Aubergine

 

Een aubergine is een subtropische / tropische plant, en dat is wel iets om even over na te denken als je haar in koel Nederland wilt telen. De teelt heeft dan ook wel een aantal haken en ogen. Dat neemt niet weg dat, met wat moed, beleid en trouw (en kennis van zaken) het wel heel leuk is om aubergines te telen.

De planten zijn decoratief door de zacht behaarde, grijzige, grote bladeren, de bloei die wit of rozelila of lilapaars kan zijn, en natuurlijk de vruchten (die in veel meer kleuren bestaan dan de ‘gewone’ donkerpaarse vruchten die we in de winkel zien).

De smaak van aubergines is vrij neutraal, ze neemt de smaak aan van de kruiden die je toevoegt, een goede aubergine is lekker romig (of is smeuïg een beter woord?), en daardoor past ze heel goed in veel gerechten. Je ziet haar vooral in recepten uit warme landen als Italië, Turkije, Israël, maar ook in de Afrikaanse en Oosterse keuken zie je verschillende soorten en rassen aubergines.

 

TEELTWIJZEN

De teelt van aubergines lijkt een klein beetje op die van hete pepers; ze hebben tijdens de kieming en de groei veel warmte nodig, onder de 20°C houdt ze op met groeien. Voor de buitenteelt is er een klein aantal rassen dat redelijk succesvol kan zijn (mits je vroeg zaait en de planten een goede standplaats geeft), het overgrote deel van de rassen heeft een kas nodig om vruchten te geven.

Bedenk bij je keuze altijd dat er 2 echt wezenlijk van elkaar verschillende soorten aubergines bestaan: de Latijnse namen voor deze 2 soorten zijn:

Solanum melongena: dit is de ‘lekkere’ soort, met over het algemeen een lekkere, bittervrije en romige smaak (hoewel in deze groep natuurlijk wat uitzonderingen voorkomen in de vorm van wat meer bittere rassen).

Solanum aethiopicum: dit is de ‘sieraubergine’, mooi en bijzonder, zeker ook eetbaar maar vaak bitter van smaak – maar ook hier zijn er wat uitzonderingen.

Voor consumptie kies je vaak een ras uit de groep Solanum melongena. In Afrikaanse landen en gerechten, en in bijvoorbeeld Thaise curry’s worden vaak juist de kleine ronde aubergientjes uit de aethiopicum-groep gebruikt. Voor de sier kies je eigenlijk alleen rassen uit de groep Solanum aethiopicum. De bekende ‘Pumpkin on a stick’ is zo’n sieraubergine uit deze groep, rijp wordt ze oranje en gedroogd kan ze dan heel lang bewaard worden.

Aubergine Striped Toga, een Afrikaanse aubergine uit de aethiopicum-groep, grote planten met heel veel kleine aubergientjes

 

Lees dus vooral de beschrijving wanneer je een ras bestelt. Aubergines uit de laatste groep, de Solanum aethiopicum worden bij het rijpen altijd oranjerood, aubergines uit de groep Solanum melongena worden bij het rijpen vaak grijs, geel of groen. Maar aubergines eet je nooit rijp; je eet ze vooral jong en onrijp (een beetje zoals je een courgette ook jong en onrijp eet). Het rijpen en dus verkleuren duurt heel lang bij aubergines en dan zijn ze niet eetbaar meer; heel bitter, sponzig, harde zaden, etc..

Aubergine White Egg, vrij kleine ovaalronde zacht witte aubergine

 

RASSEN

Naast de in Nederland bekende “gewone” donkerpaarse halflange rassen zijn er (in de melongena-groep) meer rassen in andere kleuren en vormen verkrijgbaar (wit, groen, roze, paars, eivorm, mini, langwerpig, etc.). De meeste rassen zijn alleen geschikt voor onder glas, lees dus altijd goed de beschrijving bij rassen als je een ras zoekt voor de buitenteelt. En let bij de keuze van een ras op de term “bittervrij” voor de beste smaak.

