Tijm

 

Latijnse naam: Thymus vulgaris

Tijm is wat mij betreft zowel in de tuin en in de keuken onmisbaar. Ze is bekend in de mediterrane keuken, vooral in Frankrijk wordt het in heel veel gerechten gebruikt. Heerlijk in sauzen, bij aardappelgerechten en vleesgerechten, stoofschotels, etc.. De smaak is zeer kruidig en zonnig en zit in dezelfde hoek als de smaak van rozemarijn, salie, oregano, etc.. Niet alleen de geur en smaak zit in dezelfde hoek, maar ook qua verzorging zijn er overeenkomsten.

 

PLANT

Tijm is een klein heestertje, ze is helaas matig winterhard. Om die reden heb ik tijm al wel eens verloren in een koude en/of natte winter. Als ze een winter niet overleefd heeft dat vaak te maken met de combinatie van vocht en vorst. Om die reden teel ik haar graag in een verhoogde bak of in pot. Een verhoogde bak is wat minder nat dan onze vette klei, een pot is handig omdat je haar in de winter al dan niet tijdelijk in de koude kas of schuur of garage kunt zetten.

Bovendien houdt tijm van een vrij arme, zeker niet te natte grond. Hier mengen we de grond in pot of bak met een deel grof brekerzand, daarmee maak je de grond minder rijk en bevorder je de drainage.

Zoals gezegd is tijm een heestertje; het onderste gedeelte verhout en daarboven maakt de plant kleine takjes met donkergroene blaadjes (hoewel er ook nog wel wat soorten en rassen zijn die qua kleur, smaak en vorm afwijken, zie bij de alinea over rassen). Voor het gebruik in de keuken oogst je de kleine takjes; de kleine blaadjes ris je van de takjes, of je gebruikt het hele takje in een gerecht waarbij je aan het einde van de (stoof)tijd het takje weer verwijdert.

In het late voorjaar bloeit tijm ze met kleine lilawitte  lilaroze  bloempjes die enorm veel bijen en hommels aantrekken.

 

TEELT

Tijm is, zoals al eerder gezegd, een matig winterhard klein heestertje, door die eigenschappen zeer geschikt voor de teelt in potten en bakken. Je oogst de blaadjes zodra dat kan (afhankelijk van de temperatuur lopen de takjes vanaf ongeveer maart/april voorzichtig weer uit). En je kunt de blaadjes oogsten tot ze rond oktober/november de laatste blaadjes laat vallen en haar winterrust in gaat.

Tijm kun je zaaien, maar dat heeft wel een lange tijd nodig, de zaden kiemen langzaam en de zaailingen groeien langzaam. Vervolgens duurt het lang voordat een plant volwassen is, haar eerste winter zul je haar waarschijnlijk nog extra moeten beschermen. Om die reden koop ik liever een plantje (tenzij het zaden zijn vaan een bijzonder soort of ras). Of ik ruil met iemand een stukje; je kunt vaak net onder de grond met een mesje een stukje tijm afsnijden waar voldoende wortels aan zitten. Pot zo’n gedeeld stukje tijm direct op in goede potgrond met wat brekerzand erdoor gemengd, en zet haar warm en licht en vorstvrij tot ze aanslaat en gaat groeien. De beste tijd voor het afsnijden van zo’n stukje is de lente of vroege zomer.

Jonge tijm in pot

 

RASSEN

Er bestaan een aantal soorten en rassen, die kun je overigens bijna altijd alleen als plant kopen. De meest gangbare tijm kun je prima in een tuincentrum kopen. Voor meer bijzondere soorten en rassen zul je naar een gespecialiseerde kweker moeten gaan. Bastin bijvoorbeeld heeft een aantal mooie of bijzondere of nuttige soorten en rassen (denk daarbij aan kruiptijm die slechts 5 centimeter hoog wordt, of hybriden met een rijkere bloei, of sterkere smaak, en dan is er nog citroentijm, karwijtijm, rassen met een andere bloemkleur, of meer of juist minder winterhard, etc.).

