Cichorei

Cichorei, radicchio, roodlof zijn allemaal benamingen voor deze wat bittere groente die in Italië heel bekend is en gebruikt wordt (vandaar ook de vaak Italiaanse benamingen van rassen).

Cichorei is familie van de andijvie (dat is duidelijk te zien als de planten doorschieten en gaan bloeien met mooie helderblauwe bloemen), en ook van de witlof en groenlof. Die laatste is het meest verwant: ik las dat roodlof eigenlijk een soort rode groenlof is :-). Toch zijn er wel degelijk verschillen. En er zijn 2 soorten cichorei: de rassen die zachte (sla-achtige) licht bittere bladeren maken (als groenlof), en de rassen die harde, knapperige en bittere kropjes maken (zoals witlof). In bijna alle gevallen zijn de bladeren of kropjes meer of minder rood, vaak met wat groen en/of wit en/of geelgroen erbij.

Zelf vind ik het loftype het lekkerst; ze lijkt wel wat op extra bittere witlof: we eten ze vooral in gemengde salades (want cichorei van dit type vinden we wel iets te bitter om zonder andere smaken te eten); het is bitter, knapperig, fris, lekker in combinatie met andere soorten sla, sinaasappelpartjes of appelblokjes en een lekkere dressing. De zacht bladige rassen lijkt wel iets op extra bittere andijvie (en natuurlijk op groenlof).

In de zomer is het blad van roodlof nog frisgroen. Dit zijn planten van het ras Treviso (voor kleine kropjes) vandaar de krappe plantafstand.

PLANT / TEELTWIJZEN

Zoals gezegd zijn er 2 types:

  • Loftype (ook wel het Verona-type genoemd), maakt in de late winter of het vroege voorjaar knapperige bittere kropjes
  • Slatype (ook wel Chioggia-type genoemd), maakt in de herfst of vroege winter kropjes die qua structuur meer naar groenlof neigen.

De rode kleur ontwikkelt zich pas bij koelere temperaturen, wanneer de dagen nog warm zijn maar de nachten al kouder worden. Maar dat is niet de enige reden waarom cichorei vooral rond de maand juli wordt gezaaid: ze is ook een groente die daglengtegevoelig is (net als groenlof en witlof en in iets mindere mate andijvie). Als je haar in het voorjaar zou zaaien is de kans heel groot dat ze in de late lente en/of vroege zomer door zou schieten. Het voordeel is dus dat in juli gezaaide planten niet doorschieten maar ook dat de bladkleur in de loop van de herfst prachtig verkleurt.

Deze cichorei van het ras Variegata di Castelfranco is in de zomer nog groen, wordt in september/oktober lichter van kleur en krijgt roodachtige spikkels:

In december ziet deze plant er vervolgens zo uit:

Ze wordt dus steeds lichter van kleur, bijna geelgroen met roze en rood, krijgt steeds meer ‘krop’ en die is knapperiger dan het buitenblad (en nog lichter van kleur door het gebrek aan licht in het kropje).

De plantafstand van cichorei hangt af van het type en ras; lees vooral de aanwijzingen op de verpakking, gemiddeld kun je een afstand van ongeveer 25 x 30 centimeter aanhouden.

Cichorei kan goed tegen kou, ze kan zelfs wat vorst verdragen. En dat is erg handig want de rassen van het slatype oogst je in de herfst of vroege winter, maar de rassen van het loftype hebben vaak niet genoeg tijd om een kropje te maken en doen dat na de winter: het loof sterft in de winter af, bij vorst moeten de planten dan wat beschermd worden en in het voorjaar loopt ze dan opnieuw uit en vormt dan een kropje.

Er zijn trouwens rassen (van het loftype) die je ook als witlof kunt behandelen: je oogst de wortels dan in de late herfst en ‘trekt’ er op een donkere koele plaats witlof van die in plaats van gele bladrandjes juiste rode bladrandjes hebben. Deze kropjes zijn vaak wel wat kleiner dan die van witlof (is mijn ervaring), maar wel erg leuk als afwisseling, en lekker fris, knapperig en lichtbitter.

