Drogen in de dehydrator

Aardbeiplakjes, gedroogd, op een tray van de Sedona
Aardbeiplakjes, gedroogd, op een tray van de Sedona

Een dehydrator wordt ook wel droogapparaat of droogmachine genoemd, ze worden ook vaak bij hun merknaam genoemd (Stockli, Excalibur, Sedona, etc.). Ik zal in dit verhaal de naam dehydrator gebruiken.

Wat doet het apparaat? Het droogt :-). Via een ventilator wordt lucht langs groenten, fruit, kruiden, bloemen, vis, vlees of wat ik vergeet te noemen geblazen. Die lucht kun je in warmte instellen, afhankelijk van het merk tussen de ongeveer 30 en 70 graden (afhankelijk van het merk).

Voedsel dat is gedroogd tot er nog minder dan een paar procent vocht in zit heeft geen voedingsbodem meer voor bacteriën, en is dus zeer lang houdbaar (mits afgesloten in een pot, trommel, etc.). Het neemt dan weinig plaats en in weegt heel weinig (vandaar dat de dehydrator ook geliefd is bij mensen die graag lange reizen maken). Bovendien blijven bij drogen onder de 70 graden alle vitaminen, mineralen, etc. behouden (vandaar dat de dehydrator ook vaak gebruikt wordt door mensen die een ‘raw food’ levensstijl hebben).

Aardbeiplakjes gedroogd, erg lekkere, extra zoete, geconcentreerde smaak
Aardbeiplakjes gedroogd, erg lekkere, extra zoete, geconcentreerde smaak, te taai om zo te eten maar heerlijk in de thee

Zelf? Ik heb een dehydrator om alle oogst uit de moestuin te bewaren, terwijl ik na 2 vriezers geen zin (en plaats) heb om er nog een derde aan te schaffen :-). Bovendien vind ik het leuk. Denk bijvoorbeeld eens aan het zelf maken van gedroogde soepgroenten uit eigen tuin, het drogen van allerlei kruiden en fruit voor thee, aan het maken van fruitleer (een pasta van moestuinfruit die je droogt tot het een soort tumtum-snoep wordt), het drogen van kruiden, pepers, knoflook, etc. om kruidenolie, peperolie, knoflookolie, etc. van te maken. En dan heb ik het nog niet over je eigen oogst tomaten die je met kruiden uit eigen tuin kunt drogen om de hele winter van te genieten. Of over gedroogde appeltjes en pruimen uit eigen tuin, etc..

Allereerst; een droogapparaat is niet goedkoop. Er zijn nog wel wat goedkopere merken maar ik hoor daar zeer wisselende berichten over (vooral snel defect). Bedenk dat een dehydrator van 25 of 35 euro eigenlijk te goedkoop is voor een goed apparaat.

Maar waarom zou je eigenlijk zo’n duur apparaat kopen?

Nou, omdat helaas in Nederland niet (of bijna niets) in de zon kan worden gedroogd (door een te hoge luchtvochtigheid, en Nederland is nu eenmaal niet warm genoeg). Er treedt al bederf op voor het voedsel droog genoeg is.

Tomaten DrogenEr zijn mensen die in een oven drogen, en dat kan prima! Als je niet veel droogt is dat zeker het overwegen waard. In een oven kun je drogen door de plakjes groenten of fruit op een rooster te leggen, de oven op 40 tot 65 graden zetten (afhankelijk van het soort groente, fruit, kruid), en dan de deur op een kier van zo’n 3 centimeter te zetten (door er bijvoorbeeld een houten spatel tussen te steken).

Op de foto rechts zie je cherrytomaatjes, gehalveerd en met een theelepel het meeste sap eruit geschept. Met de gesneden kant naar boven gelegd, en daarna bestrooid met (heel weinig) basilicumzout en iets meer peper. Ze liggen op een tray van de Sedona en zoals je ziet kun je al behoorlijk veel tomaatjes kwijt op 1 tray.

Het verbruik

Bedenk dat het gebruik van een oven duurder is dan het gebruik van een dehydrator, ik meen dat een oven tussen de 1200 en 3000 watt verbruikt (afhankelijk van temperatuur, merk, etc.). Een dehydrator verbruikt 500 tot 600 watt. Het gebruik van een oven kost dus ongeveer het dubbele tot driedubbele van een dehydrator. Een kWh kost zo tussen de 22 en 26 eurocent (afhankelijk van het abonnement, weekendstroom), dus kost het drogen in een oven zo ongeveer 25 tot 35 eurocent per uur, en het drogen in een dehydrator kost zo ongeveer 10 tot 12 eurocent per uur. Dat is dan wel heel grof uitgerekend, maar een beetje voor het idee…..

Cherrytomaatjes gedroogd

Op de foto zie je de gedroogde cherrytomaatjes in pot. Van de opvallende kleuren zie je niet veel meer. Maar erg lekker.

