Tomatillo

Tomatillo groen en paars

De Latijnse naam voor de Tomatillo is Physalis ixocarpa en ze is nauw verwant aan de Ananaskers (Physalis peruviana), en dus niet aan de Tomaat, zoals de naam doet vermoeden.

De verwantschap aan de Ananaskers kun je ook duidelijk aan de planten zien, beiden hebben bloemen die erg op elkaar lijken en ook de karakteristieke vrucht in het hoesje is bij beiden opvallend.

De Tomatillo is lid van de nachtschadefamilie (Solanaceae) en behoort tot de groep vruchtgewassen. De zaden zijn klein, lijken wel iets op de zaden van een Aubergine, en zachtgeelbruin. Bij het zaaien onder de juiste omstandigheden kunnen de zaden binnen 7 dagen kiemen. De zaden blijven, mits koel en donker bewaard, 3 tot 4 jaar kiemkrachtig.

De Tomatillo is zeer slecht verkrijgbaar in Nederland, ik heb haar eigenlijk nog nooit gezien in winkels of op markten. Ze is typisch Mexicaans en de smaak doet wat aan onrijpe tomaten denken; friszurig, maar ook iets zoetig en een tomatenachtig aroma. Het vruchtvlees is stevig en ze bevat weinig sap. Je kunt haar rauw maar ook gebakken/gesmoord eten (zoals je dat ook met tomaten kunt). Heel bekend is ze in de Mexicaanse salsa’s (zoals de Salsa Verde, met groene pepers en tomatillo’s, knoflook en kruiden). Maar ook in gerechten als Chili con Carne en stoofschotels geeft ze een fris accent.

Plant

De Tomatillo is een éénjarige, niet winterharde plant. Ze wordt behoorlijk groot (zo’n 120-150 centimeter). Ze maakt vrij veel zijtakken met lichtgroen blad. Vanaf ongeveer juli verschijnen dan de kleine gele bloempjes in de oksels die later uitgroeien tot de harde vruchten die rijp zijn als de hoesjes waarin ze zich bevinden verdorren en openbarsten.

Er zijn 2 soorten tomatillo’s, met groene en met paarse vruchten (zie foto bovenaan de pagina), de paarse vruchten zijn niet helemaal paars maar meer “gemarmerd” en het vruchtvlees is overwegend groen), beiden hebben ongeveer dezelfde smaak.

Tomatillo lampion

Teeltwijzen

Ik heb haar tot 2 keer toe in de kas geprobeerd; met als resultaat enorme planten met heel veel heel lange scheuten en wel bloemen maar geen of amper vruchten. Na die 2 pogingen heb ik besloten dat ze niet geschikt is voor onze kas. Buiten daarentegen doet ze het echter best goed in Nederland, mits ze op een zonnige en beetje beschutte plaats wordt geplant. Door haar omvang lijkt ze wat minder geschikt voor pot maar ik heb dat zelf eigenlijk nog nooit geprobeerd (in pot zal ze zowiezo wel wat kleiner blijven en dat is het toch best te doen, lijkt me).

Bodem en bemesten

Omdat Tomatillo’s vrij grote planten worden is een goede basisbemesting wel van belang, de plant moet tenslotte wel veel stengels en blad kunnen maken om een gezonde plant te maken die vruchten kan dragen. Spit vooral wat oude stalmest of compost onder in het voorjaar, hetgeen zorgt voor een betere grondstructuur/voldoende humus, en daardoor een betere afwatering. Een paar weken voor het planten kun je dan nog wat bemesten met bijvoorbeeld koemestkorrels. Bloed- en beendermeel kan uiteraard maar pas op met de hoeveelheid bloedmeel, het hoge gehalte aan stikstof kan voor grote planten, veel blad maar weinig vruchten zorgen.

