Paprika

Paprika Rotundum tros
Paprika Rotundum

De zoete paprika en de hete peper zijn plantkundig gezien hetzelfde, beiden behoren ze tot de groep Capsicum. In catalogi leiden de verschillende namen nog wel eens tot verwarring: zoete peper, hete peper, bell pepper, chile, hungarian pepper (die staat voor een groep, eerder kruidige dan echt zoete, paprika’s), etc. Lees vooral de beschrijving bij een soort. Op de foto boven de Rotundum, vrij kleine, zoete vruchten aan rijk dragende planten (vandaar het lelijke touw om de plant, om te zorgen dat takken niet breken door de zwaarte van de vruchten). De paprika’s rijpen van crèmegeel naar helderrood.

Paprika’s behoren altijd tot de groep Capsicum annuum, Pepers kunnen ook tot die groep behoren maar er zijn ook pepers die tot andere species kunnen behoren (bijvoorbeeld de Capsicum chinensegroep of Capsicum baccatumgroep). Kijk na het lezen van deze pagina vooral ook even op de pagina van de pepers voor wellicht nog wat handige informatie, want veel van de teeltzorgen en bijzonderheden m.b.t. pepers gelden ook voor paprika’s en andersom: Peper.

Plant

De paprika is een kruidachtige, niet winterharde plant. Eigenlijk is ze een heester en de paprika zelf is een bes. In het onrijpe stadium is de paprika ook eetbaar, ze is dan minder zoet en eerder kruidig met een klein bittertje. Onrijp is ze altijd: groen (rijpe groene paprika’s bestaan niet!) of paars, chocoladebruin of crèmewit.

Je kunt dus ook geen zaden van groene paprika’s kopen (hoewel ik ze op internet toch vaak tegen kom :-)). Niet-rijpe zaden zijn niet kiemkrachtig. En elke paprika verkleurt bij rijping: Groene paprika’s kunnen rood, geel oranje of chocoladebruin worden. Witte paprika’s kunnen rood, geel of oranje worden. Lilapaarse paprika’s worden rozerood. Chocoladebruine paprika’s worden vaak rood. Welke kleur onrijpe paprika je dus ook hebt, ze zal altijd van kleur veranderen bij rijping, en dat is dan de beste manier om te weten wanneer paprika’s rijp zijn. Al zijn onrijpe paprika’s dus prima te eten, want de groene paprika’s die in de winkel kunt kopen zijn onrijpe paprika’s.

Paprika Lila Purpur plant
Paprika Lila Purpur onrijp

Eigenlijk heel simpel, toch? Er is slechts 1 lastige klant tussen deze kleuren en dat is de kleur chocoladebruin, want die bestaat er in onrijpe kleur en in rijpe kleur. Maar ook verandert de kleur altijd bij rijping. Een onrijpe chocoladebruine paprika kan afrijpen naar rood, geel oranje. Maar er bestaan wat paprikarassen die van onrijp groen rijpen naar chocoladebruin, dan is de chocoladebruine kleur de rijpe kleur. Hoe dan ook, kijk vooral naar de onrijpe paprika en bedenk dat ze altijd van kleur verandert als ze rijp wordt.

Op de foto boven de Lila Purpur, wat mij betreft wel één van de allermooisten, onrijp lilapaars, verkleurt bij het rijpen naar een soort paarsachtig rood, zie foto hieronder.

Paprika Lila Purpur rijp
Paprika Lila Purpur rijp

Niet alleen de vrolijke kleuren zijn verschillend, ze bestaat ook in verschillende vormen; geblokt, rond, punt, van heel klein tot heel groot, van dunwandig tot knapperig en bijna sappig zeer dikwandig. De smaak kan nog wel eens verschillend zijn: er zijn echt zeer zoete rassen, maar ook meer kruidige rassen, of lichtzoet, of juist niet zo heel veel smaak.

Teeltwijzen en rassen

Paprika s op rij
Verschillende rassen puntpaprika´s

Paprika’s hebben veel behoefte aan warmte, de beste kans op een goede oogst is de teelt onder glas of plastic.

Op de foto boven: verschillende formaten rijpe paprika’s naast elkaar (van links naar rechts; Toreador, Numex Conquistador, Healthy, Sweet Chocolate, Pimiento del Piquillo, Yalova Yaglik en Barancio)

Er zijn echter wel soorten die ook buiten kunnen, kies daarvoor soorten die zeer vroeg zijn, vaak zijn het de wat kleinere paprika’s, en maak gebruik van “trucjes”: zaai zo vroeg mogelijk, liefst eind januari of begin februari al, zo heb je in mei, wanneer de planten naar buiten kunnen al forse planten, die soms zelfs al bloeien. Warm de grond op door er een week of 3 van tevoren plastic over te spannen. Maar de teelt in potten is nog een betere optie (de pot zorgt voor extra warmte rond de wortels, je kunt gerichter de voeding geven die je wilt, je kunt inspelen op weersomstdigheden als storm en regen door haar te verzetten of meer of minder water te geven, en je kunt de pot naar binnen halen wanneer het echt te koud wordt in oktober-november). En kies natuurlijk het zonnigste, warme en beschutte plekje dat je weet (misschien voor een zuidmuur bijvoorbeeld).

