Courgette

Mengsel van verschillende rassen van courgettes
Mengsel van verschillende rassen van courgettes

 

De courgette is een grote plant, hier op de vette klei neemt ze gemakkelijk een vierkante meter in beslag (en ook wel zo’n 70 centimeter hoog), met een goede bemesting gaat ze die afmeting op zandgrond ook vast halen.

Ik begrijp eerlijk gezegd nooit zo goed waarom courgettes vrij duur zijn in de winkel; de opbrengst is echt enorm, sommige planten geven wel meer dan 30 of 40 vruchten per plant. Hoe meer je (jong) plukt, des te meer zal ze geven. Als je stopt met plukken zal ze uiteraard haar energie gaan gebruiken voor de zaadteelt en slechts weinig maar zeer grote courgettes geven. Dus blijven plukken!

Anders dan de pompoen, waar de courgette familie van is, kruipt/klimt een courgetteplant niet, zaailingen die je op 1 x 1 meter uitplant zullen elkaar niet verdringen. Soms heeft het blad een zilverachtige tekening, het lijkt wat op meeldauw en courgette is ook wel gevoelig voor meeldauw, maar niet elke zilverwitte tekening is dus meeldauw.

In de winkel zie je alleen de bekende groene courgettes, maar er bestaan veel meer kleuren, zie foto bovenaan deze pagina en de andere foto’s op deze pagina: ze zijn er in langwerpig en in rond, in geel, groen-wit, groen-grijs met streepjes, zeer donkergroen, etc..

Patisson Patty Pan plant
Patisson Patty Pan

 

Onbekend maar geweldig is ook de Patisson, een soort courgette maar dan rond en plat, soms met wat uitstulpingen. De teelt ervan, maar ook de smaak en het gebruik in de keuken is hetzelfde als bij de courgette. Bij deze dus reclame voor de Patisson – een mooie bijna courgette-soort, geweldig om te vullen, met het gebakken vruchtvlees, kruiden, gehakt, uien, knoflook en kaas. En dan overlangs doorsnijden zodat de bloemvorm op je bord te zien blijft natuurlijk 🙂

En dan verder nog over het eten van courgettes; nog niet zo lang geleden wisten we eigenlijk niet zo goed wat we er meer konden doen, behalve door de macaroni dan. Maar er bestaan heel veel recepten en er zijn enorm veel mogelijkheden. Courgette zelf heeft niet zo heel veel smaak maar heeft de handige eigenschap smaken aan te nemen van andere smaakmakers. En dus kan ze gebruikt worden in soepen, stoofschotels, roerbakgerechten, ovenschotels, etc. Ook de bloemen zijn eetbaar en hebben een poederachtige zachte smaak (omdat de bloemen vrij groot zijn zijn ze leuk om te vullen). Zie ook onderaan deze pagina voor wat recepten met courgettes. En onze vroegere Italiaanse tuinbuurman Gino bakte op de tuin wel courgettebloemen; ze werden met wat ui gevuld en dan in een beslagje van bloem, bier en ei gedoopt, gefrituurd en dan bestrooid met wat zeezout – erg lekker!

Courgette Black Beauty
Courgette Black Beauty

 

OPKWEEK / TEELTWIJZEN

De courgette kan niet tegen vorst maar kiemt en groeit heel snel, daarom kun je haar relatief laat zaaien. Ik zaai haar zelf meestal half april in de kas voor (als er nog wat kans op nachtvorst is zaai ik haar gewoon binnenshuis). Ze maakt een lange penwortel, daardoor is ze lastig te verplanten; verspenen mislukt heel vaak en omdat ze zo snel groeit zaai ik haar gelijk per stuk in een 9-centimete potje voor. Zo kunnen de zaailingen nog groeien en is het uitplanten gemakkelijk en veilig voor de wortel.

Courgettezaadje op zijkant in de grond
Courgettezaadje op zijkant in de grond

 

Ik gebruik voor het zaaien een mengsel van 3/4 deel potgrond en 1/4 deel grof brekerzand. Zaai haar zo’n 2 centimeter diep, en steek de zaden op hun zijkant in de grond (foto), leg ze liever niet plat op de grond, want dan kan een teveel aan water makkelijker het zaadje laten rotten.

Geef matig water, mijn ervaring is dat de zaden snel rotten in te natte grond (net als de zaden van pompoenen). Door de zaden op hun zijkant te zaaien en de grond dus matig vochtig te houden (het zand zorgt voor een goede afwatering) heb je minder kans op rotting van de zaden. De zaden kiemen bij kamertemperatuur binnen 1 tot 1,5 week.

Courgettezaadje gekiemd
Courgettezaadje gekiemd

 

Vanaf 12 mei (IJsheiligen) mogen de planten buiten uitgeplant worden, op een warm en zonnig plekje. Om te zorgen dat de bestuiving optimaal is is het beter meerdere planten te planten (als je er plaats voor hebt).