Dit is zo’n kropje rode witlof = roodlof, van het ras Rosso di Treviso

Overigens moet ik ook nog even melden dat het niet altijd meer zo duidelijk is welk ras van welk type je wanneer kunt oogsten; mijn ervaring is dat door de steeds vaker voorkomende milde winters het blad van loftype cichorei niet meer afsterft en soms al ergens in de winter geoogst kan worden, en dat cichorei van het slatype niet alleen in de later herfst wordt geoogst maar als het nog niet echt flink heeft gevroren nog tot ver in de winter kan blijven staan.

OPKWEEK

Omdat cichorei in het voorjaar snel doorschiet en haar mooie kleur pas in de herfst krijgt zaai je haar bij voorkeur na de langste dag (21 juni). Nieuwe rassen (vaak F1-hybriden) zijn soms beter bestand tegen doorschieten en kunnen al wat eerder worden gezaaid; let bij de aanschaf van een ras/zaden vooral in de beschrijving op de termen vroegheid en schieten.

Voor de meeste rassen geldt: zaai tussen eind juni en eind juli. Je kunt ze ter plaatse in rijen zaaien die je later uitdunt. Maar je kunt ze ook voorzaaien in potjes en dat vinden wij zelf altijd prettiger (want zo heb ik wat meer controle op het kiemen, het aantal zaailingen en hoef ik niet uit te dunnen maar kan ik de zaailingen gelijk op de juiste afstand uitplanten. Bedenk wel dat voorzaaien eventueel voor groeistoornissen kunnen zorgen als de zaailingen niet constant en voldoende vocht en voeding krijgen. Daarom zaai ik ze voor in een tray met ruime vakjes, in potgrond en plant ik de zaailingen uit wanneer ze een centimeter of 3 groot zijn (ik wacht dus niet te lang na het kiemen).

Cichorei

RASSEN

  • Variegata del Castelfranco (mooi geelgroen/wit/rood van kleur)
  • Rossa di Treviso (rood/wit van kleur)
  • Fiero F1 hybride (rood-wit)
  • Rossa di Chioggia (rood-wit)
  • Palla Rossa (rood)
  • Amaranta (rood-wit)
  • Grumolo Verde (groen)

Bij sommige zaadhuizen kun je ook mengsels kopen: erg leuk omdat er meerdere bijzondere kleuren en vormen in zitten. En mijn ervaring is dat als je zaden van 1 ras koopt er in de herfst en winter altijd nog kleine verschillen in groei en kleurnuances zijn.

BODEM / BEMESTING

Cichorei heeft niet veel voeding nodig. Ze groeit goed op een luchtige bodem die niet te zuur is. Zelf voegen we wat compost of oude stalmest toe aan de grond (je kunt dat erdoorheen werken of onderspitten, zelf leggen we de laatste jaren vooral op de grond en laten het weer en de wormen de rest doen). We geven vlak voor het uitplanten van de zaailingen wat samengestelde organische moestuinvoeding. En als we cichorei zaaien om er later rode witlofjes van te trekken geven we eind augustus of begin september nog wat kali voor de ontwikkeling van wat dikkere wortels.

Aangezien cichorei in juli wordt gezaaid is ze heel geschikt als nateelt na bijvoorbeeld vroege aardappelen, worteltjes, bietjes, uien, etc. In een eventuele vruchtwisseling (van 1 op 4 jaar) moet je ook rekening houden met haar familieleden: groenlof, witlof en andijvie. Cichorei behoort tot de bladgewassen en heeft het liefst een zonnig plekje.

ZAAITABEL

Chicorei tabel

TEELTZORGEN

Omdat je cichorei rond de warmste en soms droge dagen zaait moet je de zaailingen in het begin regelmatig water geven. Ze groeit graag ‘gestaag’, warmte, droogte en vochtgebrek kunnen voor groeistoornissen en doorschieten zorgen. Dus zorg voor een plekje in luchtige maar vochtvasthoudende grond en geef water bij langdurige droogte.

De slatypes hebben geen extra teeltzorgen, naast gebruikelijke wieden en water geven oogst je de kropjes als ze groot genoeg zijn, in de herfst of soms zelfs winter.

Bij de loftypes zul je moeten kiezen hoe je de kropjes wilt gaan oogsten. Als je de planten gewoon op het land wilt laten staan zullen de planten in de winter (afhankelijk van het weer/de temperatuur) bovengronds afsterven. Bij vorst kun je de wortels onder de grond beschermen met bijvoorbeeld stro of bladeren.