Voor de kasteelt hoef je niet te kijken naar vroegheid van rassen (hoewel het natuurlijk wel handig is wat vroege en wat latere rassen te kiezen zodat je al vroeg kunt oogsten maar ook nog lang daarmee door kunt gaan).

Paprika Faludi onrijp
Paprika Faludi onrijp

Onze favoriete rassen:

  • Chocolate Bell (rijpt van groen naar colabruin, goede smaak, goede opbrengst)
  • Golden Treasure (grote oranje puntpaprika met zeer goede opbrengst)
  • Lila Purpur (foto boven, maar dan in rijpe vorm aan de plant, de mooiste, rijpt van echt lilapaars naar een soort felrood met rozepaarse gloed)
  • Lipstick (kleine rode puntpaprika, rijpt van groen naar rood, extra vroeg)
  • Marconi Purple (rijpt van glimmend bijna lakzwart naar donkerrood)
  • Orange Bell (rijpt van groen naar oranje, extra vroeg, voor buitenteelt)
  • Pusztagold (rijpt van cremewit naar oranjerood, vroeg en zeer goede opbrengst)
  • Etkezesi Pelso (rijpt van crèmewit naar oranjerood, vroeg, zeer goede opbrengst, pepers staan rechtop op de planten)
  • Elephant Ear (grote half platte paprika’s die rijpen van donkergroen naar donkerrood)

Maar er zijn nog heel veel meer leuke rassen in leuke vormen en kleuren hoor. Op deze pagina vind je een kleine database van rassen die ik zelf eens teelde: Database Paprika.

Lees vooral de beschrijving bij het ras dat je koopt (vroeg of laat, klein of groot, kleur, etc.). Een beetje nieuw lijken de soorten die behoren tot een groep pepers (zoals de Numex Suave, Jalapeño Fooled You, Aji Dulce, Cajamarca, Aji Angelo), die naar pepers smaken (soms zelfs ook kruidig, warm, tropisch zoals een Madamme Jeannette), maar dan dus niet heet. Zo vervaagt langzaam het verschil tussen een paprika en een peper :-).

Paprika Sweet Cayenne plant
Paprika Sweet Cayenne

Je kunt over die soorten pepers zonder heetheid maar dus ook zonder zoetheid wat meer lezen in het hoofdstuk van de pepers. Op de foto hierboven zie je de plant van het ras Sweet Cayenne; ziet eruit als een echte Cayennepeper, maar is helemaal niet heet maar juist lichtzoet en een beetje kruidig.

Kijk in ieder geval voor een kleine database van soorten die we zelf al eens geteeld hebben hier: Paprika database. Je kunt daar per ras wat informatie als vroegheid en opbrengst, en foto’s van kleuren en vormen.

Paprika Orange Bell
Paprika Orange Bell

Bodem en bemesten

Paprika heeft geen voorkeur voor grondsoort mits die maar een goede structuur en voldoende vocht en voeding bevat. Naast het algemene onderspitten van oude stalmest en/of compost, geven we zelf in de kas altijd nog een handje organische meststof (zoals Culterra of iets vergelijkbaars) Geef niet teveel voeding (zeker niet teveel stikstofrijke voeding) want dat zorgt voor veel groei, grote planten, veel en groot blad maar weinig paprika’s. Wat kali vinden paprikaplanten lekker, het zorgt onder andere voor een goede vruchtzetting.

Zaaitabel en plantafstand

Paprika tabel

Opkweken

We zaaien zelf dus altijd vroeg; zo rond begin tot half februari (hoewel eind februari en maart ook nog kunnen hoor, over het voordeel van vroeg zaaien heb ik bij Teeltwijzen al wat geschreven). Zaai vooral zo warm mogelijk voor. Zelf hebben we een elektrische propagator en bij ongeveer 27 graden kiemen de zaden dan vaak binnen 2 weken. Bij 20 tot 22 graden duurt de kieming ongeveer 3 weken. Onder de 18 graden staan pepers en paprika’s stil en wachten op warmere tijden om weer verder te kiemen of te groeien.

Paprika s en Pepers zaailingen

Op de foto zie je de zaailingen van paprika’s en pepers dan eind maart. Al flink van formaat, een paar vroege soorten zal zelfs al willen gaan bloeien als ze in mei naar de kas mogen, en zo’n 25 cm hoog zijn.

