aan de teelt van aubergines begint dat ze een sub-tropische of tropische plant is, hetgeen uiteraard veel haken en ogen geeft bij de teelt ervan in koud Nederland. De planten zijn decoratief door de zacht behaarde, grijzige, grote bladeren, de bloei die wit of lilapaars kan zijn, en natuurlijk de vruchten (die in veel meer kleuren bestaan dan de algemene donkerpaarse vruchten die we in de winkel zien).

De smaak van aubergines is vrij neutraal, ze neemt de smaak aan van de kruiden die je toevoegt en daardoor past ze heel goed in veel gerechten, je ziet haar vooral in gerechten uit bijvoorbeeld Italië en Turkije, maar ook in de Afrikaanse en Oosterse keuken zie je aubergines.

 

TEELTWIJZEN

De teelt van aubergines lijkt een klein beetje op die van hete pepers; ze hebben tijdens de kieming en de groei veel warmte nodig, onder de 20°C houdt ze op met groeien. Voor de buitenteelt is er een klein aantal rassen dat redelijk succesvol kan zijn (mits je vroeg zaait en de planten een goede standplaats geeft), het overgrote deel van de rassen heeft een kas nodig om vruchten te geven.

Bedenk bij je keuze altijd dat er 2 soorten aubergines bestaan: de Latijnse voor deze beide soorten zijn:

Solanum melongena: dit is de ‘lekkere’ soort, hoewel in deze groep zeker naast de milde en romige aubergines ook wat meer bittere rassen voorkomen

Solanum aethiopicum: dit is de ‘sieraubergine’, mooi en bijzonder, zeker ook eetbaar maar vaak bitter van smaak – maar niet altijd.

Voor consumptie kies je vooral de rassen uit de groep Solanum melongena, hoewel in Afrikaanse landen en gerechten de kleine ronde aubergientjes vaak worden gebruikt. Voor de sier, kies dan vooral soorten uit de groep Solanum aethiopicum. De bekende ‘Pumpkin on a stick’ is zo’n sieraubergine uit deze groep, rijp wordt ze oranje en gedroogd kan ze dan heel lang bewaard worden.

 

Lees dus vooral ook de beschrijving wanneer je een ras bestelt. Aubergines uit de laatste groep, de Solanum aethiopicum worden bij het rijpen altijd oranjerood, aubergines uit de groep Solanum melongena worden bij het rijpen vaak grijs, geel of groen. Maar aubergines eet je nooit rijp maar onrijp; rijpen duurt heel lang bij aubergines en dan zijn ze niet eetbaar meer; heel bitter, sponzig, harde zaden, etc..

Op de foto hierboven zie je de Striped Toga, kleine aubergientjes uit de aethiopicum-groep, zeer goede opbrengst, vleugje bitter maar toch ook gewoon lekker romig (in couscous en vleesstoofgerechten, etc.).

Op de foto aubergine Little Fingers, kleine langwerpige zeer donker paarse aubergines in trosjes.

 

RASSEN

Naast de in Nederland bekende “gewone” donkerpaarse halflange soorten zijn er (in de melongena-groep) meer cultivars in andere kleuren en vormen verkrijgbaar (wit, groen, roze, paars, eivorm, mini, langwerpig, etc.). De meeste rassen zijn alleen geschikt voor onder glas, lees altijd goed de beschrijving bij rassen als je een ras zoekt voor de buitenteelt. En let bij de keuze van een ras op de term “bittervrij” voor de beste smaak.

Roze bloem van de aubergine Listada de Gandia

 

Mijn favorieten:

  • Apple Green: appelgroene smakelijke aubergine, vroeg en geschikt voor buiten
  • Rosa Bianca: erg mooi, wit met roze streepjes, bittervrij en romig, voor onder glas
  • White Egg: redelijk goed van smaak, mooie plant, grote opbrengst, mooie, kleine vruchten, een beetje zoals de naam al zegt
  • Early Black Egg: één van de vroege en-dus-voor-buiten-geschikte aubergines: vroeg en een prima opbrengst
  • Ukkie en Pukkie: kleine planten (25-30 cm hoog) geven extra vroeg veel kleine aubergientjes (ongeveer zo groot als een pingpongbal). Ukkie is wit (en ook witte bloei) en Pukkie is paars (met lilapaarse bloei). Ideaal voor buiten/de teelt in potten.
  • Morden Midget: heeft de bijzondere eigenschap goed tegen een koel en nat klimaat te kunnen, de aubergines zijn ovaal tot rond en donkerpaars van kleur, en dus ook geschikt voor de buitenteelt. Hier helaas niet altijd succesvol.
  • Vera: mooi en lekker en veel; lilapaarse bloei en wit met rozepaarse vruchten met goede smaak en romigheid. Kantje boord qua vroegheid, in een mooie zomer zeker ook een kans van slagen in de buitenteelt.

Maar kijk ook even in mijn kleine database van zelfgeteelde rassen voor informatie en foto’s van de soorten die ik heb geteeld: Database Aubergine

Op de foto Aubergine Japanese Pickling.

