Tijm

 

Eerst even dit, mocht je internationale informatie/zaden/tips/foto’s zoeken over/van tijm:

  • Synoniemen:     –
  • Latijnse naam:     Thymus vulgaris (+ andere soorten)
  • Engelse naam:     Thyme
  • Duitse naam:     Thymian
  • Franse naam:     Thym

 

Tijm is wat mij betreft zowel in de tuin als in de keuken onmisbaar. Ze is bekend in de mediterrane keuken, vooral in Frankrijk wordt het in heel veel gerechten gebruikt. Heerlijk in sauzen, bij aardappelgerechten en vleesgerechten, stoofschotels, etc.. De smaak is zeer kruidig en zonnig en zit in dezelfde hoek als de smaak van rozemarijn, salie, oregano, etc.. Niet alleen de geur en smaak zit in dezelfde hoek, maar ook qua verzorging zijn er overeenkomsten.

 

PLANT

Tijm is een klein heestertje, ze is helaas matig winterhard. Om die reden heb ik tijm al wel eens verloren in een koude en/of natte winter. Als ze een winter niet overleefd heeft dat vaak te maken met de combinatie van vocht en vorst. Om die reden teel ik haar graag in een verhoogde bak of in pot. Een verhoogde bak is wat minder nat dan onze vette klei, een pot is handig omdat je haar in de winter al dan niet tijdelijk in de koude kas of schuur of garage kunt zetten.

Bovendien houdt tijm van een vrij arme, zeker niet te natte grond. Hier mengen we de grond in pot of bak met een deel grof brekerzand en wat vermiculiet, daarmee maak je de grond minder rijk en bevorder je de drainage.

Bedenk: tijm kan niet tegen kletsnatte grond maar ook zeker niet tegen langdurige droogte. Ik heb ook wel eens tijm in een pot gehad die ik in een droge zomer verloor doordat ik haar ruim een week geen water had gegeven.

Zoals gezegd is tijm een heestertje; het onderste gedeelte verhout en daarboven maakt de plant kleine takjes met donkergroene blaadjes (hoewel er ook nog wel wat soorten en rassen zijn die qua kleur, smaak en vorm afwijken, zie bij de alinea over rassen). Voor het gebruik in de keuken oogst je de kleine takjes; de kleine blaadjes ris je van de takjes, of je gebruikt het hele takje in een gerecht waarbij je aan het einde van de (stoof)tijd het takje weer verwijdert.

In het late voorjaar bloeit tijm ze met kleine witte, lilawitte, lilaroze of soms zelfs paarse bloempjes (afhankelijk van soort en ras). De bloempjes lokken heel veel bestuivers, vooral (solitaire) bijen.

Grote bossen bloeiende tijm in een verhoogde bak

 

TEELT

Tijm is, zoals al eerder gezegd, een matig winterhard klein heestertje, door die eigenschappen zeer geschikt voor de teelt in potten en bakken. Je oogst de blaadjes zodra dat kan (afhankelijk van de temperatuur lopen de takjes vanaf ongeveer maart/april voorzichtig weer uit). En je kunt de blaadjes oogsten tot ze rond oktober/november haar winterrust in gaat.

Tijm kun je zaaien, maar dat heeft wel een lange tijd nodig. Ik heb dat zelf twee keer geprobeerd en het gaat prima, maar de zaden kiemen langzaam en de zaailingen groeien langzaam (zie verder bij ‘Opkweek’) . Vervolgens duurt het lang voordat een plant volwassen is, haar eerste winter zul je haar waarschijnlijk nog extra moeten beschermen.

Om die reden koop ik liever een plantje (tenzij het zaden zijn van een bijzonder soort of ras). Of ik ruil met iemand een stekje; je kunt vaak net onder de grond met een mesje een stukje tijm afsnijden waar voldoende wortels aan zitten. Pot zo’n gedeeld stukje tijm direct op in goede potgrond met wat brekerzand erdoor gemengd, en zet haar warm en licht en vorstvrij tot ze aanslaat en gaat groeien. De beste tijd voor het afsnijden van zo’n stukje is de lente of vroege zomer.