Roze bloem van de aubergine Listada de Gandia

 

Mijn favorieten:

  • Apple Green: aubergine met appelgroene vorm en schilkleur, vroeg en geschikt voor buiten
  • Rosa Bianca: erg mooi, wit met roze marmering, bittervrij en romig, voor onder glas
  • White Egg: redelijk goed van smaak, mooie plant, grote opbrengst, vrij kleine ovaalronde vruchten, zoals de naam al aangeeft
  • Early Black Egg: een vroege donkerpaarse aubergine. Mooie planten met donkerpaarse stelen en nerven en donkergroen blad met vleug paars. Ook geschikt voor de buitenteelt.
  • Ukkie en Pukkie: kleine planten (25 cm hoog) geven extra vroeg veel kleine aubergientjes (ongeveer zo groot als een pingpongbal). Ukkie is wit (en ook witte bloei) en Pukkie is paars (met lilapaarse bloei). Ideaal voor buiten/de teelt in potten of verhoogde bakken.
  • Morden Midget: heeft de bijzondere eigenschap goed tegen een koel en nat klimaat te kunnen, de aubergines zijn ovaal tot rond en donkerpaars van kleur, en dus ook geschikt voor de buitenteelt. Hier helaas niet altijd succesvol (weinig opbrengst en later dan de rasbeschrijving vertelt).
  • Vera: mooi en lekker en veel en redelijk vroeg; lilapaarse bloei en wit met rozepaarse vruchten met goede smaak en romigheid. Kantje boord qua vroegheid, in een mooie zomer zeker ook een kans van slagen in de buitenteelt (in pot).
  • Little Fingers: donkerpaarse aubergines in langwerpige mini-vorm. Slim Jim lijkt hier heel veel op, en heeft een nog wat betere opbrengst, maar dan in een fluorpaarse kleur
  • Matrosik: mooie gestreepte aubergine, donkerroze met wit, prima smaak en opbrengst, wel laat en dus vooral geschikt voor de teelt voor onder glas

Maar kijk ook even in mijn kleine database van zelfgeteelde rassen voor informatie en foto’s van de soorten/rassen die ik heb geteeld: Database Aubergine

Aubergine Early Black Egg, mooie planten, mer de donkerpaarse stelen en nerven

 

BODEM / BEMESTING

Aubergines houden van een humusrijke grond die luchtig is, voldoende vocht vasthoudt maar niet kletsnat blijft. Ze houdt zeker niet van zure grond. Als je haar in pot houdt is potgrond die je wat luchtiger maakt met 1-5e deel grof zand en/of wat vermiculiet prima. In de volle grond is het voor het planten van de zaailingen handig om bijvoorbeeld wat rijpe compost door de grond te mengen. Maar ik moet daar wel bij zeggen dat aubergines (net als pepers en paprika’s) het altijd beter in pot doen (omdat een pot sneller opwarmt dan de koude volle grond), je de pot in de meest gunstige omstandigheden kunt zetten, en omdat je meer beheersing hebt over vocht en voeding.

Als voeding kun je een gemiddelde hoeveelheid algemene moestuinvoeding geven (zoals bijvoorbeeld Culterra of een ander merk). Volg de aanwijzingen op de verpakking van het soort voeding dat je koopt (zowel in hoeveelheid als in frequentie).

 

ZAAITABEL / PLANTEN / OOGSTEN:

Klik op de tabel om deze in groot formaat te zien:

Aubergine tabel

 

OPKWEEK

Zaai vroeg: bij voorkeur in februari, hoewel maart ook nog mogelijk is. Ik zaai zelf (ondertussen bijna traditioneel 🙂 ) op de laatste dag van januari, dan is mijn geduld op en worden de dagen al wat langer. Ik zaai trouwens de drie bekendste warmtebehoeftige soorten  tegelijkertijd (omdat ze even langzaam kiemen, groeien en evenveel warmte nodig hebben) : paprika’s, pepers en aubergines.

Zaai aubergines in potjes of trays voor bij minimaal 22 graden (onder de 18 graden zullen de zaden wachten op betere temperaturen en niet kiemen). Zorg dus bij voorkeur ook voor een constante warmte, bijvoorbeeld door de zaaisels overdag in een zonnig/warm raamkozijn op het zuiden te zetten, en in de avond in de buurt van de verwarming.

Het is een beetje hetzelfde verhaal als bij pepers: hoe warmer je zaait, des te sneller de kieming. Ik zaai aubergines zelf in een elektrische propagator bij 27 graden, dan kiemt ze vaak al binnen 1 tot 2 weken. Bij kamertemperatuur duurt de kieming gemiddeld zo’n 3 weken.

