Bodembedekking

Allereerst even: ik heb onderstaand stukje geschreven in 2015, en mijn bevindingen hieronder geschreven. Helemaal onderaan de pagina vind je nog een link naar een evaluatie met bodembedekkers die ik eind 2016 schreef, en ook gelijk wat we in 2017 gaan gebruiken aan bodembedekking en waarom.

Overzicht tuin 21-5-15

Met bodembedekking bedoel ik in dit geval niet de leuke kruipende plantjes die je wel vaker ziet (al is dat ook een soort bodembedekking natuurlijk 🙂 ).

Aardbeien onder net

Ik bedoel met bodembedekking in dit geval het bedekken van de grond rondom planten. Dat kan met meerdere materialen zijn. Een heel bekend voorbeeld is antiworteldoek rond aardbeiplanten. En waarom wordt er vaak antiworteldoek rond aardbeiplanten gelegd:

  • het houdt onkruid tegen
  • het houdt de aardbeiplanten (en ook de aardbeien) redelijk droog
  • het houdt vocht onder het doek vast en aardbeien houden van vochtige grond

Dus het werkt heel goed. Er is eigenlijk maar één maar; en dat is dat het niets toevoegt aan de grond of aan het tuinieren, het is geen natuurlijk materiaal dat in harmonie met de grond leeft, het botst juist. Als je het anti-worteldoek optilt zie je dat er grond tegen het doek plakt (op onze kleigrond in ieder geval), en dat er beestjes tegen het doek aan zitten en kruipen. Maar die beestje kunnen niet kiezen waar ze willen zijn, ze worden tegengehouden door het doek, dat bijna als een soort dichte deur werkt tussen de grond en de lucht.

Wij hebben een paar keer antiworteldoek gebruikt, hier werkte het heel goed tegen onkruid en het hield de aardbeien aan de planten inderdaad wel droog. Maar de grond eronder werd heel hard (want om te verzorgen en te plukken moeten we nu eenmaal wel tussen de planten op de grond en het doek lopen), het klonk in en bij flinke regenval bleef het water op het doek liggen. Let wel, ik heb het nu over vette klei, ongetwijfeld heb je hier veel minder last van op zanderigere gronden.

En verder is er dus ook niks mis mee, het houdt het onkruid zeer goed tegen en dat is vaak toch het allerbelangrijkste (de naam is niet voor niets anti-worteldoek).

Wij zijn er in ieder geval dus op een gegeven moment gestopt met antiworteldoek, en hebben jaren niets gebruikt als bedekking voor de tuin. Het nadeel van geen bedekking op de tuin is de grote hoeveelheid onkruid die er dan in een moestuin groeit, een eindeloze stroom vogelmuurzaailingen, straatgrasjes, herderstasjes en noem maar op.

In het voorjaar en in het begin kunnen we dat allemaal nog wel aan, al kost het wel heel veel tijd; meerdere keren per week enige uurtjes bezig met het weghalen van het onkruid. Bijna therapeutisch :-). Maar vanaf half zomer raakte we elk jaar achterop, konden we het onkruid niet meer bijbenen; zij groeiden harder dan dat wij konden wieden. Simpelweg omdat onkruid harder groeit wanneer de lucht en grond warm is. Maar ook omdat wij zelf minder tijd hebben, want het oogsten gaat beginnen. En dan wordt het prioriteiten stellen; ga ik vandaag weer onkruid wieden, of ga ik boontjes en bietjes oogsten en invriezen? De keuze is snel gemaakt. En dan ziet onze tuin er in oktober vaak zo uit:

Overzicht volkstuin half oktober

Platgetrapt omdat bij verzorging en oogst er over de grond moet worden gelopen. En heel veel onkruid, overal, duizenden zaailingen. Niet meer te wieden, omdat we door alle oogst nog steeds geen tijd hebben. Maar als we wel tijd zouden hebben, is het nog niet erg verstandig. Want schoffelen kan nu niet meer, de grond te nat en hard en vast. En alle onkruidjes dan maar per stuk eruit halen gaat wel maar betekent dat er enorm veel aanhangend grond weggegooid wordt. En als er iets is dat we niet willen is het wel grond weggooien. En dus lieten we dit altijd maar even gaan zo, tenzij het bloeide en zaden vormde, dan moest het er natuurlijk wel uit voor er 100 nakomelingen werden uitgestrooid.

Onze oplossing was, dit onkruid in de late herfst en vroege winter onderspitten. Zwaar werk maar het hielp prima, in de winter verdwenen alle onkruiden onder de grond om nooit meer boven te komen. Maar er zitten voor tientallen jaren (ik vrees nog veel langer zelfs) onkruidzaden in de grond. Dus we spitten de grond, bovenkant komt onder te liggen en andersom, en dus liggen er dan weer onkruidzaden boven. En na de winter begint dan het hele spel overnieuw, elk jaar.

Tot 2015. We besloten stro te proberen. En daar zijn we echt heel erg blij mee, zo blij dat we daar door mee zijn gegaan, ook in 2016 dus stro. Maar dat wil niet zeggen dat alles alleen maar positief is, het stro heeft ook wat nadelen of beperkingen of aandachtspunten (afhankelijk van onze stemming en situatie op de tuin noemden we het anders :-)).

We hebben het stro in een dikke laag aangebracht. En hoe dik dat is (achteraf bleek het toch nog te dun); zo dik dat je de grond in ieder geval niet meer ziet. Want overal waar je de grond nog door het stro kunt zien, kunnen regen en licht ervoor zorgen dat onkruidzaden kiemen.

Overzicht volkstuin 13 maart 2015

Wij dachten dat dit dik genoeg was, een centimeter of 10. Maar later in de zomer bleek dat dat dus niet voldoende is, uiteindelijk composteert de onderlaag van het stro heel langzaam en wordt de laag steeds dunner. In de winter 2015-2016 hebben we we de laag dikker gemaakt, wel 20 centimeter dik.

En dan nu eindelijk waar het eigenlijk allemaal om gaat; wat vinden wij er nu eigenlijk van? Wat zijn de voordelen? En wat zijn de nadelen?

Bedenk dat stro niet de enige bodembedekking is. Er is bijvoorbeeld ook zoiets als houtsnippers (het snoeiafval = gehakseld hout na het snoeien van bomen), dat kan grover of fijner van structuur zijn, van grote stukken tot bijna zaagsel. Of er kunnen bijvoorbeeld ook plantenresten van eigen of andermans tuin voor worden gebruikt. Of cacaodoppen. Of gevallen bladeren van de bomen in de herfst. Wat je wilt en wat je budget is. Alle soorten bedekking werken in principe hetzelfde, al zijn er natuurlijk wel verschillen (grove houtsnippers blijven lang liggen en zijn zwaar, gevallen bladeren zijn licht en kunnen wat makkelijker wegwaaien maar leveren veel humus, etc.). Wij heb gekozen voor stro. Omdat het licht is, uiteindelijk wel verteert maar niet te snel.