 

STANDPLAATS / BEMESTING

Tijm houdt van een zonnige en warme standplaats, vrij droge grond, en niet teveel voeding.

Zelf hebben we een tijm dichtbij huis (en dus dichtbij de keuken) in een verhoogde bak staan, en op de volkstuin staat een citroentijm in een verhoogde bak (vroeger in pot maar in een verhoogde bak heb je er net iets minder omkijken naar dan in een pot – waarvan we er trouwens ook al zo veel van hebben 🙂 ).

Hier groeien beide planten prima, op een zonovergoten plekje , de verhoogde bak gevuld met een mengsel van potgrond, tuingrond en grof brekerzand.

Ik geef niet veel voeding, meestal kies ik voor een (klein) handje Culterra of ‘kruidenmest’ of een andere samengestelde organische meststof. Tijm groeit van nature in gebieden waar er weinig voeding in de zanderige grond zit. Geef dus vooral niet teveel voeding (maar niets geven is ook geen optie; als je toch regelmatig takjes en blaadjes oogst voor in de keuken zul je ook moeten zorgen dat de planten genoeg energie heeft om tekens weer nieuwe takjes en blaadjes te maken).

Maar de teelt in een pot is zeker ook een aanrader, want een pot warmt sneller op (het nadeel is dat ze in de winter wel ook sneller afkoelt en ook kan bevriezen). En in een pot kun je een grondmengsel gebruiken waarvan je weet dat tijm het prettig vindt (dus potgrond gemengd met brekerzand of speciale mediterrane grond). Bovendien kun je water geven wanneer de plant het nodig heeft, en dat is dus buiten de zomer om vaak minder vaak dan dat het in Nederland in de volle grond regent.

Helaas is er dus wel dat ene nadeel: in de winter is de kans op bevriezing groter. Maar het voordeel van een pot is dat je pot met tijm onder een afdak kunt zetten zodat de grond droog blijft. Bij vorst kun je de pot wellicht omwikkelen met bijvoorbeeld jute, of één of een paar nachtjes in een schuur of garage zetten.

Zo kun je dus ook op een balkon of dakterras tijm houden. Gebruik een pot met een diameter van minimaal 15 tot 20 centimeter, maar persoonlijk zet ik liever 2 of 3 planten in een wat grotere pot; dat staat leuker, is minder gevoelig voor extreme droogte, vorst, etc..

Grote bossen bloeiende tijm in een verhoogde bak

 

OPKWEEK

Zoals ik eerder al schreef is zaaien een langdurige kwestie, en kun je beter een plant in pot kopen (elk tuincentrum verkoopt in het voorjaar en de zomer wel tijmplanten in pot), soms kun je zelfs ook nog wel kiezen tussen gewone tijm en kruiptijm en citroentijm, voor meer bijzondere soorten en rassen kun je beter naar een gespecialiseerde kweker gaan.

En er is nog de mogelijkheid om haar dus te delen; daarvoor zoek je een mooie gezonde plant die goed groeit. Tussen de houtige takjes onderin de plant zoek je de plekjes waar de plant de grond in gaat. Met een scherp mes snijd je tot diep in de grond de takjes en worteltjes door. Het is wel belangrijk dat je direct na het snijden het plantje oppot in goede potgrond die je mengt met wat brekerzand. En zet het plantje dan zeker de eerste 2 weken niet te zonnig en geef regelmatig water. Tot je duidelijk kunt zien dat ze aanslaat, en gaat  groeien. Wacht met het uitplanten van de nieuwe plant zeker nog een maand, ze moet eerst voldoende nieuwe wortels maken.

