Salie

Eerst even dit, mocht je internationale informatie/zaden/tips/foto’s zoeken over/van salie:

  • Latijnse naam:     Salvia officinalis
  • Engelse naam:     Sage
  • Duitse naam:     Salbei
  • Franse naam:     Sauge

 

Allereerst; in principe zijn alle Salvia’s eetbaar. En er bestaan heel veel Salvia’s, zowel species (soorten) als rassen. Zeker niet elke Salvia is ook lekker, onder het kopje ‘Rassen’ noem ik ook nog even wat andere Salvia’s die de moeite waard zijn om ook eens in de keuken te gebruiken.

Salvia officinalis, Salie dus, is net als rozemarijn, tijm en oregano, ook weer een zeer bekend kruid. Het aroma zit net als deze andere kruiden in dezelfde hoek; warm, mediterraan, kruidig, zonnig, zwaar. En ook bij dit kruid moet je wel even oppassen met de dosering.

Salie is een semi/wintergroene halfheester, het onderste gedeelte van de plant heeft verhoutende takken, waar bovenop de grijsgroene behaarde stengels groeien met grijs tot grijsgroene bladeren. Sommige rassen bloeien niet of amper, sommige rassen bloeien juist heel rijk (vaak rond het einde van de lente en/of begin van de zomer), met lipbloemen die wit, roze, lila tot bijna paars zijn. Ook die bloempjes zijn trouwens eetbaar.

De blaadjes zie je regelmatig in recepten, gefrituurd, of gebakken in boter en dan over een pasta, ook heel bekend is Saltimbocca, maar ze wordt ook, al dan niet gesnipperd of fijngehakt, gebruikt in sauzen, bij vlees als lam en varken, etc..

 

TEELT

Salie kan zo’n 30 tot ongeveer 60 centimeter hoog worden, afhankelijk van het ras. Redelijk bekend zijn de geelbonte en paarsbonte bladvormen (met de namen Icterine, Purpurascens en Tricolor), zij blijven laag en bloeien niet of nauwelijks.

Mijn ervaring is dat sommige rassen wel laag blijven maar dan behoorlijk breed uit kunnen stoelen, het is handig om daar met het planten gelijk al rekening mee te houden, want salie laat zich niet graag verplaatsen. Op internet zie ik wel staan dat ze een kortlevende plant is, en dat kan ik wel begrijpen. Ook hier gaat zo eens per 3, 4 of 5 jaar een salieplant dood, vaak na een strenge of natte winter.

Want helaas is ook salie niet helemaal goed winterhard. Ze kan  soms een paar jaar overleven, zeker als je haar bijvoorbeeld in een verhoogde bak of pot of in een verhoogde bak houdt, of op zandgrond natuurlijk. Net als rozemarijn, tijm, etc. houdt ze nu eenmaal niet van natte voeten in de winter, vorst na een kletsnatte regenperiode is gevaarlijker voor haar dan vorst terwijl de wortels in relatief droge grond staan. Hier houden we onze salieplant altijd in een grote pot, de grond daarin veel luchtiger en droger dan onze vette klei. En die pot kunnen we in de winter bij strenge vorst in de koude kas zetten.

Je kunt salie prima zaaien, maar de rassen die zelden of nooit bloeien vermeerder je vooral door een stukje van de plant af te steken waar wat wortels aan zitten en dat op te potten. Je kunt natuurlijk ook een plant in een tuincentrum kopen, zeker als je een bepaald ras wilt.

Als je haar wilt zaaien doe je dat bij voorkeur in het vroege voorjaar. Salie is een lichtkiemer, leg de zaden op een ondergrond van een mengsel van potgrond dat je luchtiger hebt gemaakt door er ongeveer 1/5e deel brekerzand door te mengen. En dek de zaden dan af met slechts een dun laagje vermiculiet of perliet of anders brekerzand. Je moet de zaaisels uiteraard goed in de gaten houden, het dunne laag dat op de zaden ligt moet je regelmatig (eens per dag of om de dag) licht besproeien met een plantenspuit, want zaden die uitdrogen tijdens de kieming gaan natuurlijk dood.

Bij kamertemperatuur kiemen de zaden binnen 1 tot 3 weken. Na de kieming ga je wat minder vaak water geven, en dan gewoon met een gietertje. Salie houdt, zeker als zaailing, van een lichtvochtige grond,  maar vooral niet kletsnat.

