De winterkas

Nou, het woord winterkas is eigenlijk overdreven hoor. Ik heb zelf geen idee hoe dit project afloopt, misschien strandt het grotendeels bij de eerst nachtvorst. Maar dat zou ook leerzaam zijn.

Voor wie het in de afgelopen blogs heeft gemist:

De kassen staan hier in de winter altijd grotendeels leeg. Nou ja, niet leeg, vooral vol met rommel; van tonkinstokken, lege emmers, een afvalzak, gieters, wat potten met planten voor een droge overwintering, wat gereedschap, een tuinslang, dat soort dingen. Een rommeltje dus. Zoals dit:

 

Het ziet er ook echt uit als winter, koud en grijs, en alsof de vorst plotseling toesloeg en we hals over kop van alles de kas in hebben gegooid en naar huis zijn gevlucht.

Vaak heb ik in één kas nog wel wat weeuwenteelt bloemkool en spitskool staan. Maar verder alleen maar rommel of niks of onkruid. In januari word ik dan plotseling wakker, ongetwijfeld omdat we oud & nieuw en de kortste dag hebben gehad. Dat is elk jaar weer het moment dat ik op ga ruimen, en begin met zaaien, van sla en rucola tot mosterdblad en veldsla.

Maar nu wil ik het anders, ik wil dit jaar eindelijk eens een kas die ik niet alleen in de zomer optimaal benut maar ook in de winter. In mijn vorige blog liet ik zien dat dat wel wat offers kost, de meeste tomatenplanten en ondertussen ook meloen-, paprika- en peperplanten hebben we uit de kas gehaald. Er staan zo links en rechts nog wat planten waar we de komende weken nog van kunnen oogsten. Maar verder is de kas voor half september akelig kaal.

En ondertussen is één kas (van de twee die ik wil gaan vullen) klaar. Er is (nog) niks leuks aan te zien:

 

Eerst: de kas was nog zo droog (en de grond daardoor zo hard) dat we eerst een stuk of 15 gieters water in de kas hebben gegoten. Daarna heb ik een klein beetje voeding gegeven. Met de nadruk op ‘een klein beetje’. Veel voeding zorgt in combinatie met de korte, donkere dagen in de winter voor een hoger nitraatgehalte in bladgewassen. Maar alle tomaten, pepers, meloenen, aubergines, etc. hebben wel veel voeding die in de grond in de kas zat verbruikt. Ik heb, maar het is dus maar een probeersel, alleen wat koemestkorrels gegeven, en een kleine hoeveelheid patentkali (voor de wortelgewassen). Daarna hebben we de grond wat losgemaakt (niet gespit maar met schrepel – en waar het heel hard was met de grelinette).

De andere kant van de kas is zo mogelijk nog saaier:

 

We hebben in deze kas gekozen voor repen worteldoek. Omdat dat elk rijtje makkelijk en op de goede afstand van het volgende rijtje scheidt. En omdat het de grond vochtig houdt. Normaal gesproken is de grond hier in de kas in de winter altijd ‘nat zat’ maar afgelopen winter bleef die al droog en als de grondwaterstand de komende maanden niet stijgt verwachten we deze herfst/winter ook weer een droge grond.

En tot slot het belangrijkste; het zwarte doek houdt hopelijk de warmte in de grond wat langer vast. En dat is dan handig voor het kiemen en groeien van zaden en zaailingen. En het beschermt komende winter wellicht ietwat tegen de vorst (zeker als de zon overdag schijnt en de grond onder het doek opwarmt en die warmte in de nacht weer afstaat aan de lucht). Voor alle duidelijkheid, dit is niet zoals het is, dit is zoals ik hoop en denk dat het wellicht zou kunnen zijn 🙂 .