En dan volgt dus een opsomming van voor- en nadelen:

Nadeel 1; Zaaien en planten kost wat meer tijd

Hadden we eerlijk gezegd echt niet van tevoren over nagedacht. Maar het zaaien ter plaatse en het uitplanten van zaailingen of het poten van aardappelen; het kost allemaal wat meer tijd. Niet onoverkomelijk maar het is wel zo. Voor alles wat je zaait of plant of poot moet je nu een ruimte maken in het stro, het stro dus opzij vegen en na het zaaien weer een beetje terug vouwen tot er alleen nog maar de streep zaaisel of geplante zaailingen zichtbaar zijn. Het kost ook niet enorm veel tijd (want zaaien of planten kost ook niet heel veel tijd) maar reken op 1,5 keer zoveel tijd als dat je eerst voor zaaien of planten nodig had.

Dat geldt over het algemeen niet voor het oogsten, maar soms toch ook wel. Bij het rooien van aardappelen bijvoorbeeld. Dan moeten we eerst het stro weg halen en op een hoop langs de rand van de tuin leggen, vervolgens de aardappelen rooien, de grond weer gelijkmatig maken en dan het stro er weer op. Zijn 2 stappen extra die niet heel veel tijd vragen maar die je dus wel tegen komt als je met het bedekken van je grond werkt.

Op de foto; het aardappelveld na het rooien; het stro links en rechts op hoopjes, de grond onregelmatig, na wieden en gelijk maken mag het stro weer terug.

Aardappel Solist de grond erna

Nadeel 2: Stro composteert en heeft daarvoor voeding nodig

Is wel een belangrijk punt voor ons. Op de pagina over compost maken heb ik er al eens iets over uitgelegd, om te composteren heeft het te composteren materiaal stikstof nodig. En de onderlaag van het stro composteert, heel langzaam weliswaar maar het composteert. En als het stro geen extra stikstof krijgt zal het stikstof in de bodem gebruiken.

Het is niet zo dat er niets goed groeide op onze tuin, maar we hebben wel gezien dat ondanks onze goede bemesting (dit jaar met groene Culterra) de prei wat dun bleef, de sla wat kleinere kropjes had, de maïsplanten wat lager bleven, etc.. Niet onoverkomelijks, maar zo duidelijk dat we volgend jaar rekening gaan houden met de bemesting, en dus wellicht iets meer geven dan staat aangegeven op de verpakking. Of beter nog, na de eerste normale gift rond maart begin juni nog een kleine nagift, we moeten zelf nog uitvinden wat beter werkt.

Edamame Soja veldje

Op de foto het veldje met sojabonen, doen het zeker niet slecht en de opbrengst was prima. Maar de planten hebben geen mooi groen blad maar eerder gelig, waarschijnlijk stikstofgebrek.

Nadeel 3: stro sluit de grond af

Ook wel heel belangrijk. Je ziet de grond niet meer, en buiten bleef de grond prima vochtig onder het stro. Maar in de kas dacht ik wel eens dat de grond vochtig genoeg was, maar bleek bij het wegvegen van het stro toch dat de grond kurkdroog was. Dit jaar voor het eert in misschien wel 20 jaar bij een aantal planten wat last van neusrot (donkere, oneetbare plekken onderaan tomaten en paprika’s doordat een plant niet voldoende vocht krijgt en dat voor haar gezondheid dan maar uit de vrucht gebruikt). Niets onoverkomelijk, maar wel belangrijk; in een kas af en toe even het stro wegvegen en controleren hoe droog of vochtig de bodem is.

En veel belangrijker dan bovenstaand is dat wanneer je de bodem iets geeft en daar stro overheen legt, het stro ervoor zorgt dat dat wat je hebt gegeven niet weg kan. Zelf hebben we dat ervaren met waarschijnlijk voeding en/of houtas dat we in de kas hebben gestrooid. Zeker bij meststoffen van dierlijke oorsprong (zoals bloedmeel, beendermeel, etc.) komt bij de omzetting van die dierlijke eiwitten ammoniak vrij. En ammoniak is zo ongeveer funest voor planten in een kas, daar waar maar weinig luchtverversing is en er geen uitspoeling is. Niet wetenschappelijk verklaard want ik ben maar hobbyist, maar dit heb ik gehoord en gelezen en klinkt heel aannemelijk. Bovendien schijnt houtas ervoor te zorgen dat planten uitdrogen. Wij vermoeden dat onze planten in de kas om die 2 redenen een groeiachterstand kregen.

Tomaat slecht mei 15

Op de foto een erg slecht groeiende tomaat in de kas. Komt niet door het stro, en de oorzaak is ook niet zo makkelijk vast te stellen maar uiteindelijk denk ik dat de combinatie van Culterra als voeding, en houtas voor de kali, en de kas die ervoor zorgt dat er geen uitspoeling is, en het stro dat zorgt dat al die stoffen die later ongewenst bleken te zijn bleven broeien, ervoor hebben gezorgd dat deze tomatenplant het niet heeft overleefd.

Ook dit nadeel/aandachtspunt is niet onoverkomelijk maar wel iets om heel goed in de gaten te houden; wees heel voorzichtig met wat je de planten geeft en bedenkt dat het stro ervoor zorgt dat het er niet meer weg kan en kan gaan broeien, het kan niet uitspoelen door regen of vervliegen in de lucht.

Overigens zijn we dit probleem dus ook niet buiten tegen gekomen, alleen in de kas. Maar voor ons is het voldoende om te twijfelen of we volgend jaar weer stro in de kas willen of al het werk van water geven en wieden ervoor over hebben om gewoon zonder bedenkingen te kunnen mesten. Misschien gaan we 1 kas wel en in de andere kas zonder stro  werken, om gewoon nog eens te kijken wat de verschillen zijn (en dat meld ik hier dan natuurlijk). Maar we gaan in ieder geval in de kas met stro heel goed nadenken over de soort en hoeveelheid meststoffen die we gaan geven.

Nadeel 4: het houdt niet alle onkruiden tegen

Stro bij mais

Het stro bij de maïsplanten; foto gemaakt in september; de hele zomer niet gewied en het enige onkruid dat er groeit is heermoes.

Stro (of een andere bedekking van natuurlijk materiaal natuurlijk) onderdrukt heel goed alle onkruiden die uit zaden worden gemaakt, zoals gras, vogelmuur, etc., maar er zijn een aantal hardnekkige wortelonkruiden die ook door een wat dikkere laag stro gewoon door groeien. Dat zijn onkruiden zoals heermoes, winde, sommige distelsoorten, kweekgras en zevenblad. Die zul je dus gewoon moeten blijven weghalen zoals je gewend was. Stro helpt dus echter wel heel goed tegen de grote groep van onkruiden die zich door zaden vermeerderen.

Nadeel 5: stro blijf niet altijd goed op z’n plaats

Vind ik geen probleem, mijn man vindt het er slordig uitzien. Stro is licht en met een windkracht 6 of 7 kan er inderdaad wel eens wat verwaaien. Maar uiteindelijk valt dat nog erg mee, bij redelijk normaal weer en zeker als het al een paar keer heeft geregend en het stro met elkaar verweven is waait het echt niet weg. Maar onderschat de vogels niet; wij konden bij windstil weer het stro wat aanvegen om er vervolgens de andere dag achter te komen dat het weer gewoon half op het pad lag. Vogels zoeken in de avond en vroege ochtend naar eten onder het stro.