 

BODEM / BEMESTING

Aubergines houden van een humeuze grond die niet te vast is maar zeker ook niet te droog is. Ze houdt zeker niet van zure grond. Als je haar in pot houdt is potgrond die je wat luchtiger maakt met 1-5e deel grof zand en/of wat vermiculiet prima. In de volle grond is het voor het planten van de zaailingen handig om wat rijpe compost door de grond te mengen.

Als voeding kun je een gemiddelde hoeveelheid algemene moestuinvoeding geven (zoals bijvoorbeeld Culterra of een ander merk). Volg de aanwijzingen op de verpakking van het soort voeding dat je koopt (zowel in hoeveelheid als in frequentie).

 

ZAAITABEL / PLANTEN / OOGSTEN:

 

Aubergine tabel

 

OPKWEEK

Zaai vroeg: in tussen eind januari en begin maart voor de teelt onder glas, en tussen half februari en half maart voor de buitenteelt. Ik zaai zelf (ondertussen bijna traditioneel 🙂 ) in de laatste week van januari, dan is mijn geduld op en worden de dagen al wat langer. Ik zaai dan trouwens drie warmtebehoeftige soorten altijd tegelijkertijd (omdat ze even langzaam groeien, evenveel warmte nodig hebben, etc.) : paprika’s, pepers en aubergines.

Zaai aubergines in potjes of trays voor bij minimaal 22 graden (onder de 18 graden zullen de zaden wachten op betere temperaturen en niet kiemen). Zorg dus bij voorkeur ook voor een constante warmte, bijvoorbeeld door de zaaisels overdag in een zonnig/warm raamkozijn op het zuiden te zetten, en in de avond in de buurt van de verwarming.

Het is een beetje hetzelfde verhaal als bij pepers: hoe warmer je zaait, des te sneller de kieming. Ik zaai aubergines zelf in een elektrische propagator bij 27 graden, dan kiemt ze vaak al binnen 1 tot 2 weken. Bij kamertemperatuur duurt de kieming gemiddeld zo’n 3 weken.

Ik zaai aubergines ook graag via de denomethode; een methode waarbij je niet in grond maar in papier zaait, en op die manier neemt ze weinig ruimte in beslag en kun je haar misschien wel de meest constante warmte bieden door het bakje met de zaaisels op bijvoorbeeld een modem of mediabox te zetten. Na die kieming zullen de zaailingen wel vrij snel moeten worden overgeplant naar een potje met potgrond gemengd met wat grof zand. Lees meer over de denomethode op deze pagina: Denomethode. En zaaien in pure vermiculiet in een afgesloten bakje is ook een optie: Zaaien in vermiculiet

Auberginezaden kiemen via de denomethode

 

Als de zaden eenmaal zijn gekiemd en de zaailingen in een potje met een mengsel van potgrond en 1/5e deel grof zand en/of vermiculiet staan.

Het is niet wetenschappelijk bewezen maar ik plant graag 3 aubergines bij elkaar in 1 pot (dat doe ik ook graag bij pepers en bij paprika´s). 3 planten bij elkaar kunnen toch nog een goed wortelgestel maken maar geven bij elkaar een mooie, volle, bossige plant met een betere opbrengst dan 1 plant. Ik heb op deze pagina wat uitgebreider uitgelegd waarom en hoe ik dat doe: Pepers per drie

Aubergine-zaailingen in april

 

Houd de zaailingen dan vochtig maar niet te nat. De grond mag kletsnat zijn maar ook niet uitdrogen, de plantjes gaan dan al snel slap hangen en herstellen lastig van zo’n droogteperiode. Als de temperatuur onder 18°C komt staat de plant stil; alles wat je haar boven die temperatuur kunt bieden helpt de plant te groeien. Zorg daarbij wel voor een lichte standplaats, zoveel mogelijk licht en zon zorgt ervoor dat de zaailingen dan niet te lang en te dun worden. Worden ze dat wel, verlaag dan de temperatuur of zoek een nog lichtere standplaats want het rekken en strekken van zaailingen komt door de combinatie van warmte en (te weinig) licht.

Aubergine Slim Jim

 

Vanaf de derde week van mei kun je de planten buiten uitplanten. Je houdt aubergines (en trouwens ook pepers en paprika’s) het beste in pot; een pot warmte sneller op in de zon, kun je verplaatsen als het weer heel slechts is, kun je de juiste grond geven (potgrond gemengd met 1/5e deel brekerzand), kun je de hoeveelheid water geven die de plant nodig heeft. En niet te vergeten; is ook nog mooi op een zonnig terras door het viltige grijsgroene blad, de vrij grote bloemen en de vrolijk gekleurde vruchten.

De volle grond is het minst geschikt maar als je dat toch wilt of niet anders kunt: help haar dan  een beetje door een week of 4 eerder al wat (zwart) plastic over de grond te spannen zodat de grond extra kan opwarmen en de planten dus in een warmer bed geplant worden. Door compost door de grond te werken zorg je voor een luchtigere grond. En plant aubergines zo warm, zonnig en beschut mogelijk.