Mocht je toch liever tijm willen zaaien, doe dat dan vooral in het vroege voorjaar (februari). Zaai de kleine zaden in een zaai- en stekgrond, of in potgrond die je flink hebt verluchtigd met minimaal 1/5e deel brekerzand. Bij kamertemperatuur kiemen de zaden binnen 2 tot 3 weken. Zaai vooral gelijk een paar zaden in een potje, de zaailingen zijn heel klein en lastig te verspenen – het is beter als ze gewoon weken in het potje kan blijven waarin ze is gezaaid. De zaailingen mogen rond april in een grotere pot worden overgeplant en begin mei mag ze als potplant naar buiten. Afhankelijk van de soort en het ras en de groei in de zomer kun je de jonge plant de eerste winter binnen overwinteren, of in een koude kas of platte bak. De kans dat de plant in de zomer of nazomer al zo groot is dat ze buiten uitgeplant kan worden is vrij klein. Maar na een koele overwintering kan ze in het voorjaar (rond april/mei) uiteindelijk naar haar definitieve standplaats.

Eventueel kun je ook tijm nog proberen te stekken door in het voorjaar een groeiend maar niet bloeiend, en nog niet verhoutend takje af te snijden, de onderste blaadjes te verwijderen en ze dan bij kamertemperatuur voorzichtig in potjes met potgrond-gemengd-met-1/4e deel brekerzand te steken. gebruik eventueel wat stekpoeder, en zet de stekjes in een propagator of plaats een doorzichtig plastic zakje over de stek (daardoor verhoog je de luchtvochtigheid). Na een week of 2 zie je of en welke stekjes het hebben overleefd, kan het plastic worden verwijderd en kun je de stekjes verder op een lichte, zonnige plaats bij een temperatuur van rond de 15 tot 18 graden verder opkweken.

 

TEELTZORGEN

Geef jonge planten met een nog klein wortelgestel natuurlijk nog wel regelmatig wat water, maar zeker niet teveel, en zorg dat overtollig water goed weg kan lopen.

Heel belangrijk is het beschermen van de planten in de winter. Bij tijmplanten in pot kun je die pot in de wintermaanden onder een afdakje zetten, of tegen het relatief warme huis aan. Je kunt de pot omwikkelen met bijvoorbeeld jute, of een vuilniszak die je opvult met stro, zo kan de pot niet bevriezen. Bij strenge vorst kun je de pot verzetten (in de schuur bijvoorbeeld), maar je kunt bij planten in volle grond of in een verhoogde bak bijvoorbeeld ook denken aan het draperen van een vliesdoek over de plant (aan het begin van de middag zodat onder het vliesdoek de warmte van de zon nog lang kan blijven hangen).

Zo kun je in een periode met strenge vorst de temperatuur net een paar graden hoger houden. Geef uiteraard in zo’n periode geen water (in de winter geef je sowieso geen of weinig water). En zorg dat je planten of potten niet helemaal afdekt met plastic want dan kunnen de planten verstikken.

 

OOGST / BEWAREN

Pluk takjes of blaadjes wanneer je wilt, zo kort mogelijk voor je haar gaat gebruiken in de keuken. Je kunt de takjes nog wel een paar dagen fris houden, door ze losjes in wat licht vochtig keukenpapier te rollen en zo in de groentelade van de koelkast te bewaren.

Drogen is een optie voor een langere bewaarbaarheid. In een droogapparaat gaat dat heel gemakkelijk (gebruik dan wel een lage temperatuur, rond de 30 tot 35 graden, bij hoge temperaturen verlies je veel van het aroma en de smaak. Heb je geen droogapparaat, oogst dan de groene takjes en leg je ze op keukenpapier, en leg dat op de verwarming. Of in een oven die je op 35 graden zet, laat de deur op een kier staan. Het drogen in oven of droogapparaat kan enkele uren duren, afhankelijk van de soort, ras, hoeveelheid, etc., en het drogen op de verwarming duurt een aantal dagen, afhankelijk van de temperatuur. Zorg er bij het drogen op de verwarming voor dat de blaadjes stoffig kunnen worden.

De kleine blaadjes van tijm groeien in takjes boven het verhoutte gedeelte