Sjalot

Sjalot loopt uit

Sjalot is overduidelijk familie van de ui. Het grote verschil is dan 1 plantuitje 1 grote ui wordt, 1 sjalotje wordt echter zo ongeveer 8-10 nieuwe sjalotjes.

Sjalotten maken meer blad, en eenmaal aangeslagen kun je (omdat ze oppervlakkig groeien) zien dat de sjalot “breekt” en zich vermeerderd in meerdere nieuwe sjalotten. Er zitten vaak wat grotere en wat kleinere sjalotten aan 1 zo’n “klister”.

Sjalotten hebben een fijnere smaak dan uien. Ik vind zelf een ui voor sommige gerechten vaak te groot (voorbeeld in sla), en daar gebruik ik dan liever een sjalotje voor.

Teeltwijzen

Sjalotten vermeerder je meestal vegetatief, dus zonder zaad, maar door een sjalotje te poten (net als bij knoflook). Er zijn 2 soorten sjalotten:

  • roodbruine sjalotten: deze plant je in februari, de oogst is in juni/juli. Ze geven weinig kans op doorschieten maar zijn wel wat minder productief
  • gele sjalotten: deze plant je wat later in het voorjaar, de oogst is dan ook later (juli/augustus). Ze geeft meer kans op doorschieten maar is wel productiever

Persoonlijk houden wij erg van de eerste teelt, van roodbruine sjalotten, het is al heel lang geleden dat we voor het laatst gele sjalotten teelden. Waarom onze voorkeur voor roodbruine sjalotten:

  • we vinden die lekkerder, de smaak lijkt wat sterker (zoals ook bij een gewone ui versus rode ui)
  • je kunt ze al vroeg planten, op het moment dat ze nog niet zijn “uitgelopen”
  • je kunt ze ook eerder oogsten, daardoor kun je ze eerder eten, maar ook belangrijk: je kunt daarna nog iets anders zaaien/telen op het stukje land waar de  sjalotten zijn geoogst (zoals sla, andijvie, late boontjes, een laatste rijtje worteltjes of bietjes, etc.)

Veel minder bekend is het zaaien van sjalotten; je zaait die in het eerste jaar, je oogst dan in de nazomer “plantsjalotten” die je het jaar erop voor het eerst vegetatief gaat vermeerderen: wat omslachtig en vooral tijdrovend omdat je er dus een jaar over doet voor je pas plantsjalotten hebt. Maar het kan wel handig zijn als je bijvoorbeeld een bijzonder ras wilt kweken waar je geen “plantsjalotjes” van kunt vinden.

Bodem en bemesting

Sjalot teelt

Sjalotten doen het op alle grondsoorten goed, mits de grond goed luchtig is en niet te zwaar/te nat is. Zelf spitten we in de winter stalmest met stro onder voor een goede structuur. Verder geven we alleen tijdens de groei wat patentkali (voor de groei en smaak van de sjalotten).

Soorten / Rassen

Gele sjalotten: Noord-Hollandse strogele is het meest bekende ras, met een goede opbrengst. Een verbeterde selectie hiervan (hogere opbrengst, langer houdbaar) is de Golden Gourmet

Roodbruine sjalotten: hiervan zijn meer rassen te vinden, zoals Santé (goed bewaarbaar, iets gevoelig voor schieten) en de bekendste: Red Sun (zeer goed bewaarbaar, goede opbrengst, beter bestand tegen doorschieten)

Zelf hebben we een jaar of 6 geleden het ras Vigarmor gekocht, een roodbruine halflange soort. Lekker pittig en toch zoet en smaakvol. Goede opbrengst, nog nooit zien doorschieten (dat kan toeval zijn, maar dat wel dan een paar jaar achter elkaar :-). Zal ook wel te maken hebben met onze grond; klei blijft zelfs in een droge zomer nog best redelijk vochtig en dat zorgt er misschien voor (gokje) dat ze wat minder snel doorschiet.

Elk jaar eten we de sjalotten maar leg ik al gelijk na de oogst een stuk of 25 mooie sjalotten apart, in de schuur, weg voor het opnieuw planten in februari. De sjalotten die voor de maaltijd gebruikt kunnen worden blijven (ook in de schuur bewaard) mooi hard, heel lang houdbaar (we eten ze in mei nog steeds, dus eten we bijna jaarrond van onze eigen sjalotten!). Afgelopen jaar werden de Sjolotten eigenlijk veel minder (in kwaliteit en kwantiteit) en hebben we besloten vanaf 2010 weer eens een nieuw ras te kiezen (in dit geval de roodbruine Picasso). We hopen dat we ook die zelf weer een aantal jaren zelf kunnen vermeerderen.

Planten / Teeltzorgen

Zaaien

De zaaisjalot is zoals gezegd vooral voor als je eens een nieuw soort wilt proberen. Zaai in maart buiten voor in rijtjes die je later uitdunt, maar het kiemen en groeien gaat wat sneller als je onder glas kunt voorzaaien. Gebruik dan een grote diepe pot (zo’n 10 literpot bijvoorbeeld), goede potgrond zonder klontjes en geef regelmatig water. De kieming vindt plaats na een week of 3, de zaailingen kun je dan als ze groot genoeg zijn voorzichtig met worteltje ui de potgrond halen en op de juiste plaats buiten uitplanten.

