Tomaat ziekten

Tomaat Phytophtora plant

Over het algemeen beschrijf ik geen ziekten en plagen, ik heb er geen verstand van, en ik vind het ook een vervelend onderwerp, maar bij de tomaat vind ik het toch belangrijk er een aantal te noemen. Omdat tomaten nu eenmaal (helaas) wel gevoelig zijn voor een aantal ziekten en aantastingen. En omdat je bij sla nog wel eens kunt denken ‘ik zaai wel nieuwe’, maar tomaten zaai je op tijd, het duurt lang voor je ze oogst, en dan is het des te vervelender wanneer je na 4 maanden zorg toch ziet dat er iets mis is met de tomaten. En daarom vind je op deze pagina niet alle ziekten en plagen die bij tomaten voor kunnen komen, maar wel de meest bekende, en meest voorkomende.

Phytophthora

Gelijk maar beginnen bij de meest verwoestende ziekte bij tomaten (en aardappelen). Het is heel belangrijk om aantasting te voorkomen, want als je eerste plant eenmaal aangetast is door Phytophthora zul je helaas veel problemen krijgen en een groot deel van de oogst gaat dan verloren.

Phytophthora infestans is een schimmel. Vooral bij warm vochtig weer krijgt ze veel kans op de kop op te steken. Ze is nog veel beruchter bij de teelt van aardappelen, maar ook een tomatenplant kan door haar letterlijk verwoest worden. Je kunt proberen Phytophthora te voorkomen door een goede vruchtwisseling aan te houden (van 1 op minimaal 4 jaar), zorgen dat een plant goed op kan drogen na regen. Verder moet je elke plant warbij je het vermoeden hebt dat ze Phytophthora heeft vooral verwijderen.

In het begin kun je haar misschien niet zo herkennen, het blad krijgt iets bruinigs, het gaat wat hangen (bovenste foto), maar later wordt het heel duidelijk.

Phytophtora 2 verkleindFoto rechts: dit zag ik eens bij een beginnend tuinbuurman verderop ons volkstuincomplex:

Eigenlijk heb je het nu al veel te ver laten komen: de stam en het blad zijn al helemaal bruin, eerder rot dan dor, de tomaten zelf zijn al echt smerig: een penetrante rotte geur, de kleur wordt een vreemde kleur bruin en ze ziet eruit alsof ze een botsing heeft gehad (allemaal harde en zachtere plekken).

Op dit moment moet je niet alleen de tomaten en planten vernietigen, je moet nu ook goed gaan uitkijken voor je andere tomaten, en voor je aardappelen want verspreiding door de lucht heeft ongetwijfeld al plaatsgevonden. Bij het vermoeden van aantasting direct weggooien en op dit stuk grond ook zeker de eerste 4 jaar geen tomaten of aardappelen meer telen.

Je kunt dus wel wat voorzorgsmaatregelen treffen maar in natte zomers is in de buitenteelt deze schimmel bijna niet tegen te houden in de hobbyteelt (er bestaan wel chemische middelen om Phytophthora te voorkomen of te onderdrukken maar die moet je dan echt elke 8 dagen “spuiten”).

Bedenk ook dat de schimmel zich verplaatst via de lucht, op plaatsen waar Phytophthora ‘heerst’ zie je dus een snellere en hevigere verspreiding. Ter verduidelijking; in et natte jaar 2012 had ik op de volkstuin buitentomaten en 3 planten thuis, in de achtertuin. Op de volkstuin werden de tomatenplanten al ziek toen de eerste aardappelplanten bij tuinburen Phytophthora kregen. Thuis, beschut door schuttingen en zonder andere tomatenplanten en aardappelplanten in de buurt, bleven de tomatenplanten zeker 3 weken langer gezond dan de tomatenplanten op de volkstuin.

Tot zover over Phytophtora; laat het je vooral niet afschrikken om zelf tomaten te telen, maar wees je wel bewust van wat het is, hoe je het zoveel mogelijk kunt voorkomen en wat je moet doen als je het eenmaal hebt (ook zeer belangrijk bij de aardappelteelt dus!).

Tomaat neusrot van Carine

Neusrot

Met dank aan Carine en Jeannette voor de foto’s. In 2013 kreeg ik een paar keer een vraag over neusrot, het warme, droge weer zorgde er blijkbaar mede voor dat planten er vaker last van hadden dan in andere jaren.

Neusrot is geen ziekte, en dat betekent dat een aantal tomaten last van neusrot kunnen hebben, of zelfs een hele tros, of meerdere trossen. Maar de volgende trossen kunnen gewoon prima van kwaliteit zijn.

Verwijder dus niet zomaar tomatenplanten omdat je denkt dat ze ziek zijn, verwijder alleen de aangetaste tomaten, met de tomaten die geen plekken veroorzaken is niks mis!

Tomaat neusrot van Jeannette

Neusrot treedt op wanneer planten niet genoeg water op kunnen nemen; dat kan zijn omdat de plant te weinig water krijgen, of omdat de plant wel water krijgt maar niet op kan nemen (door bijvoorbeeld een gebrek of ziekte).

Als een tomatenplant geen water op kan nemen vanuit de bodem, dan zal ze het vocht dat ze nodig heeft om in leven te blijven uit de tomaat zelf halen. Want een tomaat bestaat uit heel veel vocht.

En dat veroorzaakt dan die ingezonken donkerbruine of grijze plekken, vaak aan de onderkant van de vruchten.

Ik hoor het verhaal van neusrot wel vaak van mensen die op vakantie zijn geweest, het water geven aan een vriend of familielid over heeft gelaten en die persoon dat niet regelmatig heeft gedaan (geef liever 5 keer per week 1 gieter water dan 1 keer per week 5 gieters).

Paprika Neusrot

Maar het kan ook zijn dat er voldoende water wordt gegeven, maar de plant het niet op kan nemen; dat kan dan komen omdat de plant een slecht/ziek wortelgestel heeft. Of omdat er een Calciumtekort in de grond is. Of een teveel aan Natrium.

Neusrot zie je trouwens ook wel eens bij paprika’s, zie foto hierboven. Ook daar ingezonken, leerachtige plekken aan zijkant of onderkant van een vrucht.

Hoe kun je neusrot voorkomen:

  • zorg dat de grond niet te zuur is (geef vooral op zure grond regelmatig wat kalk)
  • zorg dat de grond in de kas gezond blijft, pas vruchtwisseling toe of vervang een deel van de grond elke paar jaar door gezonde grond van buiten
  • zorg voor een luchtige grond (spitten en compost door de grond werken), zodat een plant een goed worttelgestel kan maken
  • geef uiteraard voldoende water, laat planten, ook in het jonge groeistadium, niet uitdrogen
  • geef niet teveel voeding want dat kan verstoringen geven. Tomatenplanten hebben niet heel veel voeding nodig, Zelf spitten we voor de winter paardenmest met stro onder, en dan kan de grond de hele winter rusten. In het voorjaar, een week of 2 voor het planten geven we dan wat koemestkorrels en wat kali, of een organische meststof waar wat stikstof (N) en kali (K) in zit. Er bestaat ook speciale tomatenmest, van bijvoorbeeld DCM.
  • Zorg dat de verdamping niet te hoog is, dus in een warme zomer als die van 2013 kun je het beste alle ramen en de deur open zetten, en de ruiten wit kalken.