Opkweken

Tomatillo’s kiemen bij ongeveer 20 graden zeer snel (binnen 7 tot 10 dagen). Als je ze te vroeg zaait krijg je heel iele dunne ziekelijke zaailingen, zaai ze liever zo rond half tot eind maart voor, in potgrond die je met een kwart deel grof zand hebt verluchtigd, zaai ze niet dieper dan 1/4 centimeter en dek af met wat vermiculiet of zand. Zet het zaaisel in een warme vensterbank met zon en binnen een week staan de zaailingen dan al boven. Zorg dat de temperatuur ook na de kieming in ieder geval wel boven de 15 graden blijft. Je zult zien dat een tomatillo snel kiemt en groeit, misschien nog wel sneller dan een tomaat. Nadat het tweede bladpaar is verschenen kun je de zaailingen verspenen (tenzij je de zaden natuurlijk per stuk in een potje hebt gezaaid). Gebruik dan licht opgewarmde luchtige niet te natte potgrond. De wortelkuit mag niet uitdrogen maar ook niet kletsnat blijven.

Planten

Tomatillo bloem

Plant de planten niet uit voor 12 mei (IJsheiligen), en zoek voor de plant een warm, zonnig plekje. Plant ze op minimaal 30 x 40 centimeter uit. Ik zelf vind het prettig om bij het planten gelijk een stok te plaatsen aangezien ze die door haar lengte (en de hier in het Zuidwesten altijd aanwezige wind) wel nodig gaat krijgen in een later stadium. Geef de eerste dagen voldoende water dat je licht laat opwarmen door de zon (zet in de ochtend alvast een gieter water in de zon).

Teeltzorgen

In het begin groeit de Tomatillo niet zo snel maar als ze eenmaal op gang is en wat groter is, gaat ze steeds harder en sneller groeien, tot ongeveer 120-150 centimeter hoogte. Zoals al eerder gezegd is het plaatsen van een stok op een gegeven moment handig omdat ze anders met regen, wind, etc. wel om zou kunnen vallen (ze heeft niet een heel dikke hoofdstam maar maakt daarboven wel een relatief grote en zware massa zijscheuten en bladeren). Ze hoeft niet gesnoeid te worden, maar te lange stengels die andere planten in de weg zitten kun je gerust wegknippen.

Oogst en bewaren

Tomatillo Vallisto

Je kunt voor het oogsten het beste kijken naar het hoesje dat om de Tomatillo heen zit. In een vroeg stadium is het hoesje groen en dicht. Als de vrucht gaat groeien gaat het hoesje op een gegeven moment barsten en je kunt dan de vrucht zelf zien. Dat is het moment om in de gaten te houden of de vrucht rijp is.

Als je voor de paarse vorm hebt gekozen is het nog wat makkelijker want dan zie je bij het rijpen ook de kleur veranderen naar groen met paars. Als de vrucht niet zacht maar je die wel een klein beetje met je duim kunt indrukken, het hoesje dus gebarsten is en begint te verdrogen is de Tomatillo rijp, de schil van de tomatillo voelt dan ook een een beetje vreemd aan; een soort kruising tussen iets plakkerig en vettig. Je plukt ze, verwijder vervolgens de hoesjes, en dan kun je ze nog 1 tot 2 weken in de koelkast bewaren. Als je een grote hoeveelheid hebt kun je ze in blokjes of plakjes snijden en invriezen (dan alleen nog geschikt voor warme bereidingen). Tomatillo’s zijn ook erg lekker in inmaak als chutney en relish.

Zaadteelt

Tomatillo’s zijn zelfbestuivend en ze kruisen niet met de andere species uit de Physalisgroep. Uiteraard kunnen de groene en de paarse vorm wel onderling kruisen, houd voor zaadteelt dus voldoende afstand tussen de 2 variëteiten aan. Laat vervolgens een mooie vrucht aan een gezonde plant goed rijp worden, en oogst vooral van meerdere planten de mooiste vruchten. Snijd ze doormidden en leg ze een kwartiertje in een bakje koud water. Druk dan met duim en wijsvinger de zaden uit de vrucht en spoel de zaden nog even na. Zeef ze en laat ze een paar dagen op een schoteltje drogen. De zaden blijven (mits donker en niet te warm bewaard) minimaal 4 jaar kiemkrachtig.