Komkommer

Snackkomkommers
Snackkomkommers

 

Komkommers en augurken zijn eigenlijk hetzelfde: door constante verbetering van rassen zijn komkommers nu rechter, langer, zachter en frisser/zachter van smaak geworden. En augurken zijn verbeterd om ook buiten te kunnen groeien en een grote opbrengst te geven van heel veel kleine harde, knapperige vruchtjes. Maar je kunt heel goed op de foto’s zien hoe zeer ze nog verwant zijn, het blad hetzelfde maar dan iets groter als dat van de augurk, de bloemen, hetzelfde, en er zijn nog veel komkommerrassen die wat kleiner blijven, of de voor de augurk zo bekende ‘pikkeltjes’ op de schil hebben.

Wij vinden komkommers van eigen tuin echt heel lekker, ze zijn groener (van vruchtvlees) en smaakvoller dan die uit de supermarkt, en onder glas is de opbrengst zo groot dat je ze in 1 gezin niet allemaal kunt opeten 🙂

Komkommer is lekker rauw is sla en salades, maar ook in roerbak en zelfs gestoofd (nogal onbekend) is ze lekker.

Snackkomkommerplant
Snackkomkommerplant

 

PLANT

De komkommerplant is eenjarig, onderschat haar groeikracht niet! Zelf planten we in de kas altijd 2 planten: niet omdat we aan 1 plant niet genoeg hebben hoor, maar als je maar 1 plant hebt en die gaat dood…..dan heb je niets meer (hebben wij één keer in een jaar ervaren). Dus de tweede plant is een soort van back-up, en daardoor hebben we meestal teveel komkommers (maar nog nooit weg hoeven te gooien, familie, vrienden, buren, ze zijn allemaal blij met wat wij over hebben 🙂

Het nadeel van komkommers (trouwens ook courgettes en pompoenen) is dat de grote bladeren behaard zijn en wat irritatie kunnen geven. Mijn man heeft er geen last van man maar zelf heb ik altijd wat rode vlekjes en jeuk aan mijn handen en armen als ik de komkommerplanten heb verzorgd.

Niet alleen bovengronds wordt de komkommerplant groot, het wortelgestel schijnt wel anderhalve meter breeduit te kunnen groeien. Komkommers zijn dorstige planten, en door regelmatig een flinke hoeveelheid water te geven zorg je ervoor dat de planten niet te ver van de plant water hoeven te halen en niet uitdrogen (als komkommerplanten te droog staan zie je dat al heel snel omdat het blad dan slap gaat hangen).

Komkommers zijn parthenocarp (je ziet die term regelmatig bij de beschrijving van komkommerrassen in catalogi): dit betekent dat de vrucht uitgroeit tot een echte komkommer zonder dat er bestuiving/bevruchting nodig is. Je kunt dat ook zien aan de komkommers zelf als je ze opensnijdt: komkommers bevatten geen echte zaden, de zaden zijn dun, zacht en “loos”.

Je wilt soms zelfs geen bevruchting: bij augurken is dat bij sommige rassen nog wel nodig. Als een komkommerplant wordt bevrucht door insecten krijg je echter komkommers die dus ook echte zaden bevatten: deze komkommers worden heel groot, dik en zwaar, vaak lichter groen en gevuld met dikke volle zaden. Het maakt de komkommer oneetbaar (nou ja, dat nou weer niet maar wel droog en bitter van smaak). Het is niet erg als insecten de bloemen bevruchten, want je plukt de komkommer dan vanzelf in een vroeg stadium (ze wordt al snel anders van kleur en dikker van vorm) en zijn dan nog prima te eten. Maar oogst ze dus op tijd.

De nieuwere F1-hybride komkommerrassen maken vaak alleen nog maar vrouwelijke bloemen met vruchtbeginsel. Maar oudere, heirloom en bijzondere zaadvaste rassen maken vaak ook nog mannelijke bloemen, en dat levert dan altijd wel een aantal bevruchte komkommers per plant op. Zoals gezegd, vroeg oogsten en even proeven voor je haar in een gerechts gebruikt want als je iets te laat bent kunnen deze komkommers nog wel eens minder sappig en wat bitter van smaak zijn. Zo kun je ook andersom denken; als je eens een wat bittere komkommer treft, trek niet gelijk je hele plant eruit, het kan misschien een bevruchte komkommer zijn geweest. Ik geef het toe, toen wij nog geënte komkommers en F1-hybridekomkommers teelden proefde ik niet eens maar gingen de komkommers zo het gerecht in, maar sinds we steeds vaker heirloom en zaadvaste rassen telen snijd ik altijd even een plakje van een komkommer af om even te proeven voor ik de rest van de komkommer gebruik.