Ik zaai aubergines ook graag via de denomethode; een methode waarbij je niet in grond maar in papier zaait, en op die manier neemt ze weinig ruimte in beslag en kun je haar misschien wel de meest constante warmte bieden door het bakje met de zaaisels op bijvoorbeeld een modem of mediabox te zetten. Na die kieming zullen de zaailingen wel vrij snel moeten worden overgeplant naar een potje met potgrond gemengd met wat grof zand. Lees meer over de denomethode op deze pagina: Denomethode. En zaaien in pure vermiculiet in een afgesloten bakje is ook een optie: Zaaien in vermiculiet

Auberginezaailingen die via de deno-methode zijn gekiemd en nu in potjes met potgrond kunnen worden overgezet om verder te groeien

 

Het is niet wetenschappelijk bewezen maar ik plant graag 3 aubergines bij elkaar in 1 pot (dat doe ik ook graag bij pepers en bij paprika´s). 3 planten bij elkaar kunnen toch nog een goed wortelgestel maken maar geven bij elkaar een mooie, volle, bossige plant met een betere opbrengst dan 1 plant. Ik heb op deze pagina wat uitgebreider uitgelegd waarom en hoe ik dat doe: Pepers per drie

Een auberginezaailing heeft zacht behaard blad en stengels, en je kunt de heel kleine stekeltjes zien die ze bevat

 

Houd de zaailingen vochtig maar niet te nat. De grond mag niet kletsnat zijn maar ook niet uitdrogen, de plantjes gaan dan al snel slap hangen en herstellen lastig van zo’n droogteperiode. Als de temperatuur onder 18°C komt staat de plant stil; alles wat je haar boven die temperatuur kunt bieden helpt de plant te groeien. Zorg daarbij wel voor een lichte standplaats, zoveel mogelijk licht en zon zorgt ervoor dat de zaailingen dan in het vroege en donkere voorjaar niet te lang en te dun worden. Worden ze wel dun en lang, verlaag dan de temperatuur of zoek een nog lichtere standplaats want het rekken en strekken van zaailingen komt door de combinatie van warmte en (te weinig) licht. Ik heb daarover ook eens een pagina geschreven: Lange en dunne zaailingen

Aubergine Vera

 

Vanaf de derde week van mei kun je de planten buiten uitplanten. Zoals al gezegd, je houdt aubergines (en trouwens ook pepers en paprika’s) het beste in pot; naast de al eerder genoemde voordelen kun je een pot ook nog verplaatsen als het weer slecht wordt, kun je de juiste grond geven (potgrond gemengd met 1/5e deel brekerzand), en een mooie pot met een aubergineplant is ook nog decoratief, door het viltige grijsgroene blad, de vrij grote bloemen en de vrolijk gekleurde vruchten.

Aubergine Pukkie heeft ook van die mooie donkerpaarse nerven, en ze gaat bloeien met helder lilapaarse bloemen.

 

De volle grond is het minst geschikt. Als je de mogelijkheid hebt kies dan voor een verhoogde bak (is al iets warmer en minder nat dan de volle grond). En als dat ook niet mogelijk is: help haar dan  een beetje door een week of 4 eerder al wat zwart plastic over de grond te spannen zodat de grond extra kan opwarmen en de planten dus in een warmer bed geplant worden. Door compost door de grond te werken zorg je voor een luchtigere grond. En plant aubergines zo warm, zonnig en beschut mogelijk.

Voor kasteelt kunnen de planten eind april/begin mei worden uitgeplant (maar kijk altijd nog even goed naar de weerberichten, met late nachtvorst op komst houd je de zaailingen natuurlijk liever nog een weekje binnen.

Aubergine Rosa Bianca

 

TEELTZORGEN

In principe hoef je niet veel aan snoeien te doen. Zelf vind ik het echter wel prettig om de onderste 30 centimeter van de hoofdstam kaal te houden, en van de vertakkingen die de plant dan vormt 3 of 4 aan te houden (in de buitenteelt kies ik 2 vertakkingen want liever 2 goed dragende takken dan 4 takken met weinig vruchten). Scheuten, te groot blad dat voor vruchten hangt en lelijk/ziek blad kun je wegknippen. Zorg uiteraard dat je altijd genoeg gezonde en volwassen bladeren overhoudt want zonder blad kan een plant niet groeien en bloeien.