Een mooie tussenvorm is een verhoogde bak; ook daarin warmen de wortels wat sneller en meer op dan in de volle grond.

Voor kasteelt kunnen de planten begin mei worden uitgeplant (maar kijk altijd nog even goed naar de weerberichten, met late nachtvorst op komst houd je de zaailingen natuurlijk liever nog een weekje binnen.

 

TEELTZORGEN

In principe hoef je niet veel aan snoeien te doen. Zelf vind ik het echter wel prettig om de onderste 30 centimeter van de hoofdstam kaal te houden, en van de vertakkingen die de plant dan vormt 3 of 4 aan te houden (in buitenteelt 2 vertakkingen). Scheuten, te groot blad dat voor vruchten hangt en lelijk/ziek blad kun je wegknippen. Zorg uiteraard dat je altijd genoeg gezonde en volwassen bladeren overhoudt want zonder blad kan een plant niet groeien en bloeien.

Soms zie je dat na de bloei de bloem half blijft hangen in het vruchtbeginsel; trek dat er dan voorzichtig uit zodat er geen smet of rotting kan ontstaan als de vruchten zich gaan ontwikkelen.

De bloempjes van aubergine Pukkie

 

De bloemen van de Aubergines uit de melongena-groep zijn er in het wit, roze, lila en paars (afhankelijk van het ras), altijd mooi (zeker in combinatie met het grijzige tot blauwgroene viltige blad).

Zet ook wat stokken bij de planten om ze te steunen (ook een beetje afhankelijk van de grootte van het ras).

Een aubergine is een zelfbestuiver, onder glas moet je regelmatig (elke dag even) tegen de hoofdstam van de plant aan tikken om de vruchtzetting te bevorderen (zie hierover ook bij het hoofdstuk “Tomaten” en dan de alinea over ‘tikken’). Geef water wanneer nodig maar aubergines hebben niet heel veel water nodig en een te vochtige omgeving zorgt voor een snellere aantasting door schimmels als meeldauw. Vochtig maar niet te nat dus.

Aubergine Japanese Pickling, Rosa Bianca en Apple Green

 

OOGST / BEWAREN

Je eet een aubergine dus onrijp (rijpe aubergines oogst je voor zaden maar zijn dan rimpelig, sponzig, veranderd van kleur en niet smakelijk meer. Je oogst aubergines onrijp maar dan wel op de juiste grootte, soms is dat wel lastig te bepalen want er zijn dus vele vormen en formaten. Ze moet groot genoeg zijn maar nog haar eigen kleur hebben, zacht in te drukken zijn (heel harde vruchten zijn aan het rijpen).

Aubergine Vera geoogst, zelfs van 1 ras en 1 plant oogst je soms verschillende formaten aubergines,

Snijd de aubergine met een scherp mes (of liever nog knippen met een knipschaar want de steel is erg taai) van de plant. Zelfgeoogste aubergines zijn niet zo lang houdbaar als supermarktaubergines; eet ze het liefst dezelfde dag, en anders de dag erop, de vruchten zijn maximaal een dag of 3 te bewaren, koel en donker. Regelmatig aubergines oogsten zorgt voor herbloei en dus weer nieuwe vruchten.

 

ZAADTEELT

Aubergines zijn zelfbestuivend hoewel kruisbestuiving wel mogelijk is. Van zaadvaste rassen kun je zelf zaad winnen door de vruchten overrijp te laten worden: dan zijn de vruchten veranderd van kleur (naar bijvoorbeeld grijsgroen voor de donkerpaarse soorten, de witte en groene soorten verkleuren vaak naar geel). Op de foto hieronder zie je rijpe aubergines van het ras Early Black Egg (die je dus eet als ze nog donkerpaars en glanzend zijn).

Als je twijfelt, laat de vruchten dan gewoon hangen, liever 2 weken langer laten hangen dan 2 dagen tekort. Ik snijd de aubergine zelf dan voorzichtig doormidden en druk in een bak met water met duim en wijsvinger de zaden uit de aubergines.

 

Het vruchtvlees wordt dan sponzig en zo kun je gemakkelijker de zaden eruit drukken. Soms lees je nog wel iets over de vruchten in een keukenmachine te doen maar dat moet ik toch afraden: auberginezaden bevatten geen kiemremmende gelei zoals bij tomaten en kunnen dus makkelijk beschadigd worden (als ik met een schilmesje de aubergine voorzichtig halveer snijd ik altijd al per ongeluk een paar zaden doormidden).

Gezonken zaden zijn (mits van rijpe aubergines geoogst) de kiemkrachtige zaden, drijvende zaden en velletjes gooi je gelijk weg. Spoel de geoogste zaden nog even goed en laat ze dan een week op een schoteltjes drogen. De zaden blijven ongeveer 3 tot 4 jaar kiemkrachtig.