Courgette-zaailingen in potjes
Courgette-zaailingen in potjes

 

Je kunt ze ook onder koud glas telen maar eerlijk gezegd heb ik dat één keer gedaan maar nooit weer: omdat ze het buiten ook gewoon prima doet, omdat de ruimte in de kas beter kan worden gebruikt voor groentesoorten die het buiten echt slecht doen, en vooral: ze nam hier meer dan 2 vierkante meter ruimte in beslag (1 plant!). En de opbrengst was slecht, in de kas zijn er minder bestuivers en met de hand bestuiven is lastig als je niet elke dag in de kas komt, Dus: het kan wel in de kas, maar buiten neemt ze minder ruimte in beslag en geeft ze meer opbrengst. Voordeel van kasteelt is uiteraard wel dat ze vroeger oogstbaar is en ook in het najaar wat langer courgettes blijft geven.

 

ZAAITABEL:

Courgette tabel

 

RASSEN:

Goede rassen (naar onze mening) zijn:

  • Black Beauty (langwerpig, zeer donkergroen, altijd goed en lekker en veel)
  • Table King (appelvorm, donkergroen, opbrengst was hier wat matig maar wel erg lekker)
  • Ronde de Nice (licht-grijzig-groen, gevlekt, rond van vorm, lekker romig, wel jong plukken)
  • Lebanese White (ook wel White Lebanese), mijn favoriet, erg lekkere (extra romige) courgette met zeer grote opbrengst
  • Summer Satelite (witte Patisson)
  • Striata d’Italia (grijsgroen gestreept)
  • Patty Pan (een warmgele patisson, jong plukken)
Courgette Lebanese White
Courgette Lebanese White

 

Maar eerlijk gezegd ben ik nog geen “slechte” courgettesoorten tegengekomen, iets meer of minder opbrengst maar dat heeft ongetwijfeld ook altijd te maken met een mooie of natte zomer, standplaats en bemesting.

Ik heb het idee dat je gele rassen wel jong moet oogsten, als je iets te lang wacht maakt dat voor een andere courgette niet zo veel uit, maar gele courgettes lijken hier dan altijd een beetje glazig en stug van structuur te worden. Leuk, vrolijk, mooi in gerechten, gele courgettes, en prima van smaak, maar op tijd plukken dus.

Courgette Ronde de Nice
Courgette Ronde de Nice

 

BODEM / BEMESTING

Courgettes groeien op alle grondsoorten. Ze eist echter wel wat van de vochtvoorziening: het grote blad en de vele courgettes hebben veel vocht nodig maar willen geen natte voeten, het overtollige water moet wel weg kunnen. Vroeger spitten we een flinke hoeveelheid stalmest met stro onder in de winter en gaven ook nog wat compost.

Tegenwoordig doen we het makkelijker; in de herfst gooien we op de plaats waar in het voorjaar de courgettes mogen komen een flinke hoop verse stalmest. Deze mest kan de hele winter rusten, ammoniak (uit de urine) kan uitspoelen. In het voorjaar maken we een gat zo groot als ongeveer een emmer in de mesthoop, en dat gat vullen we op met potgrond. En daar planten we dan de courgettes in, op afstand van 1 meter van elkaar. De courgettes groeien zo prima, liggen wat hoger dus geen last van water, maar door de composterende mest is er wat extra warmte en ook altijd genoeg vocht (tenzij in een heel droge zomer).

Courgettezaailing op mesthoop in potgrond
Courgettezaailing op mesthoop in potgrond

 

Twee weken voor het planten krijgt ze hier dan nog wat samengestelde organische meststof, zoals Pokon biologische moestuinmest, Culterra of DCM groentemest. bloedmeel en soms wat koemestkorrels.

 

TEELTZORGEN

Courgetteplanten vragen weinig teeltzorgen; naast de algemene zorgen als water geven bij droogte en wieden: pluk vooral zoveel mogelijk jonge courgettes (die zijn ook het lekkerst) en ze beloont je met een extra grote oogst.

Soms hoor ik nog wel van mensen dat er een periode is waarin er alleen mannelijke bloemen bloeien. Vaak is dat in het vroege voorjaar of in de zomer. Bedenk dat dit vaak wel iets te maken heeft met de omstandigheden; misschien is de plant nog te jong om al courgettes te kunnen dragen. Zorg gewoon goed voor haar, zorg dat ze genoeg voeding en vocht heeft om goed te kunnen groeien. En zet vooral meer dan 1 plant zodat de planten/bloemen elkaar kunnen bestuiven. Uiteindelijk komt het dan goed, soms duurt het alleen een tijdje voor er ook vrouwelijke bloemen verschijnen.

Nog even over de bloemen:

Courgette man en vrouw

 

Op de foto kun je zien wat het verschil is tussen een mannelijke en een vrouwelijke bloem. In het midden zie je links de mannelijke bloem, een bloem op een steeltje. Rechts ernaast zie je een vrouwelijke bloem; onder de bloem zie je al een minicourgette. Eigenlijk hetzelfde als bij bijvoorbeeld komkommers en meloenen en pompoenen.