Dan nog even over de soorten die ik in deze kas heb gezaaid. Dat zijn soorten die (bewezen) goed in de herfst gezaaid kunnen worden, maar ook soorten die wel tegen kou kunnen maar waarvan nergens staat dat ze ook in de herfst gezaaid kunnen worden. Zo hoort dat in zo’n project, er zitten ook wat ‘gokjes’ in. Dus zaaide ik in deze kas veldsla, pluksla (Australische gele) en snijsla (Witte |Dunsel), spinazie (scherpzaad), rucola, mosterdblad, Parijse worteltjes, kervel (Brusselse Winter), winterpostelein, tuinkers, stengelui, hon tsai tai, radijs en winterrammenas.

In de andere winterkas komen deze repen niet. En daar komen ook geen rijtjes met zaaisels. Ik heb in de afgelopen weken al van alles voorgezaaid wat ik hier de komende week in ga planten. En een deel daarvan is al verspeend en kan zo nog even in lekkere, voedzame verse potgrond groeien tot ik plaats heb gemaakt. Want in deze kas staan nog wel flink wat tomaten, pepers, etc. En er moet ook eerst nog wel wat rommel worden opgeruimd.

 

De soorten die ik voor in deze kas heb (voor)gezaaid zijn bietjes en knolvenkel (die laatste is wel de grootste gok), weeuwenteelt bloemkool (Snowball A), spitskool, savooikool, tatsoi, paksoi, baby choy, wintersla (zoals Frisby en Hivert de Tremont), winterandijvie, palmkool en boerenkool. Veel kool dus, maar die kunnen dan ook vaak ook heel goed tegen kou. En in deze kas wil ik het liefst ook nog wat bloemen zaaien/planten die wat kou kunnen verdragen en misschien wel tot in december kunnen bloeien (of anders vroeg in het volgende voorjaar), zoals viooltjes, goudsbloemen en Oost-Indische kers. Oh ja, en ik wil volgende week ook nog wat tuinbonen en doperwten zaaien.

En ik verwacht dus ook niet dat we al deze groenten de komende weken of maanden kunnen oogsten. Er zitten soorten tussen (zoals de worteltjes, bietjes, weeuwenteelt bloemkolen, tuinbonen en erwtjes) die als zaailingen/jonge planten in de kas overwinteren en in het vroege voorjaar in de dan snel opwarmende kas verder gaan groeien en we dus in de loop van het voorjaar pas kunnen oogsten.

Eigenlijk verwacht ik niks, ik wil het maar gewoon gaan zien en ervaren en hoop op een leuke en leerzame ‘winterkas’ 🙂

p.s. 1:   ik hoop in de komende herfst, winter en lente zo af en toe te laten zien hoe het er in de 2 kassen uitziet, en te beschrijven wat wel of niet goed gaat, en of/wat we wanneer kunnen oogsten, etc. Daarom plaats ik dit blog in de categorie ‘Blog 2019’ maar heb ik ook een nieuwe categorie aangemaakt met de naam ‘Winterkas’, misschien handig voor wie de blogs die hierover gaan later nog eens terug willen lezen.

p.s. 2:   dit is misschien helemaal niet leuk om te lezen voor mensen zonder kas. Maar misschien kun je een met een tunneltje of platte bak ook wat leuke soorten uitzoeken om te zaaien. En zelfs buiten kun je nu nog wel wat zaaien. Er is voor de buitenteelt minder keus maar denk bijvoorbeeld aan winterpostelein, veldsla, tuinkers, spinazie, mosterdblad en rucola.

Tot slot van dit winterachtige blog een zomerse foto. Afgelopen winter vond ik eindelijk weer eens zaden van deze geweldige plant die ik jaren geleden al eens teelde. Ik heb de zaden direct gekocht, afgelopen voorjaar gezaaid en me verheugd op wat er zou gaan komen. Iedereen kent wel Salvia splendens, vroeger werd ze ook wel Sint Jansvuur genoemd, lage perkplanten in een felrode kleur (ik vond ze niet erg mooi).