Soms zie je dat na de bloei de bloem half blijft hangen in het vruchtbeginsel; trek dat er dan voorzichtig uit zodat er geen smet of rotting kan ontstaan als de vruchten zich gaan ontwikkelen.

De bloempjes van aubergine Matrosik

 

De bloemen van aubergines uit de melongena-groep zijn er in het wit, roze, lila en paars (afhankelijk van het ras), altijd mooi (zeker in combinatie met het grijzige tot blauwgroene viltige blad). De bloemen van aubergines uit de aethiopicum-groep zijn altijd wat kleiner en fijner en zuiver wit met een warmgeel hart.

Zet wat stokken bij de planten om ze te steunen (ook een beetje afhankelijk van de grootte van het ras).

Een aubergine is een zelfbestuiver, onder glas moet je regelmatig (elke dag even) tegen de hoofdstam van de plant aan tikken om de vruchtzetting te bevorderen (zie hierover ook op de pagina van Tomaten en dan de alinea over ‘tikken’). In de buitenteelt is dat niet nodig, daar zorgt de wind voor de verplaatsing van het stuifmeel.

Geef water wanneer nodig maar aubergines hebben niet heel veel water nodig. Een te vochtige omgeving zorgt ook nog eens voor een snellere aantasting door schimmels als meeldauw. Vochtig maar niet te nat dus.

Aubergine Matrosik

 

OOGST / BEWAREN

Je eet een aubergine dus onrijp (rijpe aubergines oogst je voor zaden maar ze zijn dan rimpelig, sponzig, veranderd van kleur en niet lekker meer. Je oogst aubergines onrijp maar dan wel op de juiste grootte, soms is dat wat lastig te bepalen want er zijn dus vele vormen en formaten. Ze moet groot genoeg zijn maar nog haar eigen kleur hebben, zacht in te drukken zijn (heel harde vruchten zijn aan het rijpen).

Aubergine Black Dragon

 

Snijd de aubergine met een scherp mes (of liever nog knippen met een knipschaar want de steel is erg taai) van de plant. Zelfgeoogste aubergines zijn niet zo lang houdbaar als supermarkt-aubergines; eet ze het liefst dezelfde dag, en anders de dag erop, de vruchten zijn maximaal een dag of 3 te bewaren, koel en donker. Regelmatig aubergines oogsten zorgt voor herbloei en dus weer nieuwe vruchten.

 

ZAADTEELT

Aubergines zijn zelfbestuivend hoewel kruisbestuiving wel mogelijk is. Van zaadvaste rassen kun je zelf zaad winnen door de vruchten overrijp te laten worden: dan zijn de vruchten veranderd van kleur (naar bijvoorbeeld grijsgroen voor de donkerpaarse soorten, de witte en groene soorten verkleuren vaak naar geel). Dit rijpen voor de oogst van zaden duurt lang, hier in de kas laat ik vruchten makkelijk 2 maanden of soms zelfs nog wat langer hangen voor de aubergines rijp genoeg zijn voor de oogst van zaden.

Als je twijfelt, laat de vruchten dan gewoon hangen, liever 2 weken langer laten hangen dan 2 dagen tekort.

Aubergine Vera is roze met wit als je haar eet, voor de oogst van de zaden wacht je tot de vruchten eerst heel hard worden en uiteindelijk zacht en rimpelig worden en dan verkleuren naar een soort grijsgeel

 

Ik snijd de aubergine zelf dan voorzichtig doormidden en druk in een bak met water met duim en wijsvinger de zaden uit de aubergines.

Het vruchtvlees wordt dan sponzig en zo kun je gemakkelijker de zaden eruit drukken. Soms lees je nog wel iets over de vruchten in een keukenmachine te doen maar dat moet ik toch afraden: auberginezaden bevatten geen kiemremmende gelei zoals tomaten en kunnen dus makkelijk beschadigd worden (als ik met een schilmesje de aubergine voorzichtig halveer snijd ik altijd al per ongeluk een paar zaden doormidden).

Gezonken zaden zijn (mits van rijpe aubergines geoogst) de kiemkrachtige zaden, drijvende zaden en velletjes gooi je gelijk weg. Spoel de geoogste zaden nog even goed en laat ze dan een week op een schoteltjes drogen. De zaden blijven ongeveer 3 tot 4 jaar kiemkrachtig.

 


Aubergine alla Parmigiana