Wat mij betreft is dit ook gelijk:

Voordeel 1: stro leeft

Onder het stro leeft van alles; slapende onkruidzaden, graanzaden uit het stro, spinnetjes, pissebedden, en allerlei organismen die je niet met het blote oog kunt zien. Muisjes komen af op de zaden van tarwe of onkruid, en ze schuilen onder het stro. Roofvogels zoeken vervolgens naar die muisjes onder het stro. En andere vogels zoeken naar spinnetjes, of wormen, of slakken, of ook zaden. Voor kikkertjes is het lekker vochtig en ook zij vinden wat te eten onder het stro. Er leeft dus van alles onder en op het stro, en als je er een beetje op let begrijp je dat je een eigen biotoopje hebt :-). Alles zorgt voor elkaar, alles bestrijdt elkaar, alles eet elkaar. Ik vind het mooi en leerzaam om te zien, en ik neem dan de rommel die sommige vogels wel eens maken voor lief.

Voordeel 2: het houdt bijna alle zaai-onkruiden tegen

Stukje tuin zonder stro

Foto op dezelfde dag gemaakt als de foto van het stro bij de maïsplanten, 2 meter verderop geen stro gebruikt en kijk wat daar groeit. Hetzelfde heermoes maar dan vergezeld van tientallen andere onkruidzaailingen, zoveel dat we de kropjes sla nog wel kunnen zien maar het onkruid toch al bijna net zo groot wordt.

Zoals genoemd bij Nadeel 4 houdt stro geen hardnekkige wortelonkruiden tegen. Maar tegen de enorme hoeveelheid straatgrasjes, vogelmuur, knopkruid, ganzenvoet en noem ze allemaal maar op, die hier groeien, helpt het zeer goed. Op voorwaarde dat de laag stro (of welke natuurlijke bedekking je dan ook gebruikt) dus dik genoeg is, bij een te dunne laag waarbij je de grond door het stro kunt zien, zullen onkruidzaden gewoon kunnen kiemen. Hier zien we dat soms wat aan de randen van een vak; in het midden ligt een dikke laag stro en daar dus ook geen onkruid. Maar langs de randen wordt de laag stro dunner (door het lopen, de vogels, wat verwaaien, etc., en daar kunnen onkruidzaden dan toch nog wel kiemen).

Voordeel 3: het houdt de grond vochtig

Het stro gaat verdamping van het vocht in de grond tegen en houdt het vocht in de grond. En dat hebben we heel duidelijk kunnen merken, we hebben veel minder water hoeven te geven dan in andere jaren (terwijl de zomer van 2015 toch behoorlijk warm en droog kan worden genoemd).

Scheuren in de grond

Op de foto onbedekte grond in een droge zomer; scheuren van de droogte, de grond bijna grijs als as.

Voordeel 4: stro leeft samen met de grond, de lucht en alles wat daarin leeft

Dat klinkt een beetje als Voordeel 1, en dat is het ook. Maar het gaat veel verder dan dat. Als ik het stro opzij veeg is de grond daar niet hard en grijs zoals bij kale grond, maar donkerbruin tot zwart en vochtig. En het wemelt er van de diertjes die allemaal zorgen voor vertering, of er beschutting vinden, of eten. Je kunt zien dat de grond onder het stro leeft, het ruikt naar frisse grond (waar kale grond eigenlijk naar niks ruikt).

Wat ook erg opvalt is dat op onze vette klei nog wel eens water kan blijven staan na een week met veel regen. En dat zien we nu niet meer. Vangt het stro het vocht op, of hoe werkt dat? Ik weet daar ook niet de wetenschappelijke uitleg voor maar iemand schreef eens in mijn tuindagboek dat elke druppel die op het stro valt in meerdere kleinere druppels uiteen valt en zo wordt het beter en sneller door de bodem opgenomen. geen idee of dat waar is, maar het klinkt plausibel. Zelf denk ik dat de enorme hoeveelheid leven dat onder het stro leeft vervolgens ook zorgt voor een snellere afvoer van teveel vocht. Want ook dat is opvallend; zo zacht als dat de grond is.

Kale grond is hier dus grijs en wordt hard bij droogte en klinkt in bij nat weer en door lopen. Maar als we over de grond met strobedekking lopen voelt dat alsof je in het bos loopt, het veert terug onder je voeten, soms zakken we er zelf een beetje in weg. We proberen zo min mogelijk over het stro te lopen, om de grond niet onnodig in te laten klinken, maar dat lukt natuurlijk niet altijd. Maar na een hele winter, voorjaar en zomer valt het ons nu in september op hoe zacht en luchtig de grond onder het stro nog steeds is. De enige verklaring die ik kan bedenken is dat het bodemleven zorgt voor een constant verluchtigen van de grond onder het stro.

Voordeel 4: stro bespaart veel werk (= tijd)

Er zijn mensen die geen bedekking gebruiken. En mensen die wel bedekking gebruiken maar die bedekking in de winter verwijderen en al dan niet de tuin dan spitten. En vervolgens de bedekking er rond mei weer op doen, voor de zomermaanden. Allemaal goed, tuinieren kan op veel verschillende manieren. Wij hebben er vooralsnog voor gekozen om het stro te laten liggen. Dat wat er onder verteert geeft humus aan de grond en zorgt voor een goede leefomgeving voor alle beestjes die voor die vertering zorgen. We zijn van plan om niet meer te spitten (oh, en dat scheelt veel tijd en hard werken en eelt op onze handen en een zere rug!). In plaats daarvan vullen we in het najaar het stro weer aan, tot het weer zo dik is dat het een heel jaar de tuin goed bedekt. Is ons enige probleem dat onze vette klei, toen die nog onbedekt was, wel moesten spitten. Hoe dat nu afloopt weet ik niet, ik ben van plan het eerst eens een paar maanden aan te zien, kijken hoe de herfstmaanden verlopen, en dan eventueel de grond, gewoon door het stro heen, te verluchtigen met een grelinette, of anders een spitvork (spitvork zover mogelijk door de strolaag leeg in de grond duwen, wat optillen en weer terug laten vallen). Maar daar kan ik dus pas volgend jaar iets meer over vertellen.

Als je de hele lijst bekijkt lijken er dus wat minder voordelen dan nadelen te zijn, maar die voordelen tellen wat ons betreft wel dubbel, misschien wel driedubbel. Wij zijn heel erg tevreden over wat het stro voor onze tuin doet, en voor onze kostbare tijd. Dat er ook wat aandachtspunten zijn is misschien zelfs wel fijn, want wat hebben we anders de afgelopen 24 jaar een tijd verspilt aan spitten en wieden en spitten en water geven en wieden en spitten en wieden en wieden :-). Maar dit jaar maar weinig hoeven te wieden. En komende winter dus niet spotten. Wel veel stro besteld om weer een nieuwe laag over het oude stro te leggen.

Stro gekocht

En voor 430 vierkante meter tuin hebben we dan niet genoeg aan een baaltje…… Gelukkig hebben we een manege in de buurt en de eigenaar verkoopt voor een goede prijs een grote baal (= ongeveer 300 kilo, geloof ik) aan ons en komt het met een tractor dan ook nog even binnen het tuinhek brengen. En daar zijn we erg blij mee. Klaar om elk stukje tuin dat we opgeruimd hebben weer mee te bedekken voor een volgend tuinjaar met strobedekking.