Dit is dezelfde Salvia splendens maar dan ‘Giant Form’:

 

Ruim 1.30 meter hoog, ze bloeit al sinds half juli en wordt met de dag mooier! Vooruit dan, nog een foto, dan kun je wat beter zien hoe groot ze is en hoe rijk ze bloeit:

 

Ze is eigenlijk een vaste plant maar niet winterhard. Ze kan als kuipplant worden overwinterd maar is, zoals je ziet, ook prima als eenjarige te telen. Vanaf nu wil ik nooit meer een jaar zonder Salvia splendens Giant Form!

Afscheid

Poeh, het deed wel een beetje zeer. Maandag zag de kas er nog zo uit:

 

En woensdag was dit het uitzicht:

 

We hebben met pijn in het hart bijna alle tomaten eruit gehaald. En ook wat paprika-, peper- en aubergineplanten. En de rest hebben we ‘gestript’. Ik heb op de website van Pokon een blog geschreven over het hoe en waarom (het op deze manier ‘plagen’ van planten stimuleert ze tot sneller rijpen): Het snoeien van paprika’s en pepers in de herfst

De foto’s hierboven zijn van kas 3. In kas 2 willen we ook zo’n winterkas maken. Daar ga ik de peperplanten pas rooien wanneer ik  er wil gaan zaaien/planten. Bovendien heb ik bedacht dat ik in kas 3 (die van hierboven) vooral rijtjes wil zaaien/planten. In deze kas 2 wil ik een wat meer natuurlijke manier van planten aanhouden (ander soort planten ook). Ruud vertaalt ‘natuurlijk’ direct na mijn voorstel in ‘schots en scheef’ en is er vooralsnog niet blij mee. Maar het is mijn project, in dit geval ben ik de denker en hij de doener 🙂

Kas 2 op maandag:

 

En op woensdag:

 

Ook hier zijn bijna alle tomatenplanten weggehaald, maar de peperplanten mogen nog even blijven. Het is gelijk veel lichter en zonniger in de kas (mits die schijnt), en daardoor ook warmer. De planten die hierin komen zijn vooral koolsoorten en bladplanten zoals snijbiet, en die kan ik eerst verspenen en in 9-centimeterpotjes in de kas zetten tot de peperplanten dan ook maar moeten worden geruimd.

Eigenlijk laten we al ruim 25 jaar alle planten zo lang mogelijk in de kas staan, soms wel tot in november, dit is wel even wennen. En het afscheid deed dus ook wel een beetje zeer. Maar wie A zegt zal ook B moeten zeggen, ik heb mezelf nu eenmaal beloofd dit jaar een ‘herfst- en winterkas’ te proberen te maken. Met de nadruk op ‘proberen’ want het is ook maar een experiment.

Daarom moesten de planten er wel uit. Want dit is wat er ondertussen staat te wachten:

 

En…..

 

En zo nog 2 tray’s. “Dat kun je nooit allemaal kwijt”, zegt de altijd positief ingestelde Ruud. Het maakt mij niks uit, ik ben er heel blij mee, al die probeersels voor in de kas. En wat ik overheb plant ik buiten uit of geef aan tuinburen, ik heb nog nooit een zaailing weg hoeven te gooien.

“Dit is alleen wat ik heb voorgezaaid, ik heb ook nog een zak met verschillende soorten voor ter plaatse zaaien bij me, zoals spinazie en worteltjes, veldsla, pluksla, winterkervel, radijs en winterpostelein”, zeg ik. Ruud schiet in de lach, mompelt iets over ‘een tweede verdieping’ of zoiets en gooit nog een gerooide tomatenplant in de kruiwagen.

“Ruud, wil je een paar groene tomaten apart leggen, dan ga ik weer eens proberen of ik er iets lekkers van kan inmaken”. Ruud schrikt er bijna zichtbaar van. “Nou, doe voor mij geen moeite”, zegt hij.

Toch ga ik het weer eens proberen. En dus zijn dit wat onrijpe tomaten die ik mee naar huis nam, uiteraard onder stilzwijgend protest van Ruud.

 

Die tomaat in het midden heb ik er later tussenuit gevist, die is niet van plan om onrijp in de jam terecht te komen en gaat toch nog kleuren. Dus ligt die nu op een lichte plaats te rijpen.