Je ziet ook duidelijke verschillen in grootte, soms doordat ik een soort nog later heb gezaaid maar je kunt er ook wel voorzichtig vanuit gaan dat de annuums (en dus de paprika’s) wat sneller kiemen, bij iets lagere temperaturen en wat sneller groeien dan bijvoorbeeld de heetste pepers ter wereld uit de chinensegroep.

Zaai in goede potgrond, vermengd met ongeveer 1/5 deel grof brekerzand, dek de zaden af met wat vermiculiet of 0,5 centimeter van het potgrond-zandmengsel. Door een plastic zakje over de pot te doen kun je een wat hogere vochtigheidsgraad en wat meer warmte bereiken. Onder de 18 graden gebeurt er dus niets met zaden of zaailingen, dan staan ze “stil”. En als zaden te lang te koel in vochtige grond liggen wordt de kans ook wel steeds groter dat de zaden gaan schimmelen of rotten. Zorg dus echt tijdens de kiemperiode voor een zo constant mogelijke hoge temperatuur. Je kunt dat bijvoorbeeld bereiken door de paprikazaaisels op een elektrisch apparaat te zetten dat altijd warm is (aquarium, mediabox, in de buurt van de verwarming, etc.). Heel handig vind ik zelf de denomethode, waarbij je in papier in zakjes voorzaait (neemt weinig plaats in waardoor het bakje met zakjes op een lekker warm modem past. Ik heb er hier wat over geschreven: denomethode.

Paprika en peper zaailingen 8-3-15

Hoe je ook zaait, zodra de zaailingen zijn gekiemd zorg je voor een zo licht mogelijke plaats, in een raamkozijn op het zonnige zuiden, in een verwarmde kamer. Ook nu moet overdag het liefst de temperatuur boven de 20 graden blijven (en in een zonnig raamkozijn lukt dat vaak wel). Het is dan niet zo erg meer als de temperatuur in de nacht daalt. Sterker nog, als de zaailingen te lang te  warm staan wanneer de dagen nog zo donker en kort zijn kunnen de zaailingen heel makkelijk te lang en dun worden. Ik heb daar in een tuindagboek eens wat over geschreven: Zaailingen lang en dun

Wij zelf vinden het prettig om bij het tweede bladpaar (het eerste echte na de kiemblaadjes) te “verspenen”, de plugjes gaan dan 9-centimeterpotjes in. Zie de foto boven voor potjes met zaailingen van pepers en paprika´s met 3 zaailingen per P9-potje. Wees bij echt verspenen vanuit een breedwerpig gezaaid zaaisel in een bakje voorzichtig; eenmaal beschadigde worteltjes herstellen heel moeilijk en zorgen voor een groeiachterstand. Zelf kiezen we daarom dus vaak voor de denomethode, en anders zaaien we 1 zaadje per potje/vakje, dan kun je bij het verplanten het hele kluitje overzetten zonder iets te beschadigen.

Paprika Etkezesi Pelso
Paprika Etkezesi Pelso

 

Wij planten graag (zowel bij het verspenen als later bij het uitplanten in de grond of pot) 3 zaailingen in 1 pot (je). Met als reden dat dat een mooiere, vollere plant (= 3) geeft en dus ook meer opbrengst. Ik heb dit in een tuindagboek uitgelegd en met foto’s geïllustreerd, zodat het dan wellicht wat duidelijker wordt: Pepers per 3 (en dat geldt dus ook voor paprika’s).

Bedenk dat na ongeveer 8 weken de voeding in de potgrond “op” is, je zult dan moeten bijvoeden tot de zaailingen de grond in mogen (zelf gebruiken we daar graag Osmocote voor omdat je daar bijna niet mee kunt overbemesten en de voeding langzaam vrij komt. Naast Osmocote zie je tegenwoordig vaak meer merken met langwerkende meststoffen (Miracle Grow, Plantcote, en zelfs de Lidl verkoopt in het voorjaar iets dergelijks).

Planten

Pas ook bij het uitplanten op dat je geen wortels beschadigt, ook dan leidt het weer tot groeistilstand. Plant uit na 12 mei (IJsheiligen), in de kas kun je iets eerder uitplanten maar let dan heel goed op het weerbericht; bij kans op een laatste kleine nachtvorst vriest het ook in de kas nog!

Paprika Barancio plant

Teeltzorgen

Plant een stok bij de paprikaplant en bind haar met een touwtje vast. Paprikaplanten worden niet zo groot als de meeste peperplanten (uitzonderingen daargelaten) maar de planten hebben maar een dunne hoofdstam die snel omvalt bij een relatieve zware oogst aan de takken.