Mocht je meer willen weten over dit onderwerp, kijk dan ook eens op websites als deze:

Of google gewoon eens op wat termen als tuinieren met bodembedekking, permacultuur, stro in de moestuin, etc., etc. voor wellicht leuke ideeën en/of meer meningen en ervaringen van anderen.

Edit januari 2017: ik heb in november 2016 een tuindagboek geschreven over mijn ervaringen met 4 verschillende soorten bodembedekking (kokos-bodembedekker, stro, cacaodoppen en gevallen bladeren). Je kunt het hier vinden, en ook in de reacties van de lezers daar kun je wellicht nog handige informatie vinden. 1 belangrijk punt blijft een groot nadeel; het feit dat alle natuurlijke bodembedekkers uiteindelijk composteren en daar voeding voor uit de grond gebruiken (voornamelijk stikstof). Het maakt bemesten heel lastig (want hoeveel je van wat moet strooien is dan heel erg afhankelijk van bijvoorbeeld weersomstandigheden, bodemgesteldheid en de gebruikte soort bodembedekker – hoe meer er composteert, des te meer voeding zal er verbruikt worden, zeker bij vochtig weer waardoor de compostering wat sneller verloopt.

In reacties op het tuindagboek met evaluatie over de 4 bodembedekkers kun je ook al wat lezen van mensen die niet-natuurlijke bodembedekking gebruiken. Daar is onze vette klei wat minder geschikt voor (omdat je dat plat trapt en de grond dan heel hard wordt, geen lucht meer doorlaat, etc.), maar nu we verhoogde bakken hebben gemaakt/maken wordt dat een ander verhaal. En dus gaan we in 2017 eens een test doen met niet-natuurlijke bodembedekking zoals antiworteldoek, landbouwplastic en  stucloper.

Het tuindagboek plus alle reacties van mensen kun je hier vinden: Evaluatie bodembedekking

 

42 gedachten over “Bodembedekking”

  1. Hoi Diana,

    Wat fijn dat je je ervaring over bodembedekking gedeeld hebt. Ik ben er al een tijdje naar aan het kijken en vind een extra ervaring dan ook zeker niet overbodig.
    Elders op deze website las ik dat je ook ervaring hebt met houtsnippers. Daar was je minder positief over. Welke verschillen met stro ervoer je?

    Vriendelijke groet

    1. Hallo Gerwin,

      Ja, dat klopt, en ik was toen helemaal niet tevreden over snippers. Dankjewel voor de tip! Ik zal vanavond nog even een stukje hierboven bij schrijven over het experiment met de snippers. Het deed wat stro ook wel een beetje doet, voeding uit de grond gebruiken om te verteren maar dan veel meer en sneller en eerder. Waarschijnlijk omdat het een middelfijne snipper was, en dat is relatief zwaar, het drukt op de grond, en dus gaat het waarschijnlijk eerder composteren dan het lichte stro dat (zeker de eerste maanden) slechts voor een deel de grond raakt, of er in ieder geval niet zo zwaar op rust. Bovendien was de laag te dun en moesten we toch nog wieden, en dan komt er elke keer wat grond op de snippers, en op een gegeven moment komen de snippers dan half op en half in de grond te liggen en dat vraagt om composteren en dan is er én toch nog onkruid én ook nog een tekort aan voeding in de grond en groeide er werkelijk niets meer zoals het hoorde. Ik zal tegelijkertijd op de pagina van aardbeien en de pagina over zelf compost maken een verwijzing geven naar deze pagina.

      Ik hoop dat het voor nu in ieder geval voldoende antwoord is op je vraag!
      (hoewel ik het natuurlijk ook allemaal niet zeker weet, dit is zoals ik het zie en ervaar, maar wetenschappelijk verklaard)
      Diana

      1. Hallo Diana,

        Bedankt voor je antwoord! Aangezien ik zelf ook op kleiachtige grond zit ben ik wat bang voor dichtslaande grond. Vandaar dat ik wat voorzichtig wil zijn. Interessant gegeven vind ik ook dat je het juist hebt over extra bemesting. Volgens het ‘Back to Eden’-principe zou bemesting op den duur niet meer nodig zijn maar als ik dit zo lees lijkt geen/weinig bemesting in de beginfase funest.
        We gaan experimenteren en ik hoop dat jij dat ook blijft doen!

        1. Hallo Gerwin,

          Niet bemesten lijkt mij persoonlijk geen optie, want moestuinieren is intensief tuinieren en vraagt nu eenmaal veel voeding van de grond. En dus zul ja altijd weer iets terug moeten geven. En dat dan in de vorm van meststoffen zijn, of op meer natuurlijke wijze (en daar kun je dan denken aan aftreksels van smeerwortel of brandnetel, of een bedekking met planten die voedingsstoffen bevatten, of wat dan ook. Maar elk jaar zoveel van je grond vragen en er alleen maar stro of snippers voor terug geven lijkt mij zelf niet voldoende.

          Succes met je experiment!
          Diana

        2. Hallo Gerwin en Diana,
          Het verhaal over de back to Eden tuin zonder bemesting ( die indruk krijg je als je de video bekijkt ) is een beetje bedrieglijk ; want er wordt niet gesproken over de hoeveelheid kippenmest die hij toevoegt aan de houtsnippers . In kippenmest zit volgens mij veel stikstof Dus dat compenseert weer het gebrek aan stikstof voor de vertering van de houtsnippers. Bij mensen in Amerika die de B T E methode navolgen zie je wel dat je zonder die extra kippenmest toevoeging niet lukt.
          Groetjes Simone

          1. Hallo Simone en Diana,

            Ten diepste is de inspiratiebron natuurlijk de natuur. Eerlijk is eerlijk, ook in het bos gaat het verder dan afgevallen bladeren en takken. Een bos biedt onderdak aan heel veel organismen, meer dan een gemiddelde moestuin. Deze dieren bemesten het bos. Daarbij worden ook de kadavers teruggegeven aan de grond.
            Daarnaast wordt, zoals Diana ook al aangeeft, erg intensief gebruik gemaakt van grond op een moestuin.
            Dus ik ben het volledig met jullie eens, niet bemesten is absoluut not done. Niet bemesten is niet eens natuurlijk.

  2. Dank je wel Diana voor het uitgebreid delen van de stro-experiment. Ook ik heb dezelfde ervaringen met stro en ga dit jaar verder met deze tijdbesparende oplossing. Niet in de kas, die is niet zo groot dus kan makkelijk zonder stro. Min man vindt het net zoals die van jou eigenlijk ook niets maar ja het is mijn tuin. 😉

    1. Hallo Yvonne,
      Leuk! Ik ben benieuwd hoe jij het gaat ervaren. Ik ben er erg tevreden over, maar wel met een paar aandachtspunten; let extra goed op waarmee en hoeveel voeding je geeft, pas inderdaad extra goed op in een kas of sla het eerst eens over tot het buiten is zoals je wilt, maar dan scheelt het heel veel werk, en is het wel ook heel leuk om alles te zien want er is heel veel meer leven in de tuin; van spinnetjes en muisjes en kikkertjes en pissebedden – ze blijken allemaal iets nuttigs te vinden op of onder het stro.
      Veel plezier en succes met jullie eerste stro-experiment!
      Diana

  3. Als het regent en de druppels komen eerst stro tegen ipv uw kleigrond, dan remt dit de snelheid van de kleinere druppels af, hierdoor wordt de onderliggende grond minder verstoord. Kleideeltjes zijn de allerkleinste deeltjes in grondsoorten en als je onbedenkte grond hebt, zullen de regendruppels de grond verstoren: de grootste deeltjes bezinken eerst, dan de middelste (leemdeeltjes en uiteindelijk de allerkleinste (kleideeltjes). Als dit een tijdje doorgaat, dan krijg je eigenlijk een kleilaagje dat bij opdrogen een zeer dichte laag zal vormen, als het dan opnieuw regent, dan kan het water niet meer zo gemakkelijk passeren en krijg je plassen die blijven staan. Men spreekt, in België toch, hier dan van verslemping van de grond.