Het gebruik kost uiteindelijk dus niet heel veel. Als je een paar keer per jaar bijvoorbeeld wat kruiden en pepers wilt drogen, dan is het goedkoper om dit in de oven te doen. Als je veel wilt drogen, dan kan het dus een voordeel zijn om een dehydrator te kopen.

Er zijn nog wat voordelen van een dehydrator ten opzichte van een oven: een dehydrator maakt minder geluid, je kunt de temperatuur nauwkeuriger (laag) instellen, etc. In een dehydrator droog je door blazende lucht, in een oven doet de warmte het meeste werk. En drogen duurt relatief lang (afhankelijk van wat je droogt, hoe je het droogt, en op welke temperatuur je het droogt), zo tussen de 4 en 12 uur is redelijk gemiddeld. Je kunt tijdens het drogen de oven niet gebruiken voor gerechten en dus kan dat ook een overweging zijn. Hier staat de dehydrator op zolder en dus hebben we geen last van vrijkomende geurtjes, en ze staat niet in de weg.

Over dehydrators:

In Nederland zijn eigenlijk 2 types dehydrators te koop: een dehydrator die van beneden naar boven lucht blaast (verticaal), zoals de Stockli en Rommelsbacher. En een dehydrator die van achter naar voren lucht blaast (horizontaal), zoals de veel duurdere Excalibur en Sedona.

Ik heb zelf een Stockli (sinds een jaar of 7), en sinds 2013 ook nog een Sedona. Beiden prima apparaten, groot prijsverschil (de Stockli met 7 verdiepingen heb ik voor zo’n 150 euro gekocht, de Sedona met 9 verdiepingen heeft euro 399,= gekost). Veel geld, en dat geldt voor beiden.

Mocht je echt heel graag een goede dehydrator willen kopen maar er wat minder geld voor uit willen of kunnen geven; kijk vooral eens op marktplaats.nl of een andere veilingwebsite. Terwijl ik dit schrijf kijk ik even op marktplaats.nl en zie daar een Excalibur van 4 verdiepingen voor 125 euro, een slechts 1 keer gebruikte Sedona voor 350 euro en een Stockli waarop geboden mag worden en 42 euro nu het laatste bod is. Zoek vooral op namen als dehydrator, droogapparaat, Stockli, Excalibur, Sedona, etc. en bijna elke week wordt er wel een gebruikte dehydrator aangeboden.

Dehydrator Stockli en SedonaOp de foto rechts zie je onze Stockli en Sedona. De Stockli links, blaast lucht van onder naar boven. De Sedona rechts blaast lucht van achter naar voor. Ik heb voor de foto de klep even open gedaan zodat je kunt zien hoe de tray’s naar binnen geschoven worden). Bij de Stockli links kun je de verdiepingen gemakkelijk op elkaar stapelen.

Wat is dan het voordeel van een horizontaal ventilerende dehydrator ten opzicht van een verticaal ventilerende dehydrator? Het grootste voordeel is het feit dat je in een horizontaal ventilerende dehydrator smaken apart kunt houden. Ik kan in de Sedona 3 lagen met aardbeien, 2 met muntbladeren, 2 met gemberplakken en 2 met sinaasappelplakjes tegelijkertijd drogen, zonder dat de smaken zich mengen. In de verticaal ventilerende Stockli zullen de kruiden uit de onderste verdieping hun smaak afgeven aan de vruchten/kruiden die in de verdiepingen daarboven liggen. In een Stockli kun je dus beter 1 soort groente/fruit tegelijk drogen. Uiteraard kunnen bij zeer sterke smaken ook in een horizontaal ventilerende dehydrator die smaken mengen. Minder gemakkelijk dan in een Stockli maar ik zal in de Sedona toch ook geen trays afwisselend met knoflook en aardbeien drogen :-).

Gedroogde appeltjes, erg lekker om zo te eten, voor in de thee of water, tutti frutti, etc..
Gedroogde appeltjes, erg lekker om zo te eten, voor in de thee of water, tutti frutti, etc..

Daarnaast droogt een horizontaal ventilerende dehydrator wat gelijkmatiger dan een verticaal ventilerende dehydrator. Dat is best logisch, lucht die horizontaal over de gehele ruimte wordt geblazen droogt gelijkmatiger dan lucht die van onder naar boven blaast (dan is het onderste droog wanneer het bovenste nog vochtig is). Niet erg, als je het maar weet. Als je een Stockli gebruikt is het dus heel handig om te drogen wanneer je in de buurt bent, zodat je elk uur of 2 uur de verdiepingen even kunt omwisselen.

Sedona of Excalibur?