Er worden als zaaisjalot vooral F1-hybriden verkocht zoals Creation F1, Bonilla F1, Conservor F1, etc. Zelf heb ik in 2012 de zaaisjalot Figaro gekocht, een langwerpige sjalot. Ik heb haar in 2013 in januari gezaaid, de zaden kiemden (op een koude zolder voor het raam) binnen 3 weken. Later hoop ik hier nog te melden hoe het met haar is afgelopen…

Planten

In 1 pond plantsjalotten zitten ongeveer 25 tot 30 stuks, afhankelijk van de grootte. Het werkt een beetje hetzelfde als bij aardappelen:

  • hoe kleiner de plantsjalot des te minder sjalotten brengt ze op die echter wel groot zullen zijn
  • hoe groter de plantsjalot des te meer sjalotten brengt ze op die echter wel kleiner zullen zijn.

Sjalotten klaar voor oogst

Op de foto bovenaan de pagina kun je zien hoe een sjalot meerdere bladeren krijgt en zich in meerdere segmenten lijkt op te splitsen. Op de foto daaronder kun al goed zien hoe 1 plantsjalot is opengebarsten en dat er in dat geval 7 sjalotten uit komen groeien. En op de foto rechts zie je dan de sjalotten vlak voor ze oogstrijp zijn. Ze duwen elkaar een beetje opzij door het groeien, het blad wordt al bruin en gaat omvallen. In dit geval zie je 6 sjalotten van een mooi formaat (soms tref je ook planten met bijvoorbeeld 3 grote en 5 kleine sjalotjes of andere samenstellingen en groottes).

Je plant sjalotten door (uiteraard met het platte kantje met worteltje naar beneden) ze precies zover de grond in te drukken (die je uiteraard eerst goed los hebt gemaakt) dat je nog net het puntje boven de grond ziet.

Soms drukken ze zich na een week of zo weer half uit de grond, ik heb het idee dat dat komt doordat de grond op onze vette klei wat hard is en de sjalot wil gaan groeien en zich omhoog drukt omdat naar beneden wortels maken niet makkelijk gaat (we zien het ook heel vaak bij plantuitjes gebeuren).

Ik heb echter ook wel eens eenden met hun snavel aan de sjalotten (en plantuien) zien trekken (terwijl ze ze verder niet opeten hoor). Wij drukken de sjalotten gewoon dan nog eens de grond in, soms moet dat zelfs wel 2 keer gebeuren, tot ze zich heeft gezet en geworteld, dan blijft ze goed in de grond. Het zou kunnen dat je daar dus op zandgrond minder last van hebt.

Verder zijn wieden (pas op dat je de wortel en sjalotjes niet beschadigt) en water geven bij droogte de belangrijkste zorgen.

Zaai-/Planttabel en platafstand:

Sjalot tabel

Oogst en bewaren

Als je wilt kun je gewoon een paar sjalotten oogsten wanneer je ze wilt eten, je ziet vanzelf welke sjalotten groot genoeg zijn om te oogsten want ze liggen voor ongeveer 1/3 deel boven de grond. Je kunt dan ook het loof eten, is ook erg lekker, beetje bieslookachtig van smaak maar dan pittiger van smaak en steviger van structuur.

Sjalotten drogen

De “grote oogst” van de sjalotten die je dus ook wilt bewaren komt later. Als het loof voor een deel is verdord en op de grond gaat liggen zie je de sjalotten “bloot”en bijna naast elkaar uitgespreid liggen. Dan kun je de sjalotten oogsten en ook goed bewaren. Probeer ze nog met zoveel mogelijk loof te oogsten (door een spitvork schuin onder de klisters in de grond te steken en dan de sjalotten naar boven te duwen.

Als je voldoende loof hebt kun je ze aan dat loof bij elkaar binden en op een droge plaats laten drogen (onder een afdakje, in een schuur of in de kas). Laat ze zo een week of 2 tot 3 hangen, tot ze goed droog zijn. Er zitten echter vaak ook sjalotten tussen die al helemaal geen loof meer hebben; die kun je gewoon uitspreiden op een verhoging en zo nog een week laten drogen.

Sjalottenoogst

Als de sjalotten volledig droog zijn knip je het verdorde loof eraf, maak ze schoon (velletjes, worteltjes, etc. eraf knippen en dan kun je ze in een emmer of kistje (niet afsluiten!) bewaren. We bewaren ze zelf in de schuur; donker, koel, wat vorst is geen probleem.

Vermeerderen

Kies de mooiste sjalotten om het jaar erop weer uit te planten, let bij je keuze op de maat sjalot (zie bij “Planten/Teeltzorgen”). Gebruik uiteraard geen sjalotten die aangetast zijn, door bijvoorbeeld ziekten of schimmels. Zo kun je een aantal jaren achter elkaar je eigen sjalotten weer gebruiken voor de nieuwe teelt in het volgende jaar. Er komt een tijd dat de kwaliteit minder worden en je eens nieuwe zult moeten kopen maar dat kan soms wel jaren duren.