    Ik mulch steeds met grasmaaisel, niet te dik, want kan uw grond anders totaal afsluiten van zuurstof, maar voordeel is dat er steeds voldoende stikstof is voor composteringsproces. Nadeel is dat je het niet zo dik kan maken (door bovenvermelde reden van verstikking grond) en dus meer kans hebt op doorgroeien onkdruiden. 3 cm en af en toe bijstrooien. In de winter gebruik ik afgevallen bladeren van mijn treurwilg als bedekking.

    Hopelijk hebt u hier wat aan, ik heb in ieder geval al veel aan uw website gehad, waarvoor mijn dank.

    1. Hallo Joris,

      Dankjewel voor de verduidelijking/aanvulling!
      En leuk om je ervaring met grasmaaisel te horen! Hier is het geen optie (we hebben geen gras en ook nergens gras in de buurt), maar ik heb wel al een beetje verzonnen over volgend jaar. Nu prikken we in ieder geval alle wortelonkruiden tussen het stro uit en gooien dat weg, alleen heermoes (en daar hebben we best veel van :-)), dat leggen we horizontaal terug op het stro, want heermoes bevat silicium dat plantversterkend is. En ik was dus wel van plan om misschien volgend jaar hetzelfde te doen met sommige andere planten (zoals van smeerwortel bekend is dat er relatief veel stikstof in zit). En anders overweeg ik om naast de gewone bemesting ook nog wat extra bloedmeel te geven in de late lente. Ik weet het nog niet, ik ga er de komende maanden eens over verzinnen. In ieder geval bedankt voor je uitleg en ervaring!

      groetjes,
      Diana

  4. Hallo Diana, wat een leuke, duidelijke verslaglegging! Ik meen me te herinneren dat je in een eerder dagboek iets hebt verteld over dat er verschil is in stro? Groet, Angelique

    1. Hallo Angelique,
      Ik begrijp je vraag niet goed. Bedoel je of er verschillende strosoorten zijn? Die zijn er vast, er bestaat in ieder geval biologisch en niet-biologisch stro. En men kan stro maken van (voor zover ik weet) meerdere graansoorten, zoals tarwe maar ook rogge en/of gerst.
      groetjes,
      Diana

      1. Er is ook een verschil in gebruik van chemische middelen, zoals bijvoorbeeld groeivertragers. Als je weinig stro nodig hebt is het de moeite waard om even rond te vragen bij verschillende boeren of maneges.

        1. Hallo Christa,

          In een reactie op een tuindagboek had je het ook over groeivertragers, dus nog een keer op internet gezocht. Ik kan er echter niets over vinden, ik vind een stof met de naam Maleine hydrazide en dat is een chemische groeivertrager, op de website van de Rijksoverheid kan ik er dit over vinden: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/vergaderstukken/2012/06/05/informatie-en-kanttekeningen-maleine-hydrazide. Over groeivertragers bij graansoorten kan ik niets vinden (waarom zou men groeivertragers willen gebruiken bij graan, dat zou dan zijn om het gewas lager te houden want men wil natuurlijk niet vertragen op de oogst – hoe droger en zonniger het weer, des te beter de kwaliteit en opbrengst). Dus ik durf zelf echt niet te zeggen of stro wordt behandeld met groeivertagers (of groeiversnellers of bestrijdingsmiddelen of wat dan ook). Voor wie er twijfelt, er is dan ook altijd nog biologisch stro te koop.

          Wij gaan volgende week al stro op onze tuin leggen (afkomstig van een manege, het zal niet biologisch zijn maar er zullen ook niet heel veel heel nadelige stoffen in zitten (aangezien het graan voor menselijke consumptie is gebruikt), hoop en denk ik dan maar). Ik hoop daarbij dat eventuele nadelige stoffen hopelijk voor maart volgend jaar wel zijn uitgespoeld.
          Persoonlijk ben ik banger voor wat de autoweg naast ons tuinencomplex en de Shell, Kemira, Esso, etc. hier op een paar kilometer afstand in de Botlek de lucht inblazen en laten neerdalen op onze tuin.

          groetjes,
          Diana

  5. Hallo Diana, leuk dat je ook enthousiast bent over het stro, ik heb je al eens eerder mijn ervaring geschreven ; n.l. in onze kurkdroge zand woestijn het vochtig blijven van de grond …. En wat ik vooral zo leuk vind , het bodemleven dat zo actief is dat ik de wormen bezig zie het atro naar beneden te trekken.

    Groetjes Simone

    1. Hallo Simone,

      Ja, die vochtige grond en het bodemleven zijn wel de 2 meest opmerkelijke dingen hier. Soms loopt het op de grond alsof je in het bos loopt waar je wel een centimeter of 5 inzakt. En als je het stro weghaalt is alles zwart en ruikt lekker en is vol met leven.

      En voor wie dar interesse in heeft, daar horen dan helaas ook slakken bij, maar voor m’n gevoel niet meer of minder dan bij mensen zonder stro. En dat geldt ook voor pissebedden. Alle diertjes die in grote getalen wel eens schadelijk zouden kunnen zijn voor een goede opbrengst hebben blijkbaar dan ook weer wat meer vijanden waardoor het elkaar allemaal weer in evenwicht houdt. Voor dit eerste jaar dan natuurlijk, ik ben ook erg benieuwd hoe het volgend jaar gaat, voor het eerst van ons leven zonder spitten, en met een wat dikkere laag stro en in een 2e jaar.

      groetjes,
      Diana

  6. hoi Diana,
    Dank je voor je uitgebreide beschrijving!! Nu kan ik weer allerlei nieuwsgierige medetuiniers naar jouw site doorverwijzen 🙂 Zoals je weet gebruiken wij dit jaar ook stro en ik herken veel van je ervaringen. Een verschil is wel dat ik na het zaaien en planten het stro pas na een aantal weken weer terugleg. Als de zaailingen goed zijn aangeslagen. Niet echt met een duidelijke reden, meer op gevoel (die tere plantjes met dat grove stro, zoiets). Misschien toeval, maar het genoemde nadeel dat de planten kleiner blijven herken ik niet, eerder het tegenovergestelde. Ik heb dit jaar bijvoorbeeld giga mooie selderijknollen 🙂
    Iets wat ik nog miste in je beschrijving was de interactie met organische mest. Ik vind de combinatie: grond loswoelen (20 cm), verrotte stalmest + dikke laag stro onovertroffen! De grond die in het voorjaar onder het stro vandaan komt is fantastische zwarte humus waar het krioelt van het bodemleven.
    We gaan door! Groeten, Christa