Als je de wortels in de kas wilt inkuilen of in huis wilt ‘trekken’ (als witlof) zul je de planten in de late herfst moeten rooien en ongeveer 2 weken laten afsterven. Vervolgens kun je dan het blad zo’n 3 centimeter boven de wortels afsnijden en de wortels daarna in de kas/platte bak inkuilen; bij strenge vorst zul je ook dan de grond misschien moeten bedekken met wat stro. Als als je de wortels als witlof wilt ‘intafelen’ en ‘trekken’ doe je hetzelfde maar zet je de wortels op een donkere plaats tussen 12 en 18 graden, zoals je dat ook met witlof doet. Kijk voor tips vooral op de pagina van Witlof

OOGST / BEWAREN

De slatypes oogst je in de herfst zo kort mogelijk voor de bereiding; als bladgroente verlept ze snel en is ze niet heel lang houdbaar (maximaal enkele dagen in een koel schuur of in de koelkast. De loftypes oogst je in de late winter of vroege lente als ze zijn uitgelopen met een knapperig kropje: ze zijn wat langer houdbaar dan het slatype (tot ongeveer 1 week in de groentelade van de koelkast of in een koude schuur of garage), maar uiteraard altijd het lekkerst direct na de oogst.

Cichoreiplanten in augustus; als je goed kijkt zie je erachter ook nog groenlofplanten;ze lijken wel op elkaar al groeit groenlof meer verticaal en maakt cichorei meer een rozet

ZAADTEELT

Zelf zaden oogsten van cichorei is lastig: ze kruist heel gemakkelijk met andijvie, witlof en groenlof en ook met de in de natuur voorkomende wilde cichorei. Bovendien heb je meerdere planten nodig die tegelijkertijd bloeien want ze heeft een tweede plant nodig om bevrucht te kunnen worden. Ik heb het daarom zelf nog nooit geprobeerd (en ook omdat cichoreizaden relatief goedkoop zijn en er meestal meer dan 1000 zaden in een zakje zitten).

Als je het toch eens wilt proberen: zaai haar dan juist vroeg in het voorjaar zodat ze in de vroege zomer al doorschiet. Plant meerdere planten bij elkaar en zorg dat er geen doorgeschoten en bloeiende andijvie, groenlof, witlof of wilde cichorei in de buurt staat. Vervolgens maakt ze grote woeste planten. Het met de hand oogsten van de zaden is niet gemakkelijk omdat de zaden heel diep in de bloembodem zitten en dat nogal scherp is. Ik heb geen ervaring met het oogsten van cichoreizaden maar wel 1 keer met andijvie geprobeerd en dat was een heel gedoe). De zaden zijn in de nazomer rijp om te oogsten en na het oogsten en drogen zijn ze nog ongeveer 4 jaar kiemkrachtig.

4 reacties op Cichorei

Dymph 27 augustus 2020 om 16:21

Hey Diana, plant je het krop-type chioggia in buitenlucht of in een serre? Mijn (eerder beperkte) ervaring is dat ze al eens durven schimmelen in het najaar als het wat frequenter regent.
Slakken lijken er ook (weer) redelijk tuk op te zijn.
Groetjes, Dymph

Ruud & Diana 27 augustus 2020 om 16:31

Hallo Dymph,
Ik plant ze gewoon in de volle grond, heb het wel eens in de kas geprobeerd maar daar bleek het zo warm dat de wortels te vroeg als losse bladeren uitliepen (en dat vind ik persoonlijk niet lekker want dat zijn heel bittere maar zachte bladeren). Maar ongetwijfeld is dat ook rasafhankelijk, net als de gevoeligheid voor schimmel. Hier gaat het het best in een verhoogde bak in de tuin (daar is het wat minder nat en er komen ook niet zoveel slakken).
groetjes,
Diana

Martine 18 juli 2021 om 11:28

Bedankt voor de gedetailleerde info! Ik heb zaad gekocht maar er zit vanalles bij. Hoe ziet radicciozaad eruit? Heb je misschien een foto? Ik heb lange, zwarte stukjes en kleinere ronde stukjes…

Ruud & Diana 19 juli 2021 om 08:44

Hallo Martine,
Ik zal zelf eens een foto maken van cichoreizaden maar voor nu kun je hier een goede foto vinden: Cichoreizaden
groetjes,
Diana


Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Of abonneer jezelf op deze discussie zonder te reageren.

Meld je aan voor de nieuwsbrief