Zeker de oudere rassen krijgen dus nog wel mannelijke bloemen; in buitenteelt kun je het beste die bloemen weghalen (omdat daar bevruchting veel vaker voorkomt dan in een bloedhete kas).

Op de foto’s hieronder zie je het verschil tussen een mannelijke en vrouwelijke bloem:

Komkommer mannelijke bloem
Mannelijke komkommerbloem

 

Op de foto hierboven zie je een mannelijke bloem; alleen een bloem, op een steeltje.

Vrouwelijke komkommerbloem
Vrouwelijke komkommerbloem

 

Op de foto hierboven zie je een vrouwelijke bloem; ze heeft al een vruchtbeginsel (minikomkommertje) achter haar bloem.

 

ZAAITABEL

Komkommer tabel

 

TEELTWIJZEN / OPKWEEK

De beste teelt van komkommers is onder glas (klimmend in een kas of liggend in een platte bak), de teelt in de buitenlucht kan ook, maar de opbrengst is wel een stuk lager, de keuze in rassen vis wat beperkt en de kans op ziekten, bevruchting, rot, etc. is wat groter.

Als je geen kas of platte bak hebt kun je natuurlijk wel heel gemakkelijk iets “fabriceren”. Van bijvoorbeeld een stuk perspexplaat, wat paaltjes, etc. kun je al een handig doorzichtig dak boven het hoofd van de komkommer maken wat meer warmte geeft en de planten beschermt tegen regen en wind. En anders zoek je een beschut en redelijk zonnig plekje in je tuin, waar de planten kunnen klimmen, op kunnen drogen na een regenbui (wat wind) en niet snel verbranden door een al te felle zon.

Geef bij het zaaien maar matig water en gebruik een potgrond die je met 1/5 deel grof brekerzand hebt verluchtigd: komkommerzaden rotten snel bij teveel water tijdens de kieming.

Komkommer Bush Champion, ook geschikt voor de buitenteelt
Komkommer Bush Champion, ook geschikt voor de buitenteelt

 

Vollegrondsteelt

De rassen voor de volle grond lijken wel wat op grote augurken; ze zijn korter, dikker en ze hebben een minder gladde schil (er zitten vaak wat “pikkeltjes” op) dan glaskomkommers.

Voor de teelt in de volle grond is wel een mooie zomer nodig, en natuurlijk een redelijk zonnig en warm plekje. Zaai ze vanaf half april bij kamertemperatuur voor, de kiemduur is 1 tot 2 weken en de zaailingen mogen, mits groot genoeg, vanaf 12 mei (IJsheiligen) naar buiten.

Dek de grond waar de komkommer komt een week of 3 van tevoren af met plastic zodat de grond alvast wat kan opwarmen. Heel handig is ook “broeimest”: graaf een flink gat, stort dat vol met oude stalmest met stro, doe de grond daar weer bovenop; het voordeel hiervan is dat de stalmest met stro gaat composteren en dat geeft veel bodemwarmte. Daarnaast teel je nu de plant op een heuveltje zodat overtollig water weg kan in natte perioden, en er komt nog een klein beetje voeding vrij (maar het composteren kost juist weer wat voeding dus het is onze ervaring dat je wel wat bij moet mesten hoor).

Komkommer Bella F1-hybride in de kas
Komkommer Bella F1-hybride in de kas

 

Voorbeelden van rassen voor vollegrondsteelt zijn Delikatesse, Long Green Ridge, Marketmore, Gele Tros, maar bijvoorbeeld ook Miniature White, Bush Champion, Diva.

Voor de teelt onder glas zijn deze rassen natuurlijk ook prima geschikt, maar daar worden ook vaak F1-hybriderassen geteeld (bijvoorbeeld omdat ze onder glas zeer veel opbrengst geven en soms beter bestand zijn tegen ziekten en schimmels als bijvoorbeeld meeldauw).

Teelt in de platte bak

Zaai iets eerder dan de vollegrondsteelt en plant de planten begin mei uit onder glas, reken op 1 plant per raam (of per ongeveer 1,5 vierkante meter).

Er wordt vaak een systeem aangeraden om te snoeien zoals: “top de plantjes na het vierde blad, houd vier hoofdranken aan aan en snoei de rest weg”. Het klinkt heel handig maar soms heb je weinig tijd en ben je het systeem kwijt of groeit de plant nu eenmaal anders dan verwacht. Belangrijk is te zorgen dat de plant zich regelmatig vertakt, er naar elke hoek een rank gaat voor een optimale spreiding van je plant.