    1. Hallo Christa,

      Ik leg het stro ook niet helemaal hoog rondom net geplante zaailingen terug, ik houd een strook kaal van een centimeter of 10 bij zaailingen van bijvoorbeeld bietjes, en gewoon een rondje van 20 of 25 centimeter rond koolplanten. Maar vervolgens doet de zeewind en/of de muizen en/of de vogels de rest, maar dan is het 1 of 2 weken verder en zie ik wel of zaailingen goed aanslaan of niet.
      Misschien vinden selderij en stro elkaar aardig, want ook hier erg goede selderij (zowel knolselderij maar ook de snijselderij doet het prima en de bleekselderij is ook mooi groot en heeft mooie sappige stelen).
      Over de combinatie met stalmest ga ik vast nog eens een stukje schrijven maar dat is wel een uitgebreid stuk dan want die mest in combinatie met bijvoorbeeld worteltjes en uien, en bonen, etc. zou ik dan weer niet aanaarden, de combinatie met courgettes, pompoenen en kool gaat erg goed.
      Het stuk is ook nog lang niet klaar, maar dit was wat ik nu bedacht en heb opgeschreven, ongetwijfeld ga ik het de komende maanden uitbreiden met nieuwe ervaringen en/of ontbrekende informatie en nieuwe foto’s.

      groetjes en succes met je nieuwe strojaar!!
      Diana
      Diana

  7. Hoi Diana,
    ik ben een moestuinnieuweling en heb na veel lezen besloten de bodem met stro te bedekken. Echter het stro komt op dwz de zaden of de tarwe aren die in het stro zaten groeien nu vrolijk overal doorheen herkent iemand dit of heb je stro zonder aren of had ik die eruit moeten vissen?

    1. Hallo Sabine,

      Nee hoor, wij hebben ook tarwezaailingen in het stro staan. Niet zo heel veel want de muizen en vogels zoeken hier de tarwezaden tussen het stro op als voedsel. Maar dus wel wat zaailingen (vooral in het late voorjaar, verder eigenlijk niet meer). Het is een heel makkelijk uit te trekken zaailing, dus ik trek ze eruit en leg ze plat op het stro weer terug, als een soort extraatje; eigen strootjes als mulchlaag.

      groetjes,
      Diana

  8. Beste Diana,

    Erg boeiend je artikel ivm stro. Ik ben ook van plan om op mijn bedrijfje (6200m2) meer mulch, stro, te gebruiken. Wel zit ik een beetje in met de opbrengsten. Had je bij de kolen ook een mindere opbrengst? En bij de aardappelen?

    Mvg

    1. Hallo Michiel,

      Voor ruim 6000 vierkante meter kan ik zeker bedenken dat je een manier zoekt die je een beetje kan helpen in onkruidbestrijding, vocht vasthouden, etc..
      De opbrengst is inderdaad wel iets waar wij zelf rekening mee gaan houden volgend jaar, een strakke planning met de juiste meststoffen.
      De spitskolen deden het prima, de rode kolen en koolrabi’s bleven wat kleiner maar verder wel prima. De savooikolen zijn gewoon mislukt, niet goed groeien en vervolgens opgevreten. Ik overweeg de kolen komend jaar ook op broeimest te zetten (zoals we ook altijd bij courgettes en pompoenen doen), ook dan natuurlijk nog wel bijmesten maar de pompoenen en courgettes hebben het dit jaar buitengewoon goed gedaan.
      De aardappelen waren prima, blad wat minder hoog en groot dan normaal maar de knollen zelf prima van kwaliteit en formaat.

      groetjes,
      Diana

  9. Diana,
    Ik las in je eerdere berichten dat je vroeger ook onkruiddoek gebruikte. Was je daarvan tevreden? Moest je dan water bij geven? Mijn plan is om aardappelen en vruchtgewassen onder stro te telen en de volgende gewassen zoveel als mogelijk met anti-worteldoek te telen. Zij zouden dan nog het voordeel hebben van de mulch van stro van de aardappelen en vruchten. Wat is de hoofdreden waarom je bent afgestapt van het anti-worteldoek buiten het feit dat je niets toevoegde aan de grond? Ik werk ook op vaste bedjes dus ik zou niet lopen op het doek.
    Sorry voor de vele vragen.
    Mvg,

    Michiel

    1. Hallo Michiel,

      Antiworteldoek was hier gewoon onhandig en nutteloos. Omdat we op zware klei tuinieren en onze vakken zo’n 2 x 3 meter zijn moeten wij wel op de grond lopen om te kunnen wieden, water geven, zaaien, oogsten, etc.. En in regenachtige tijden liepen we dan na een paar weken zoveel modder en grond mee op het antiworteldoek dat er gewoon brokjes grond op lagen. En daar ging onkruid dan weer vrolijk groeien :-). Bovendien werd de grond onder het antiworteldoek toch gewoon keihard om op te lopen, en uitgedroogd bij droog en warm weer, en stond het onder water in tijden van flinke regenval.
      Dat was ook waar ik zo bang voor was bij het gebruik van stro, maar doordat het direct onder het stro erg gezond blijft leven is de grond juist helemaal niet hard en juist vochtig en zacht als bosgrond (denk ik dan hè, niet bewezen). Dat keiharde dat uitgedroogd raakt en dan heel slecht nog water op kan nemen ervoer ik wel in de kas, onder stro. Misschien doordat daar geen regen valt, er minder bodemleven is in een kas waar de temperatuur op kan lopen tot boven de 50 graden? Geen idee, maar het is een reden waarom we hebben besloten geen stro meer in de kas te leggen… En buiten dus juist overal.
      Maar als je op zandgrond tuiniert, en/of niet op de grond hoeft te lopen, dan kan dan veel verschil maken, al houdt het leven dan wel nog steeds op bij de onderkant van het worteldoek in plaats van dat het samen leeft. Maar misschien leuk om het eens naast elkaar te gebruiken en de verschillen te ervaren, een vak met antiworteldoek en een vak met stro? En dan hoop ik natuurlijk dat je hier nog eens wilt schrijven wat je ervaringen zijn!

      groetjes,
      Diana

  10. Ik heb it jaar met blad gemulched en ben daar in principe tevreden over. Alleen is het erg veel werk om voldoende blad te verzamelen om te mulchen, dus ik overweeg om ook stro te gebruiken. Alleen hebben wij op onze tuinen (lichte en droge zandgrond) veel last van woelmuizen. Die dikke strolaag zorgt er naar zeggen voor dat roofvogels de in het stro schuilende woelmuizen niet goed kunnen vinden. Wat is jouw ervaring, áls je al woelmuizen op je perceel had, neemt de overlast van die knagertjes toe na toepassing van het stro?