Maar de rest is voor de jam, want pickles en relish en chutney vind ik leuk om te maken maar eten we simpelweg niet zo vaak. En het eerste waar ik in de keuken aan dacht:

Bij rijpe tomaten zijn er rassen die lekkerder, zoeter, zuurder, voller van smaak, fruitiger, meliger, sappiger, etc. zijn dan andere rassen. Zou dat ook het geval zijn bij onrijpe groene tomaten? Ik nam groene tomaten van 3 rassen en heb die onrijp geproefd. Onrijpe tomaten zijn rauw inderdaad niet per perse heel lekker. Ze zijn ook nog eens licht giftig. Maar bij de 3 verschillende rassen proefde ik wel lichte verschillen;

  • De onrijpe Orange Minsk Heart had weinig smaak, was vooral fris en groen, veel meer kon ik er niet van maken (in rijp stadium hebben ze een zachte frisse en fruitige tomatensmaak).
  • De onrijpe tomaten van het ras Zena’s Gift waren ook fris maar op een bijna hartige manier (rijp hebben ze vooral een volle tomatensmaak). Misschien lekkerder in chutney en relish dan in jam.
  • De onrijpe Yellow Striped Boar tomaten vond ik de meeste smaak hebben, fris, groen, bijna tomatillo-achtig en vooral zurig, op een bijna citroenachtige manier (rijp zijn ze juist zoet en fruitig)

Ik kan er met één keer proeven natuurlijk nog geen conclusies aan verbinden maar voor nu gok ik dat de tomaten die in rijp stadium extra zoet en fruitig zijn, in het onrijpe stadium fris, zuur en wat mij betreft het lekkerst voor jam zijn. Een conclusie die ik wel kan trekken is dat als je genoeg tomaten hebt het zeker de moeite waard is om even te proeven welke tomaten je voor welke inmaak geschikt vindt, want er zijn dus zeker verschillen.

Ruud heeft zich niet met mijn inmaken bemoeid, vast met het idee dat als je het negeert je ook niet hoeft te proeven. Maar daar kwam hij natuurlijk niet onderuit. En tot zijn (en mijn) verbazing vond hij het zelfs lekker! Ik had een pond onrijpe groene tomaten gemengd met een half pond zurige groene appels. En dat had ik aangevuld met suiker, limoenrasp, limoensap, wat takjes munt en een scheutje witte rum. Bijna als een groene tomaten/appel-mojito-jam 🙂 .

 

Helaas blijft de kleur niet frisgroen maar dat herken ik wel van vorige keren dat ik onrijpe tomaten gebruikte, uiteindelijk wordt de kleur na het koken een soort amber. En de volgende keer (die gaat er zeker komen) ga ik de kooktijd iets verkorten want zoals je kunt zien is de confituur zo dik dat ze na het ondersteboven afkoelen en vacuüm trekken van de potten niet meer wilde zakken 🙂 . Stevig, maar nog wel smeerbaar trouwens.

Ik zal het recept dit weekend op de website zetten, want er zijn vast flink wat mensen die nu onrijpe tomaten kunnen plukken, ik zag op ons tuincomplex de eerste tomatenplanten met aardappelziekte (Phytophthora) en dan is het helaas vaak snel voorbij met de tomatenoogst.

Kunnen wij na het opruimen in de kas nu helemaal geen rijpe tomaten meer oogsten? Jawel hoor. We hebben ruim 30 potten pastasaus, 2 vrieslades vol met bakken tomatensap voor soep, ik heb tomaten gedroogd, ik heb ze half gedroogd, en ik heb rijpe en onrijpe tomatenjam gemaakt. Ik hoef geen tomaten meer te bewaren, ik wil ze alleen nog maar plukken voor in sla en salades, bij de boterham, etc. En daarvoor hebben we bij elkaar nog een stuk of 8 planten laten staan. Waaronder deze Ozherelije Scholltoje (mondvol, geen idee wat het betekent):

Met een paar van deze rijk dragende planten kunnen we nog wel een paar weken vooruit!