Verder verwijder je eventueel mannelijke bloemen, geef regelmatig voldoende water, lucht door de ramen op een kier te zetten, en controleer regelmatig op vruchten. Je kunt per plant in een platte bak die niet te vol en goed verdeeld is wel 20 tot 25 komkommers per plant oogsten.

Teelt in de koude kas

Ook komkommers voor kasteelt zaai je wat eerder: begin april binnenshuis (of bij goed weer in de kas maar let dan goed op nachtvorst!!). Plant ze begin mei uit in de kas op ongeveer 60 centimeter van elkaar. Zelf bouwen we een hekwerk van ongeveer 1.80 meter hoog en ook 1.80 breed per kommer. We maken het van bamboestokken, om ongeveer de 40-50 centimeter een verticale stokken en uiteindelijk de “liggers” ook op ongeveer 40-50 centimeter.

Komkommer plant

 

Zodra de komkommerplant zich wil gaan “winden” maak je haar vast aan een stok en soms moet je dat nog 1 of 2 keer doen voor ze zelf haar weg vindt en zich goed kan hechten.

Ook voor de kasteelt bestaat er een heel systeem van snoeien (snoeien op het tweede blad, dan weer op een tweede zijscheut, etc.). Ik geef het heel eerlijk toen; sinds onze eerste kas met komkommers (ergens in 1992 of zo ongeveer) doen we daar niet meer aan. Als je een komkommer snoeit kost het je veel tijd en uitvinden wat een zijscheut etc. is want een komkommerplant groeit heel snel. Onze ervaring is dat als je een komkommerplant niet snoeit volgens het boekje, je altijd nog wel een stuk of 50 komkommers per jaar kunt plukken, dat is voor ons meer dan genoeg 🙂

Snoeien we dan niet? Jawel hoor: eens per 2 weken halen we scheuten weg die buiten het gemaakte rek willen gaan groeien. Bovendien verwijderen we blad dat lelijk wordt en ook blad dat erg dicht en dik voor de vruchten hangt: een soort van licht en lucht creëren in de plant.

Voor de glasteelt zijn er dus voornamelijk hybride-rassen te koop en daarnaast kun je ook nog geënte komkommerplanten kopen; goede komkommerrassen (meestal F1-hybriderassen) zijn vaak bestand tegen de schimmelziekte Fusarium, mozaiëkvirus, en hebben een hoge tolerantie tegen meeldauw, etc.. Let vooral op wat er in de beschrijving bij een ras staat, daar kun je veel informatie uit halen.

Zelf vinden we voor kasteelt de Bella F1, Bastos F1 en Manny F1 erg goede rassen. We zijn eigenlijk niet zo’n voorstander van F1-hybrides, gebruiken ze liever niet, maar in geval van komkommers (en koolgewassen) maken we er wel eens een uitzondering voor omdat de opbrengst en vooral ziektebestendigheid beter is (in onze ervaring dan, maar daar moet ik wel bij schrijven dat we in een extreem nat jaar ook onze Bastos F1-hybrideplanten al in juli op moesten ruimen omdat ze stijf onder de meeldauw zaten – ras is heel belangrijk maar omstandigheden zijn nog veel belangrijker).

Komkommer Dragon Egg, een witte minikomkommer
Komkommer Dragon Egg, een witte minikomkommer

 

Er bestaat ondertussen nog een leuk soort waar je steeds meer rassen in ontwikkeld ziet worden: de snackkomkommer: even lekker en gezond als een komkommer maar nu in “mini-vorm”. Je ziet ze ook wel eens in de supermarkt. Afhankelijk van het ras, en buitenteelt of glasteelt worden de komkommertjes zo’n 10 tot 15 centimeter groot. Handig omdat 1 komkommer vaak precies goed is om mee te nemen naar werk of school, ter garnering, etc. (zo heb je geen halve komkommers meer over 🙂

Zelf hebben we de laatste jaren nog steeds 2 komkommerplanten in de kas staan. Maar nu vaak 1 “gewone” komkommer en 1 snackkomkommer. Ik heb het idee dat de plant wellicht iets smaller blijft dan een “gewone” komkommer (wel net zo groot, maar iets minder breed uitwaaierend), maar dat hangt misschien ook wel iets af van het ras.

Er bestaan zowel in de “gewone komkommers” als de “minikomkommers” heel veel rassen van goede kwaliteit. Zoals eerder gezegd, let goed op de beschrijvingen (en dan op termen als “bittervrij”, parthenocarp, bestendigheid tegen ziekten, geschiktheid voor volle grond, kasteelt, etc.).