    vr, gr, Ilse

    1. Hallo Ilse,

      Wij hebben niet zoveel last van woelmuizen. Soms wel hoor, maar dan vooral in de kas of in een verhoogde bak, de vette klei is blijkbaar te vast om prettig in te wonen, of zoiets. Maar in de kas kunnen ze diepe gaten graven, waardoor we meer de sloot via de gangen aan het water geven zijn dan planten. En afgelopen zomer hebben ze aardig gevreten aan de rode aardappelen die we in een verhoogde bak hadden. Of stro daar een positieve of negatieve invloed op heeft durf ik niet te zeggen. Ik kan alleen zeggen dat we meer vogels dan ooit in de tuin tevoren hebben gehad, ik vermoed dat roofvogels heel goed muisjes onder stro kunnen vinden, er wordt flink in het stro gewroet (te zien aan alle strootjes die elke dag weer op het pad liggen). Maar roofvogels kunnen natuurlijk niet in de kas komen (op de kleine soorten na). En de tuin met potten en verhoogde bakken kan voor vogels wel onoverzichtelijk en dus onveilig zijn. Dat zou kunnen verklaren waarom we dit jaar dan wel wat last hadden van schade van woelmuizen in verhoogde bak en kas. Maar buiten hebben we echt helemaal niets meer of minder gemerkt van vraat of schade door wat dan ook, alsof het zich allemaal netjes regelt en in stand houdt, als een eigen biotoopje. Maar hoe dat zit als je al een woelmuizenplaag hebt, of het dan minder of juist erger wordt, dat durf ik niet te zeggen. Ik kan me niet voorstellen dat welk prooidier dan ook beter zou kunnen schuilen onder stro dan onder een dikke laag gevallen bladeren, het lijkt mij dat het hetzelfde werkt. Maar zeker weten doe ik het dus niet.

      groetjes,
      Diana

  11. Nog een vraagje over het poten van aardappelen onder stro: heb je de aardappelen dan gewoon op de grond gelegd en daarop stro of heb je ze toch nog in de grond gestoken? Was de opbrengst dan goed?

    1. Hallo Michiel,

      Nee, ik heb de aardappelen wel gewoon in de grond gepoot (en wij poten aardappelen altijd vrij diep zodat we ze niet hoeven aan te aarden, ruim 10 centimeter diep. En daarom heb ik ook rondjes grond vrij gemaakt van stro tot de aardappelplantjes boven kwamen. Ik heb er in dit tuindagboek iets over geschreven en er staat ook een foto bij, zoals op de foto hebben we zowel aardappelen in de verhoogde bak geteeld en in de volle grond. In de volle grond een prima opbrengst, in de verhoogde bak redelijk (maar dat had mijns inziens weinig met het stro te maken maar heel veel met de droge zomer, te droog geweest in de verhoogde bak).
      http://www.mooiemoestuin.nl/drukke-maand/

      groetjes,
      Diana

    1. Hallo Michiel,

      Ziet er ook als een leuk project uit! Ik zou er zelf niet zo snel voor kiezen, wij hebben zo’n mooie rijke kleigrond dat het zonde is om die niet te gebruiken. Het filmpje ziet er erg rooskleurig uit, maar hoe staat het met phytophthora, met vraat door slakken of woelmuizen, met water geven in droge periodes, etc.. Maar misschien begin ik oud(erwets) te worden :-). Ik ben erg benieuwd hoe het jou gaat bevallen, ik hoop dat je het hier volgend najaar nog eens wilt laten weten!

      groetjes,
      Diana

  12. Hallo Diana,

    Nog een reactie op bodembedekking. Ik heb dezelfde problemen met de bedekking met stro als Ruud, ik vind het een rommeltje. Niet dat ik een geweldig Pietje Precies ben maar dat kan ik er niet bij hebben. Dit voorjaar ben ik begonnen met vlasstrooisel, dat is eigenlijk het stro van vlas (lijnzaad). Het is veel fijner dan gewoon stro, vermengd zich heel aangenaam met het zand en waait niet weg.
    Een baal (die makkelijk op de achterbank past) kost € 5,10. Ik heb het gekocht bij de CAV in Den Ham, het wordt gebruikt in paardenstallen.

    Groeten en succes met de tuin en site,
    Harriët

  13. Hoi Diana,
    Wat interessant dit stukje! Ik heb nu twee jaar een bescheiden moestuintje aan huis, in bakken, en heb beide jaren veel last gehad van slakken. Beide jaren cacaosnippers als bodembedekker gebruikt (wel een stuk minder dikke laag). Ook had ik rond de moestuinbakken klaver staan, omdat ik die grond wat wilde verbeteren. Ik heb nu dit jaar de klaver helemaal weggehaald omdat het een goede schuilplaats voor slakken bleek te zijn, en durfde ook geen cacaodoppen meer te strooien. En heb nu nauwelijks last van slakken, maar jemig, wat een onkruid groeit er ineens. Dus nu twijfel ik of ik toch weer cacaodoppen zal strooien, heb nog een zak liggen. Misschien dat het weghalen van de klaver wel de belangrijkste is dat de slakken wegblijven?
    In elk geval bemoedigend om te lezen dat jij niet zoveel last hebt van slakken. Had je vóór het stro ook al weinig slakken?
    Groetjes,
    Tamar

    1. Hallo Tamar,
      Alle bedekking, of het nu cacaodoppen, boomschors, bladafval of stro is, is een mooie schuilplaats voor slakken. Maar als het goed is komen daar dan weer vogels op af, die begrijpen ook wel dat bedekking een mooie schuilplaats is voor slakken (lekker donker, vochtig, en verstopt). Maar wij hebben ook wel meer last van slakken sinds we stro hebben. Dat komt voor een deel door wat ik al noemde, maar we hebben natuurlijk ook al 2 jaar een heel zachte winter, heel veel slakken overleven de winter en planten zich voort vanaf maart. Ik kan me geen jaar herinneren dat we geen slakken hadden, het blijft een jaarlijks terugkerend gevecht, net als onkruid, we leven er maar mee, en ze mogen hier ook wonen als ze niet al te veel kinderen maken. Diepe zucht :-).
      groetjes en sterkte met de slakken, of het onkruid!
      Diana

  14. Hi Diana
    Wat een heerlijke website heb jij. Heb al de hele avond zitten lezen.
    Wij wonen in Australië, ten zuiden van Sydney. En wij hebben sinds kort een moestuin. Ik heb hem gebouwd uit het oude hout van een schutting die we vervangen hebben. Het zijn verhoogde bedden (zo’n 50cm hoog). Het geheel vormt een driehoek met een soort van doolhof paden erin (jammer dat ik geen foto kan plaatsen, had het je graag laten zien).
    Wij hebben de bakken gevuld met een speciaal mengsel voor moes en siertuin en hebben alles afgedekt met een laag ‘pea straw mulch’ (erwten-hooi). Het houdt inderdaad de grond eronder vochtig en tot dusverre nog geen onkruiden gezien….
    Hier hebben we geen echte winters (geen vorst),wel warme/hete zomers. Dat betekend dus dat sommige groenten het beter doen in de winter. Een paar weken terug zijn we begonnen met (gekochte) koolsoortjes, broccoli’s, sla en aardbeien. Ik had vorig jaar zelf al kruiden gezaaid (tijm, oregano, bieslook, etc), dus die staan er ook in aangevuld met wat byzondere kruiden die ik in winkels tegen kwam (chocolade munt, appel munt, ananas salie, Mexicaanse dragon).
    En afgelopen week heb ik klimmende sugarsnaps, compacte peultjes (planten tot nog 90cm), sperziebonen, worteltjes, bos(stengel?)ui en arugola gezaaid.
    En op sommige plaatsen waar geen vruchtwisseling plaats vindt heb ik twee asperges (verschillende soorten), artisjok, framboos en blauwe bes gezet.
    En achter in de verste punt staat nu een Buddleia madagascariensis (oranje bloemen met een sterke honing geur).
    Kan haast niet wachten tot alles gaat groeien. Zeker als ik jouw enthousiaste verhalen lees.