Jonge tijm in pot

 

SOORTEN / RASSEN

Er bestaan een groot aantal soorten en rassen, die kun je overigens bijna altijd alleen als plant kopen. De meest gangbare tijm kun je prima in een tuincentrum kopen. Voor meer bijzondere soorten en rassen zul je naar een gespecialiseerde kweker moeten gaan. Bastin bijvoorbeeld heeft een aantal mooie en bijzondere soorten en rassen. Denk daarbij aan kruiptijm (Thymus serpyllum – die slechts 5 centimeter hoog wordt), of rassen met een rijkere bloei, of met een sterkere smaak. En dan is er bijvoorbeeld nog:

  • Citroentijm (Thymus citriodorus)
  • Sinaasappeltijm (Thymus vulgaris Fragrantissimus)
  • Wilde tijm (Thymus pulegioïdes)
  • Karwijtijm (Thymus herba-barona)
  • Lavendeltijm (Thymus thracicus)
  • en er zijn soorten en rassen met een andere bloemkleur, of meer of juist minder winterhard, een sterkere of mildere of heel andere geur, etc.).
Woltijm (Thymus pseudolanuginosus)

 

STANDPLAATS / BEMESTING

Tijm houdt van een zonnige en warme standplaats, vrij droge grond, en niet teveel voeding.

Zelf hebben we een gewone maar heerlijke tijm dichtbij huis (en dus dichtbij de keuken) in een verhoogde bak staan. En daarnaast hebben we op de volkstuin nog wat tijmsoorten in potten en in een verhoogde bak (in een verhoogde bak heb je er net iets minder omkijken naar dan in een pot). Ik heb ze voor het mooi, voor het lekker, voor alle bijen en hommels die erop af komen – en misschien nog wel het meest omdat ik het zo heerlijk vind om over de planten te wrijven en aan de blaadjes te ruiken, zoveel verschil in geur!

Hier groeien de planten, op een zonovergoten plekje. Ik geef niet veel voeding, meestal kies ik voor een (klein) handje groene Culterra of ‘kruidenmest’ of een andere samengestelde organische meststof. Tijm groeit van nature in gebieden waar er weinig voeding in de zanderige grond zit. Geef dus vooral niet teveel voeding (maar niets geven is ook geen optie; als je toch regelmatig takjes en blaadjes oogst voor in de keuken zul je ook moeten zorgen dat de planten genoeg takjes en blaadjes kunnen maken).

De teelt in een pot is ook een aanrader omdat een pot sneller opwarmt (het nadeel is dat ze in de winter wel ook sneller afkoelt en kan bevriezen). En in een pot kun je een grondmengsel gebruiken waarvan je weet dat tijm het prettig vindt (5 delen potgrond gemengd met 1 deel brekerzand en wat vermiculiet, of speciale mediterrane grond). Bovendien kun je water geven wanneer de plant het nodig heeft, en dat is dus buiten de zomer om vaak minder vaak dan dat het in Nederland in de volle grond regent.

Helaas is er dus wel dat ene nadeel: in de winter is de kans op bevriezing groter. Maar het voordeel van een pot is dat je pot met tijm onder een afdak kunt zetten zodat de grond droog blijft. Bij vorst kun je de pot wellicht omwikkelen met bijvoorbeeld jute, of één of een paar nachtjes in een schuur of garage zetten.

Zo kun je dus ook op een balkon of dakterras tijm houden. Gebruik een pot met een diameter van minimaal 15 tot 20 centimeter, maar persoonlijk zet ik liever 2 of 3 planten in een wat grotere pot; dat staat leuker, is minder gevoelig voor extreme droogte, vorst, etc..

Citroentijm in een verhoogde loopt in het voorjaar weer uit

 

OPKWEEK

Zoals ik eerder al schreef is zaaien een langdurige kwestie, en kun je beter een plant in pot kopen (elk tuincentrum verkoopt in het voorjaar en de zomer wel tijmplanten in pot), soms kun je zelfs ook nog wel kiezen tussen gewone tijm en kruiptijm en citroentijm, voor meer bijzondere soorten en rassen kun je beter naar een gespecialiseerde kweker gaan.

En er is nog de mogelijkheid om haar dus te delen; daarvoor zoek je een mooie gezonde plant die goed groeit. Tussen de houtige takjes onderin de plant zoek je de plekjes waar de plant de grond in gaat. Met een scherp mes snijd je tot diep in de grond de takjes en worteltjes door. Het is wel belangrijk dat je direct na het snijden het plantje oppot in goede potgrond die je mengt met wat brekerzand. En zet het plantje dan zeker de eerste 2 weken niet te zonnig en geef regelmatig water. Tot je duidelijk kunt zien dat ze aanslaat, en gaat  groeien. Wacht met het uitplanten van de nieuwe plant zeker nog een maand, ze moet eerst voldoende nieuwe wortels maken.