Je zult de zaailingen tot ergens in april in huis moeten houden; daar groeien ze beschermd op, zodat ze in de late lente naar buiten kan, en in de zomer al flink kan groeien zodat ze sterk en groot haar eerste winter in kan gaan. Afhankelijk van hoe groot ze is kun je overwegen om haar bij (strenge) vorst binnen te halen, of in een schuur of garage of kas te zetten.

Het zilvergrijze blad van Salvia officinalis

 

RASSEN

Er bestaan een aantal rassen,  Bastin bijvoorbeeld heeft een aantal mooie of bijzondere of nuttige rassen (en dat zijn dan vooral rassen die wat hoger of lager zijn, meer of minder bloeien, bijzonder blad- of bloemkleur hebben, maar ook met bladeren die groter of kleiner zijn, en sterker of juist milder geuren en smaken.

Zoals ik al eerder schreef zijn er veel meer salie-soorten en een paar daarvan zijn ook de moeite waard om hier even te noemen als zijnde niet alleen eetbaar maar ook nog erg lekker.

Salvia lavandulifolia is een salie met mooie bloemen, en blad dat in de smaak redelijk in de buurt komt van Salvia officinalis; mooi en lekker dus.

Salvia microphylla, Salvia x jamensis en kruisingen daartussen/hybrides zijn soorten en rassen van salie die zacht kruidig en vooral heel fruitig geuren. De bloempjes zijn erg lekker en mooi in salades, en bloem en blad zijn erg lekker in bijvoorbeeld thee. Waar Salvia officinalis vooral lekker is in hartige gerechten, zo vind ik persoonlijk de microphylla’s en x jamensis lekkerder in zoete gerechten. Deze planten zijn trouwens ook niet heel erg winterhard maar heel makkelijk te vermeerderen (door zaai of stek), en ze bloeien enorm lang en rijk.

Salvia microphylla Dancing Dolls

 

En tot slot is er dan nog de Salvia elegans; nog zoeter in het aroma dan de soorten die ik hierboven noemde; in de geur ananasachtig. Ook de felrode bloempjes zijn mooi en lekker. Er zijn een paar rassen die vroeger of later bloeien, en meer of minder geurig zijn.

Salvia elegans

 

STANDPLAATS / BEMESTING

Salie is een mediterrane plant; en dan kun je dus al bedenken welk klimaat daarbij hoort en wat ze dus fijn zou kunnen vinden. En dat zijn dan een zonnige en warme standplaats, vrij droge en arme grond, en zeker niet teveel mest.

Als de planten echt heel zonnig en droog staan kunnen ze wel wat te lijden krijgen van vooral de droogte; de bladeren gaan dan wat slap hangen. Maar dood gaat ze er niet snel van, als je het ziet en direct water geeft zie je de plant in een uurtje weer helemaal opknappen. Heel goed is dat natuurlijk niet voor haar; samengevat kan ik het beste zeggen dat salie van een redelijk droge grond houdt maar niet helemaal kurkdroog wil staan. Uiteraard wel lekker warm en zonnig.

Zoals eerder gezegd heb ik een plant in pot op de volkstuin staan, en thuis heb ik de Salvia officinalis Nazareth in een pot staan. Beiden staan in een wat zanderig potgrondmengsel, en dat werkt prima. Bij strenge vorst kan de plant op de volkstuin de kas in, thuis zet ik in de wintermaanden de Nazareth tegen het warme huis aan, in de zon, uit de wind en beschut tegen regen. En bij meer dan -8 tot -10 graden zet ik de pot tot de strenge vorst voorbij is even om de hoek binnen in huis.

Als voeding geef ik zelf graag in het voorjaar een handje langwerkende Terras- en Balkonplanten voedingskorrels (tot voor kort heette het Osmocote). De korreltjes geven langzaam 6 maanden lang kleine beetjes voeding aan de plant, je kunt er niet mee overbemesten, en je hoeft er ook niet over na te denken en per ongeluk vergeten. Je kunt bijvoorbeeld ook een voeding geven die je 1 keer per week moet oplossen in water  Veel voeding heeft salie niet nodig, zelf gebruik ik ongeveer de helft van de aanbevolen hoeveelheid op de verpakking.