Er bestaan naast de ‘gewone groene’ komkommers ook nog andere kleurtjes; wit, geel, lichtgroen. Een erg lekker en leuk komkommertje vinden we zelf ook de witte komkommertjes en de ronde gele Crystal Apple (ook wel Lemon of Crystal Lemon genoemd).

 

BODEM / BEMESTING

Komkommers vragen een warme, luchtige grond die goed bemest is (ze maakt tenslotte een grote plant en moet energie hebben om heel veel komkommers te maken). Naast de basisverzorging van het onderspitten van oude stalmest en/of compost geven we hier een week of 3 voor het planten een organische, samengestelde meststof (zoals Pokon biologische moestuinmest, Culterra of DCM groentemest). En we geven elk jaar een klein handje patentkali (zou de smaak en houdbaarheid van de vruchten verbeteren).

Komkommer Red Hmong
Komkommer Red Hmong

 

OVERIGE TEELTZORGEN:

De ideale kiemtemperatuur is 20-22°C (daarom zaaien wij de komkommers eigenlijk altijd binnenshuis, in de kas is de nachttemperatuur in april vaak nog erg laag – bovendien vinden muizen komkommerzaden erg lekker).

Komkommers houden niet van verspenen, we zaaien zelf (zeker de F1-hybridezaden, die zijn vrij duur dus daar zijn we zuinig op) 1 zaadje per 9-centimeterpotje, daar kunnen ze dan in blijven tot ze in mei mogen worden uitgeplant.

Een komkommerplant heeft veel water nodig, zeker wanneer ze al een grote plant is en komkommers geeft. Een heel bekende “spreuk” is “Een komkommer giet je groot, een meloen giet je dood” (hetgeen uiteraard betekent dat een komkommerplant veel water nodig heeft en een meloenplant juist veel minder). Volwassen komkommerplanten in de kas krijgen hier elke 2 of 3 dagen 1 gieter (10 liter) water per dag, dicht bij de stam gegeven.

 

OOGST / BEWAREN

Om veel te kunnen oogsten moet je ook regelmatig plukken; veel plukken bevordert de maak van nieuwe vrouwelijke bloemen en dus vruchten. Vollegrondskomkommers zullen vaak wat minder mooi zijn: minder recht, minder egaal groen, maar de smaak is toch ook prima (uiteraard erg afhankelijk van het ras).

Bewaar zelfgeteelde komkommers niet in de koelkast, dat is te koud voor ze, ze worden dan zacht en gaan eerder schimmelen. Koel en donker (ik bewaar ze in een mand in een keukenkastje) kun je ze wel een dag of 4 bewaren, maar verse komkommers zijn natuurlijk altijd het lekkerst.

Als je echt een grote hoeveelheid komkommers hebt geoogst, kun je ze ook inmaken (zoetzuur). Zelf schil ik ze ook wel, zaad eruit en het vruchtvlees snijd ik dan in blokjes van 1,5 x 1,5 centimeter en vries die in een zakje in. Het is wel bijzonder; ik laat ze dan voor 3/4 ontdooien en dan warm ik de blokjes op in een mengsel van room en kaas met wat peterselie, zout en peper (een soort kaassausje). Het is dan een beetje zacht maar heeft nog wel de echte komkommersmaak, niet iedereen zal het lekker vinden maar wij zelf vinden het smakelijk 🙂

Komkommer Miniature White
Komkommer Miniature White

 

ZAADTEELT

Komkommers kruisen heel gemakkelijk, met andere rassen en augurken. Wil je er toch zaad van kweken (uiteraard niet van de F1-hybriderassen want die leveren bijna altijd nakomelingen van mindere kwaliteit), zul je kunstmatige bestuiving moeten toepassen en zul je een plant moeten hebben die dus zowel vrouwelijke als mannelijke bloemen geeft:

Bind rond de vrouwelijk bloemen wat fijn gaas. Als de bloem open gaat, neem je het gaas weg en wrijf je de meeldraden van een mannelijke bloem over de stamper van de vrouwelijke bloem (met bijvoorbeeld een kwastje of wattenstaafje). Hierna breng je het gaas weer terug rond de bloem tot deze verwelkt is.

Doe dit met meerdere bloemen tot je merkt dat 2 of 3 vruchten zich beginnen te ontwikkelen. Laat deze komkommers volledig afrijpen, tot ze heel dik, groot en bijna geelgroen van kleur zijn. Haal dan de zaden er uit, was en droog ze en laat ze daarna nog een week op een bordje nadrogen. Oogst alleen de bolle volgroeide zaden, gooi de platte en kleine zaden weg, die zijn “loos”.