Mocht je toch liever tijm willen zaaien, doe dat dan vooral in het vroege voorjaar (februari). Zaai de kleine zaden in zaai- en stekgrond, of in potgrond die je flink hebt verluchtigd met minimaal 1/5e deel brekerzand. Bij kamertemperatuur kiemen de zaden binnen 2 tot 3 weken. Zaai vooral gelijk een paar zaden in een potje, de zaailingen zijn heel klein en lastig te verspenen – het is beter als ze gewoon weken in het potje kunnen blijven waarin ze zijn gezaaid.

De zaailingen mogen rond april in een grotere pot worden overgeplant en begin mei mag ze als potplant naar buiten. Afhankelijk van de soort, het ras, de groei en het weer in de zomer kun je de jonge plant de eerste winter binnen overwinteren, of in een koude kas of platte bak. De kans dat de plant in de zomer of nazomer al zo groot is dat ze buiten uitgeplant kan worden is vrij klein. Maar na een koele overwintering kan ze in het voorjaar (rond april/mei) uiteindelijk naar haar definitieve standplaats.

Eventueel kun je ook tijm nog proberen te stekken door in het voorjaar een groeiend maar niet bloeiend, en nog niet verhoutend takje af te snijden, de onderste blaadjes te verwijderen en ze dan bij kamertemperatuur voorzichtig in potjes met potgrond-gemengd-met-1/4e deel brekerzand te steken. gebruik eventueel wat stekpoeder, en zet de stekjes in een propagator of plaats een doorzichtig plastic zakje over de stek (daardoor verhoog je de luchtvochtigheid). Na een week of 2 zie je of en welke stekjes het hebben overleefd, kan het plastic worden verwijderd en kun je de stekjes verder op een lichte, zonnige plaats bij een temperatuur van rond de 15 tot 18 graden verder opkweken.

 

VERZORGING

Geef jonge planten met een nog klein wortelgestel natuurlijk nog wel regelmatig wat water, maar zeker niet teveel, en zorg dat overtollig water goed weg kan lopen.

Heel belangrijk is het beschermen van de planten in de winter. Bij tijmplanten in pot kun je die pot in de wintermaanden onder een afdakje zetten, of tegen het relatief warme huis aan. Je kunt de pot omwikkelen met bijvoorbeeld jute, of een vuilniszak die je opvult met stro, zo kan de pot niet bevriezen. Bij strenge vorst kun je de pot verzetten (in de schuur bijvoorbeeld), maar je kunt bij planten in volle grond of in een verhoogde bak bijvoorbeeld ook denken aan het draperen van een vliesdoek over de plant (aan het begin van de middag zodat onder het vliesdoek de warmte van de zon nog lang kan blijven hangen).

Zo kun je in een periode met strenge vorst de temperatuur net een paar graden hoger houden. Geef uiteraard in zo’n periode geen water (in de winter geef je sowieso geen of weinig water). En zorg dat je planten of potten niet helemaal afdekt met plastic want dan kunnen de planten verstikken.

 

OOGST / BEWAREN

Pluk takjes of blaadjes wanneer je wilt, zo kort mogelijk voor je haar gaat gebruiken in de keuken. Je kunt de takjes nog wel een paar dagen fris houden, door ze losjes in wat licht vochtig keukenpapier te rollen en zo in de groentelade van de koelkast te bewaren.

Drogen is een optie voor een langere bewaarbaarheid. In een droogapparaat gaat dat heel gemakkelijk (gebruik dan wel een lage temperatuur, rond de 30 tot 35 graden, bij hoge temperaturen verlies je veel van het aroma en de smaak.

Heb je geen droogapparaat, oogst dan de groene takjes en leg je ze op keukenpapier, en leg dat op de verwarming. Of in een oven die je op 35 graden zet, laat de deur op een kier staan. Het drogen in oven of droogapparaat kan enkele uren duren, afhankelijk van de soort, ras, hoeveelheid, etc., en het drogen op de verwarming duurt een aantal dagen, afhankelijk van de temperatuur. Zorg er bij het drogen op de verwarming voor dat de blaadjes niet stoffig kunnen worden.

De kleine blaadjes van tijm groeien in takjes boven het verhoutte gedeelte

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.