Bedenk bij de teelt in pot wel dat de pot in de zomer lekker warm wordt, maar in de winter er wel kans op bevriezing is. Het voordeel van een pot is dat je haar onder een afdak kunt zetten zodat de grond droog blijft. En bij echt strenge vorst kun je een pot ook vrij makkelijk tijdelijk in een schuur of garage zetten. En tot slot; een pot is natuurlijk ook heel handig voor mensen die op een balkon of dakterras tuinieren. Gebruik wel een flink formaat pot, zoals gezegd worden de planten niet perse hoog maar sommige rassen kunnen wel flink breed worden (en dus lekker veel opbrengst geven). Zie de foto hieronder voor een salie in pot op de volkstuin, de pot die je ziet heeft een diameter van 50 centimeter, en zelfs daar hangt/valt/groeit de salie ruim overheen. Wel een mooi gezicht trouwens, maar dat is mijn smaak. En je kunt ieder geval zien dat ik meer dan een paar blaadjes kan plukken.

 

TEELTZORGEN

Geef jonge planten met een nog klein wortelgestel natuurlijk nog wel regelmatig wat water, maar zeker niet teveel. Oogst regelmatig blaadjes maar zorg dat er wel takken en blaadjes overblijven voor opname van licht en voeding, des te sterker gaat ze de winter in. En bij regelmatig niet teveel blad tegelijk te plukken krijg je vanzelf ook  een gezonde, bossige, volle plant, met flink wat vertakkingen. Mooi om te zien en genoeg om van te oogsten.

Wel belangrijk is het beschermen van de planten in de winter. In een pot kun je haar in de wintermaanden onder een afdakje zetten, of tegen het relatief warme huis aan. Je kunt de pot omwikkelen met bijvoorbeeld jute, of een vuilniszak die je opvult met stro, zo kan de pot niet bevriezen. Bij strenge vorst kun je de pot verzetten (in de schuur bijvoorbeeld), maar je kunt bij planten in volle grond of in een verhoogde bak bijvoorbeeld ook denken aan het draperen van een vliesdoek over de plant (voor het einde van de middag zodat onder het vliesdoek de warmte van de zon nog lang kan blijven hangen).

Je kunt de bovenlaag van de grond in de pot bedekken met wat takken of stro om die grond niet te snel te laten bevriezen. En zo kun je in een periode met strenge vorst de temperatuur net een paar graden hoger te houden. Geef uiteraard in zo’n periode geen water (in de winter geef je sowieso geen of weinig water). En zorg dat je planten of potten niet helemaal afdekt met plastic want dan kunnen de planten verstikken.

Na een strenge winter kan een Salvia officinalis behoorlijk wat vorstschade hebben:

 

Maar dat wil niet zeggen dat ze dood is of dood gaat. Na de winter, rond april (wanneer je de eerste nieuwe groei ziet verschijnen) kun je de lelijke takken terug knippen:

 

Een maand of 2 ziet de plant er zo uit:

 

Zoals gezegd, er zijn soms winters dat ze het niet overleefd (met strenge vorst na een zeer natte periode), maar met nog wat leven in de plant kan ze binnen enkele weken alweer een plant van mooi formaat worden. Uiteraard geef je direct na het terug snoeien direct wat voeding, in de vorm van een organische kruidenmest of koemestkorrels, of iets dergelijks.

 

OOGST / BEWAREN

Pluk blaadjes wanneer je wilt, zo kort mogelijk voor je haar gaat gebruiken in de keuken. Je kunt een takje met blaadjes nog wel een paar dagen fris houden, door ze losjes in wat papier te rollen en zo in de koelkast te bewaren.

Omdat je bijna jaarrond kunt oogsten vries ik eigenlijk nooit salie in. Je kunt haar wel drogen maar het aroma is heel teer en gaat op hogere temperaturen snel verloren, gewoon vers plukken is en blijft gewoon het lekkerst.

Salvia officinalis Nazareth

 

8 reacties op Salie

Martine 23 juli 2019 om 20:36

kan je het zaad ook eten?