Het enige echt grote nadeel van courgettes: haar gevoeligheid voor meeldauw; in een natte nazomer krijg je er wel last van, maar zelfs dan kun je nog wel vruchten plukken (wij halen het aangetaste blad zoveel mogelijk weg en dan houdt ze het nog best een paar weken vol).

Maar, als we tijd en plaats in de tuin hebben, zaaien we vaak zo half juli nog een keer 2 of 3 courgettes. Met wat geluk (en mooi weer) kunnen we dan in de nazomer/herfst weer verse courgettes van de nieuwe planten oogsten, wanneer de oude planten al meeldauw krijgen en uitgeput raken en het begeven na een flinke zomeroogst.

Rij courgetteplanten, op mest, voor de kas (lekker warm)
Rij courgetteplanten, op mest, voor de kas (lekker warm)

 

OOGST / BEWAREN

In een normale zomer duurt de ontwikkeling van bloem tot oogstbare courgette maar een paar dagen, controleer dus om de dag of je een courgette kunt plukken. Pluk ze jong (zo’n 15 centimeter), binnen een week is de courgette al een paar kilo zwaar en alleen nog geschikt voor de soep 🙂 Bovendien zorgt regelmatig plukken voor de maak van nieuwe bloemen en vruchten. Je kunt courgettes het best met een mesje aan de steel van de courgetteplant lossnijden.

Eet ze vooral vers, is altijd het allerlekkerst, maar je kunt ze op een koele plaats (maar niet in de koelkast – dat is net te koud) wel een paar dagen bewaren. Oude grote courgettes (die je nog prima voor soep kunt gebruiken) kun je zelfs wel een week of nog wat langer bewaren voor je ze gebruikt (maar als je er genoeg van kunt oogsten, kies dan voor jong en romig, niet voor oud en glazig en al wat zaden bevattend).

En wat doe je dan met al die courgettes die je niet op kunt eten omdat het er simpelweg te veel zijn? Er zijn wel wat leuke inmaakrecepten zoals chutney, maar zelf vriezen we ze ook wel in; rauw. Een deel in blokjes geneden; kun je nog prima gebruiken in bijvoorbeeld couscous, soep, pasta, etc. Ze wordt wat zacht maar bij een korte bereiding behoudt ze zeker ook nog wat van de structuur (vooral bevroren in een zeer hete pan gooien, en op groot vuur kort bakken met de andere ingrediënten).

Een ander deel rasp ik en vries ik in zakjes in. Er blijft dan niets meer over bij het verwarmen, maar is wel erg gezond en vullend. Ik vind dat zelf handig in bijvoorbeeld cremige soepen en dikkere sauzen en pastasauzen; ze werkt zo als een soort natuurlijk en smakelijk bindmiddel.

 

ZAADTEELT

Courgettes kruisen gemakkelijk met andere rassen, met Patissons en ook met sommige pompoensoorten. Om raszuiver zaad te kweken moet je kruisbestuiving voorkomen en met de hand bestuiven (met een kwastje het stuifmeel van een mannelijke bloem op de stamper van de vrouwelijke bloem wrijven): zorg dan wel dat de vrouwelijk bloemen niet ook nog door insecten kunnen worden bestoven door er voor de bloei al wat vliesdoek of zo omheen te binden en na de handmatige bestuiving weer vast te maken, tot de vrucht zich begint te ontwikkelen.

Laat dan de courgette helemaal rijpen aan de plant (ze wordt heel groot, en later wordt ze heel hard en verkleurt de schil). Oogst dan de courgette en haal de zaden er uit (het vruchtvlees is niet lekker meer en kan niet meer gebruikt worden). Was en droog de zaden en laat ze daarna nog een week op keukenpapier nadrogen. Oogst alleen de bolle volgroeide zaden, gooi de platte en kleine zaden weg.

Ik waag me er al jaren niet meer aan; de kans op kruisen is zo groot, zeker op een volkstuinencomplex. Bovendien kunnen gekruiste courgettes ook bitter en lichtgiftig zijn. Ik koop tegenwoordig gewoon altijd courgettezaden, veilig, en op deze manier kan ik ook nog eens leuke andere rassen (kleurtjes, vormen) proberen.

Mocht je eens aan het einde van de zomer een courgetten zijn vergeten te oogsten, en je hebt zo’n enorme al bijna rijpe courgette (dan verkleurt ze richting geel), denk dan eens hier aan als je nog een feestje hebt:

Courgette met kaarsjes

 

Blijft een paar dagen goed, een volgroeide courgette als waxinelichtjeshouder 🙂 . Niet op de foto te zien maar we moesten wel een reep van de onderkant van de courgette afsnijden, om te zorgen dat de courgette veilig op de tafel bleef liggen zonder om te kunnen rollen. Maar wel leuk!

 


Courgettetaart met kruiden en roomkaas
Courgette-kruidentaart