    Ik heb al enkele malen geprobeerd om me in te schrijven voor jouw nieuwsbrief. Ik krijg wel de mededeling dat er een email is gestuurd, maar de email is nooit aangekomen.

    Ergens las ik dat je gestopt was met reacties van je lezers, ik geloof dat de boel vastgelopen was. Ben blij dat ik hier toch kon reageren. Misschien moet ik maar een blog beginnen over/van onze moestuin………..

    Heel veel liefs en groetjes vanuit Bomaderry, Australië.

    1. Hallo Boelo,
      Wat bijzonder, zo ver weg van dit koude kikkerlandje! Ik hoop dat je toch iets aan de informatie op de website hebt, ongetwijfeld gaan dingen heel anders bij jullie, op andere grond, in een ander klimaat, andere tijdzone. Het telen van groenten in de ‘winter’ zoals wij die in de zomer telen is één van de vele oplossingen die jullie waarschijnlijk gebruiken om nabij Sidney te kunnen tuinieren.
      Nog even over het probleem van het inschrijven; ik zie je naam inderdaad 3 keer staan in de lijst, zonder bevestiging. Dat komt omdat ik toevallig gisteren een tuindagboek heb geschreven. Elke minuut wordt er een mailtje verstuurd naar iemand van die mailinglist, om te voorkomen dat die vastloopt. Het bijzondere is dat ondertussen zich zo veel mensen hebben aangemeld dat het meer dan 24 uur duurt voor iedereen de mail heeft ontvangen. En zo werkt het programma, het maakt de lijst af en stuurt alle mensen die zich hebben ingeschreven eerst een mailtje. En als dat is gebeurd gaat ze verder met haar andere taak, het inschrijven van nieuwe aanmeldingen. Ik hoop dan ook dat je ondertussen de mail om te bevestigen hebt gehad, en anders ergens deze avond. Als dat niet zo is, laat het dan even weten via r.stek7@upcmail.nl, dan kan ik kijken of ik er iets aan kan doen.
      groetjes en heel veel plezier en succes met jullie moestuin in het verre en warme Australië!!
      Diana

  15. Diana

    Ik wist even niet hoe ik je anders moest bereiken dus dan maar even zo via een reactie op een artikel. Terwijl het daar dus niet over gaat!

    Hoe denk jij over groenten en fruit inmaken voor de baby? Want daar ga ik uiteraard geen suiker, zout, azijn of alcohol aan toevoegen 🙂

    Ik dacht persoonlijk, potjes uitkoken, groenten koken en pureren, in potje doen, op zijn kop zetten tot vacuum en klaar. Ik heb het nu uit voorzorg toch maar in de vriezer gegooid omdat ik niet helemaal zeker was.
    Fruit zal ik ook moeten koken? Rauw inmaken gaat niet, als ik logisch nadenk.

    Graag hoor ik je reactie!
    Groetjes Evelien

    1. Hallo Evelien,

      Ik denk dat bij het inmaken van voedsel voor een baby de voedselveiligheid het aller-allerbelangrijkste is. Daarom wil ik je eerst wijzen op de algemene pagina over inmaken en dan vooral de alinea over botulisme: http://www.mooiemoestuin.nl/inmaken/algemene-informatie-m-b-t-inmaken/. Op die pagina kun je ook links vinden naar websites met meer informatie over botulisme.
      Als je inmaakt zul je inderdaad moeten verhitten (tot boven het kookpunt waarbij alle mogelijke bacteriën zijn gedood). Als je kleine potjes gebruikt hoef je natuurlijk geen zout, suiker, etc. te gebruiken, omdat je het potje in 1 of hooguit 2 dagen op maakt. Maar ik zou zelf zeker Ph-testertjes kopen en alle inmaak controleren op zuurgraad (in verband met botulisme) en eventueel die zuurgraad verhogen als dat nodig is, meten is weten.

      Zou ik zelf groenten en fruit in willen/durven maken voor een baby? Ja, want ik denk dat ik in al die jaren wel heb geleerd en ervaren wat er goed en fout kan gaan en weet wat ik kan en wil inmaken en hoe ik dat dan zou willen doen.
      Zou ik iemand aanraden groenten en fruit in te maken voor een baby? Nee, nooit, want er kunnen toch zeker ernstige zaken mis gaan (en dan blijf ik vooral hameren op botulisme, voor bacteriën ben ik niet zo bang want dat kun je zien en ruiken en dus herkennen, botulisme is onzichtbaar en heeft geen geur en geen smaak).

      Aan de andere kant is het inmaken van zelfgeteelde groenten en vruchten wel heel gezond omdat je weet wat je wel en niet bij het telen hebt gebruikt en gedaan, biologisch, etc..
      Maar als je je al afvraagt of je fruit moet koken om het houdbaar te maken schat ik in dat je nog niet erg ervaren bent in inmaken.
      En dan moet ik je echt sterk afraden zelf te gaan experimenteren met het inmaken van babyvoeding. Ik kan je adviseren om je goed te verdiepen in de materie, een boek te kopen, websites te bezoeken en gewoon te gaan inmaken, maar dan voor jezelf, en te leren waar je op moet letten, wat er mis kan gaan, etc., etc. voor je voor een baby gaat inmaken.

      groetjes,
      Diana

  16. Hoi Diana,

    Vandaag heb ik twee peultjes geoogst met doperwten erin! Het is een klein plantje (en dat zal die denk ik wel blijven – de stam is aan het verdorren).
    Ik heb maar liefst 8 doperwtjes! Hier kan je natuurlijk geen hele feestelijke maaltijd van maken, dus zat ik te denken om deze erwtjes opnieuw te planten. Dan krijg je er meer. En kan je wel een maaltijd ervan maken.
    Nu zijn de doperwtjes nog mooi groen en glimmend, wanneer kan ik ze opnieuw zaaien? Moet ik ze eerst laten uitdrogen? En daarna een dagje laten weken zodat ze snel kiemen?

    Groetjes Romy

    1. Hallo Romy,
      Gefeliciteerd! Voor de teelt van zaden had je de peulen veel langer moeten laten hangen hoor, tot ze droog en dor zijn en de zaden rijp zijn. En je kunt nu geen peultjes en erwten meer zaaien, die zaai je maximaal tot begin mei, als je ze nu zaait zullen het nog wel planten worden, maar ze zullen niet meer gaan bloeien en geen peultjes meer geven. Maar ik heb dat allemaal uitgelegd op de pagina over peultjes en erwten hoor, kijk vooral hier even (en dan vooral bij de zaaitabel en zaadteelt): http://www.mooiemoestuin.nl/groenteteelt/peulgewassen/peul-en-erwt/
      groetjes,
      Diana

      1. Voor iedereen die dit leest; ik ga de reacties op deze pagina sluiten want het gaat nu niet meer over bodembedekking maar over heel andere tuinonderwerpen.
        En dat betekent dat mensen alleen nog via mijn Pokon-blog (https://www.pokon.nl/blog/diana/) vragen kunnen stellen, maar dat lijkt me een betere plaats dan op deze pagina over bodembedekking.

        groetjes,
        Diana

Reacties zijn gesloten.