Ruud & Diana 24 juli 2019 om 10:49

Hallo Martine,
Ja, in principe wel, maar dat lijkt me niet echt lekker. En echte salie (Salvia officinalis) bloeit zelden of nooit, op een aantal speciale rassen na. Ik heb het idee dat je wellicht denkt aan Chia-zaden, dat zijn zaden van Salvia chiapensis en die zijn anders, kleiner, gladder dan de zaden van veel andere Salviasoorten en -rassen zoals bijvoorbeeld de Salvia officinalis Nazareth die ik zelf heb (en die dus wel bloeit). Ik heb zelf 2 keer geprobeerd om Chiazaden te zaaien, dat ging prima en het werden ook forse planten tot ruim een meter hoog, maar ze hebben hier nooit gebloeid (hebben blijkbaar warmere temperaturen of een langer groeiseizoen nodig zodat de kans op een leuke oogst uit eigen tuin klein is). Maar in principe zijn alle zaden van alle soorten Salvia eetbaar (ik zou alleen oppassen met de zaden van Salvia divinorum, mocht je die ooit tegenkomen, want die plant staat bekend als een hallucinogeen).
groetjes,
Diana

Laura 28 oktober 2019 om 11:38

Hoi Diana,
Leuk je site en wat je vertelt over je twee salieplanten. Sinds kort heb ik een grote Salie Scharlei stek gekregen. De stek heb ik gepoot in een ruime pot met onderin kleikorrels. Misschien heb jij tips over de standplaats?

Als standplaats kan het balkon tegen de gevel, helaas op de noordkant, met daglicht maar geen directe zon. In de zomermaanden krijgt het balkon 4 uur directe zon. Of binnen bij het raam op de zuidkant met volop zon, (helaas) dicht bij de verwarming. Of de plant kan tijdelijk binnen staan en naar buiten in de lente?
Ik ben benieuwd wat jij zou adviseren. Dank je wel! Groeten Laura

Mieke Bakker 26 april 2020 om 18:23

Hallo Diana,
Ik gebruik je site en info om goede plaatjes te kunnen laten zien aan de leerlingen op de schooltuin in Enkhuizen. ER staat ook veel bruikbare info die ik sowieso gebruik! Dank daarvoor!

Nu maak ik ook regelmatig zelf limonade van salie. En wil nu zelf een plant op gaan kweken zodat ik zelf over salie kan beschikken. Welke soort vind jij daarvoor het meest geschikt? Op de verpakking staat namelijk niet welke soort het is.
Misschien weet jij dat. Alvast bedankt voor je reactie!
Grtn Mieke

Ruud & Diana 27 april 2020 om 09:09

Hallo Mieke,
De officiële soort, Salvia officinalis, lijkt mij de meest geschikte Salvia voor het gebruik in de keuken. Maar bijna elke Salvia is eetbaar, er zijn wel flinke verschillen in aroma en smaak.
In de winkel (tuincentrum en zeker in de supermarkt) koop je vaak de gewone maar echte soort Salvia officinalis. Kijk vooral eens op de website van Bastin, waar je flink wat Salvia’s vindt, plus daarbij zijn mening/ervaring met het gebruik in de keuken: Bastin
Maar wat mij betreft is een gewone salieplant die je in een tuincentrum koopt zeker ook heel leuk om mee te beginnen hor, want die heeft mooie grote grijze bladeren met een sterkte smaak.
groetjes,
Diana

San 24 juni 2020 om 16:13

Ik heb in maart ook een salvia officinalis gekocht. In pot gelaten. Deed het heel goed. Sinds 2 weken krijgt ie steeds meer gele bladeren. Staat wel in de zon.
Zijn gele bladeren een teken van : te veel water of juist te droog? Of moet ie juist in de schaduw staan?
Groetjes,
san

Ruud & Diana 25 juni 2020 om 08:08

Hallo San,
Je Salvia officinalis staat graag in de zon. Er zijn eigenlijk 4 hoofdredenen waarom blad geel kan worden:
– droogte (maar dan moet het blad slap hangen, uiteindelijk gaat elke plant dood als ze nooit water krijgt maar Salvia kan beter tegen droogte dan tegen natte grond)
– te nat (dan kunnen wortels rotten, Salvia is een mediterrane plant, die groeit graag in zanderige, losse en dus niet te rijke grond. Om die reden vul ik de pot hier met een mengsel vvan potgrond met 1/5e deel grof brekerzand en zorg ik voor wat extra afwateringsgaten waar ik steentjes op leg zodat ze niet verstopt kunnen raken)
– voedingsgebrek (Salvia heeft niet veel voeding nodig maar doordat ze veel en groot blad maakt natuurlijk wel wat voeding)
– ziekten en/of plagen (controleer of er niet bijvoorbeeld een mierennest in de grond in de pot zit)
Ik hoop dat je hier verder mee kunt!
Diana

Ruud & Diana 11 januari 2021 om 15:50

Hieronder vind je een reactie van Margriet M. op de likeur van salie waarvan je het recept op mijn website kunt vinden, plus mijn antwoord daarop:

Margriet M.:

Hallo Ruud en Diana en Ria,
In reactie op het salielikeurtje, wil ik 1 ding even opmerken.
Ik heb het ook gemaakt, vind het heerlijk maar ben er achter gekomen dat het voor mensen met “epilepsie “ niet goed is om te drinken, het kan een aanval opwekken. Dus ik gebruik het maar niet.
Ik dacht ik vermeld het toch even, ook omdat het hier ter sprake kwam.
Hartelijke groet, Margriet .M

Mijn reactie:

Hallo Margriet,
Dankjewel voor je reactie. Ik denk dat (teveel) alcohol sowieso niet heel goed is voor mensen met epilepsie. Ik heb geen verstand van pathologie of homeopathie maar salie schijnt veel gebruikt te worden en heeft heel goede eigenschappen. Maar teveel salie (of een normale hoeveelheid bij bepaalde groepen mensen) kan ook nadelige gevolgen hebben. Ik heb even gegoogeld en vond deze informatie op de zeer informatieve website van Anne Tanne

“Salie heeft een duidelijke medicinale waarde, maar als het gaat om de etherische olie ervan is enige voorzichtigheid gewenst:
Het bevat een groot gehalte aan thujon, dat epileptische aanvallen kan uitlokken of, in hogere dosering, zo giftig is voor het centraal zenuwstelsel dat het verlammingen kan veroorzaken. Het lijkt hier alsof het homeopathische principe, dat een kleine hoeveelheid van een stof de symptomen kan genezen die door een grote hoeveelheid worden veroorzaakt, bij salie duidelijk naar voor komt: immers, heel wat middeleeuwse schrijvers beschouwden salie als een zenuwtonicum en als een middel tegen verlamming… En inderdaad is de hoeveelheid thujone in een kop kruidenthee ontzettend klein).
Hetzelfde zien we overigens bij het effect op de voortplantingsorganen: een kleine hoeveelheid salie wordt beschreven als antispasmodisch, maar grotere hoeveelheden veroorzaken spastische samentrekkingen van de baarmoeder (en als het gaat om een etherische olie, dan wil ik wel vermelden dat ‘grotere hoeveelheden’ daarom niet meer dan een paar druppels moeten zijn). Er zijn dan ook al wel vaker vergiftigingsgevallen beschreven, doordat mensen op basis van wat ze in boeken vonden zichzelf gingen behandelen, en uitgingen van de verkeerde veronderstelling dat ‘meer ook beter is’. De verschijnselen die dan beschreven worden variëren van lichte duizeligheid en beven, tot dermate heftige buikpijn dat hospitalisatie nodig was. De meest voorkomende vergiftigingsverschijnselen bestaan echter uit matige tot ernstige contracties van de baarmoeder, die leidden tot een ‘menstruatie’ die echter veel te overvloedig is, en zich als een gevaarlijke bloeding uitte. Het ging in deze gevallen bovendien meestal niet om een inwendig gebruik van salie, maar om gebruik in massageolie of in badolie, in hoeveelheden variërend van 2 of 3 tot 10 druppels! Om deze reden zullen aromatherapeuten de voorkeur geven aan Scharlei (Muskaatsalie, Salvia sclarea), die heel wat therapeutische eigenschappen met salie gemeenschappelijk heeft, doch slechts een kleine hoeveelheid thujon bevat”.

Ik denk dat er heel veel groenten, vruchten en vooral kruiden zijn die bij sommige mensen maagproblemen geven of een allergische reactie geven en bij anderen niet of nauwelijks (denk aan de pitjes op aardbeien en zelf ben ik bijvoorbeeld allergisch voor kiwi’s).
Omdat er best veel salie in de likeur gaat denk ik dat het in combinatie met alcohol problemen kan geven als iemand epilepsie heeft.
Ik vrees dat ik op mijn website alleen maar informatie over tuinieren geef, en recepten plaats maar ik heb niet de kennis om allergenen of indicaties en contra-indicaties, etc. te vermelden. Maar ik zal je reactie en mijn antwoord ook even op de teeltpagina van Salie zetten zodat de informatie voor meer mensen bereikbaar is, als ze toch die pagina bezoeken.

Nogmaals dank voor je reactie en het meedenken!
groetjes,
Diana


Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Of abonneer jezelf op deze discussie zonder te reageren.

Meld je aan voor de nieuwsbrief