Wij zelf kunnen per (goede) soort meestal zo’n 4 tot 8 paprika’s per plant oogsten (uiteraard ook afhankelijk van de grootte van de paprika zelf). Op de foto hierboven de Barancia; compacte planten die niet hoger worden dan zo’n 45 cm, dragen een prima opbrengst aan kleine zeer zoete paprikaatjes (in de winkel heten dat soort paprika’s tegenwoordig snackpaprika). Omdat deze paprikaatjes  klein blijven hebben ze niet veel steun of aanbinden nodig.

Paprika’s zijn zelfbestuivers, ze zijn tweeslachtig (hebben zowel een mannetje als een vrouwtje in 1 bloem). Om te zorgen dat de bevruchting plaatsvindt moet je in de kas zorgen dat het stuifmeel loslaat en op de stamper valt; daarom tikken wel elke dag even tegen de stok die aan de plant vast zit; zo laat het stuifmeel los. Bij buitenteelt is dat uiteraard niet nodig; daar zorgt de wind voor het bewegen van de plant, en bovendien wordt ze dan ook bestoven door insecten (en kan er dus ook kruisbestuiving plaatsvinden).

Snoei

Heel lastig is het snoeien niet, bij sommige soorten is het niet eens nodig. Zelf houden we de hoofdstam kaal tot ongeveer 30 centimeter hoogte; je ziet dat ze daar zelf wilt gaan vertakken (ze maakt dan geen “dieven” meer maar vertakt zich, in meestal 3 of 4 takken. Wij houden 3 takken aan, voor buitenteelt is 2 takken per plant beter zodat je toch ook daar een leuke opbrengst krijgt. Ik heb eens een tuindagboek geschreven over het kaal houden van de hoofdstam tot aan de vertakking, dat kun je hier in woord en beeld vinden: Ook nog iets over paprika’s

Naast het weghalen van de onderste dieven en het blad aan de hoofstam halen we ook de grootste bladeren weg zodat er licht en lucht in de plant kan komen voor de bestuiving en de groei van de vruchten.

In het najaar strippen we soms paprikaplanten; als er in een plant nog veel blad zit, veel onrijpe paprika’s en ook nog veel bloempjes, dan proberen we er voor te zorgen dat de plant al zijn energie op het rijpen kan storten en knippen we blad en bloempjes weg. Ook daar heb ik eens een tuindagboek over geschreven: Het strippen van peperplanten

Paprika Chocolate Bell
Paprika Chocolate Bell

Oogst / bewaren

Paprika’s kunnen zowel onrijp als rijp worden geoogst en gegeten, zelf vinden we echter de smaak van rijpe paprika’s lekkerder, zoeter en warmer dan die van de kruidige onrijpe paprika’s (maar het is maar net wat je lekker vindt, en belangrijker nog; waarvoor gebruik je haar (in veel Mexicaanse recepten komen bijvoorbeeld juist onrijpe paprika’s en pepers voor om hun karakteristieke smaak).

Op de foto boven de Chocolate Bell (rijp, dus een paprika die rijpt van donkergroen naar chocoladebruin, zoals eerder gezegd zijn er ook paprika’s die rijpen van chocoladebruin naar rood).

Oogst de vruchten door ze met een knipschaar met een stukje steel van de plant te knippen. Koel en donker bewaard (de koelkast is eigenlijk net iets te koud) kun je de vruchten nog wel een dag of 2 laten liggen maar verse vruchten zijn uiteraard het lekkerst.

Paprika stukjes

Zelf vriezen we paprika’s ook in; schoongemaakt en in blokjes van 1 x 1 centimeter of iets grover gesneden, alle kleurtjes door elkaar (maar ook zakjes met alleen geel en oranje bijvoorbeeld, voor als we eens een oranje pastasaus willen maken). Niet meer geschikt voor rauwe bereiding, maar prima voor soepen, sauzen, gerechten als couscous, pasta’s, stoofgerechten, etc. Vooral niet laten ontdooien maar bevroren in de hete pan gooien.

Paprika Purpurnij Kolokol plant
Paprika Purpurnij Kolokol

Zaadteelt

Paprika is zelfbestuivend hoewel kruisbestuiving mogelijk blijft. Bedenk dat ze ook kan kruisen met de hete peper, waarbij de hete peper bijna altijd dominant is (dus wat het uiterlijk van de kruising ook wordt, ze zal dan altijd min of meer heet van smaak zijn). Houd paprikarassen onderling of paprika’s en pepers voor zaadteelt daarom altijd ruim gescheiden van elkaar.

Laat een mooie vrucht aan een gezonde plant goed rijp worden. Neem de zaden eruit en laat deze nog een week drogen op een schoteltje. Oogst geen zaden van F1-hybriderassen omdat de kans op een kleinere opbrengst, mindere smaak, etc. groot is.

Kijk vooral ook even naar het hoofdstuk over de pepers voor misschien nog handige informatie: Peper