Als je overweegt een horizontaal ventilerende dehydrator aan te schaffen, dan zijn de Sedona en de Excalibur wel de 2 meest bekende en in Nederland ook de 2 meest verkrijgbare merken. Zelf heb ik wel enige weken internet afgestruind om te bepalen welk merk ik wilde kopen. Zo links en rechts wat informatie bij elkaar gesprokkeld, en aan de hand daarvan mijn keuze bepaald. Want er zijn wel wat verschillen, het is maar wat je wilt, want beide apparaten staan zeer goed bekend. Ik zal de verschillen zoals ik die heb gevonden op internet en ondertussen zelf ondervonden heb even op een rij zetten, wellicht helpt het iemand nog eens bij een eventuele keuze:

  • De Excalibur is een oud en gerenommeerd merk, al jaren bewezen prima product. De Sedona is relatief nieuw, moet zich nog bewijzen in kwaliteit op lange termijn.
  • De Excalibur is er in 3 varianten; met 4 verdiepingen, met 5 verdiepingen en met 9 verdiepingen. De Sedona is alleen verkrijgbaar in 9 verdiepingen. De prijs van een 9-trays Excalibur is trouwens op dit moment van schrijven (juli 2013) precies hetzelfde als die van de 9-trays Sedona (euro 399,=).
  • De Excalibur heeft vierkante trays die je dus een halve of kwart slag kunt draaien, als je bij controle vindt dat een kant nog niet goed genoeg is gedroogd. De Sedona heeft iets langwerpige tray’s, die je dus alleen een halve slag kunt draaien, niet een kwart slag.
  • De Sedona is wat nieuwer, heeft een digitale timer, temperatuur kun je per graad nauwkeurig instellen. Bij de Excalibur stel je de temperatuur en tijd in via een draaiknop.
  • De Sedona heeft een deur van glas (de klep gaat naar beneden open), is wat luxer en zo kun je ook tijdens het drogen zien wat er in de dehydrator gebeurt. De Excalibur heeft een losse, dichte klep die je gemakkelijk kunt verwijderen/plaatsen maar geeft dus geen zicht op het droogproces tot je de klep afneemt.
  • Wellicht (voor mij) het belangrijkste voordeel van de Sedona; ze blaast de lucht via 2 afzonderlijke ventilatoren. En deze 2 ventilatoren kun je samen gebruiken, maar je kunt er ook voor kiezen (als je wat minder geoogst hebt) om alleen de bovenste of alleen de onderste ventilator te gebruiken. Dat betekent dan ook dat wanneer je maar de helft van de Sedona gebruikt en 1 ventilator gebruikt, je ook maar de helft aan energie (250 tot 300 watt) verbruikt. In de Excalibur zit 1 ventilator en dus gebruik je altijd de gehele ruimte (en energie), ook wanneer je maar aardbeien voor 3 of 4 trays hebt.

Je ziet, de keuze is persoonlijk, beide merken hebben hun voordelen, het is maar wat je zelf belangrijk vindt. En bedenk dat een verticaal ventilerende Stockli of Rommelsbacher (of ander merk) ook een prima dehydrator is.

——————————————————————————————————————

Aarbeien gedroogd closeupTot zover het verhaal over de apparaten en wat ze kunnen……. Tijd om te vertellen wat je erin kunt drogen, op welke temperatuur en hoe lang ongeveer.

Bedenk dat de tijd om te drogen heel sterk afhangt van dat wat je droogt, hoe je het droogt en waar je het droogt. In een warme kamer met hoge luchtvochtigheid duurt drogen langer (omdat een dehydrator de lucht in de kamer gebruikt). Bedenk dat dunne plakjes sneller drogen dan dikke plakken. Bedenk dat relatief droge worteltjes sneller drogen dan zeer sappige aardbeien.

Nog iets dat ik heb ondervonden in het jaar dat ik de dehydrator intensief gebruikte; niet alles wordt er lekkerder van. Er zijn groenten/kruiden en fruit die een sterkere smaak krijgen, maar er zijn ook soorten die niet heel veel veranderen in smaak. Het grootste voorbeeld is banaan; erg lekker, maar het wordt niet zoeter, alleen maar hard, leerachtig en lekker om te eten, maar de smaak blijft hetzelfde als van een verse banaan. Een ananas daarnaast wordt enorm zoet, zeer uitgesproken, een sterke ananasgeur en ananassmaak en veel zoeter dan de verse ananas. Uiteraard worden   dat soort verschillen ook bepaald door de temperatuur waarbij je droogt (hoe temperaturen kunnen bijvoorbeeld bij kruiden een deel van de etherische oliën laten verdampen), maar ik heb toch ook gewoon op meerdere websites gelezen dat sommige soorten in smaak sterk geconcentreerd worden en sommige soorten niet.

Met dank aan Jurrina en Rob vind je hier een (Engelstalige) handleiding voor een dehydrator, compleet met tabellen met temperatuur en tijd voor het drogen, en recepten: American Harvest (je kunt het boek online bekijken maar het ook opslaan op je eigen computer).