Tuinboon

Eerst even dit, mocht je internationale informatie/zaden/tips/foto’s zoeken over/van tuinbonen:

  • Synoniemen:     Labboon, Veldboon, Roomse boon
  • Latijnse naam:     Vicia faba
  • Engelse naam:     Broad bean, Fava bean
  • Duitse naam:     Ackerbohne, Saubohne
  • Franse naam:     Fèves, Féveroles

 

Een tuinboon is een vroege peulvrucht, je eet de verse dopboon. Het looizuur in de boon zorgt voor de iets weeïge/bittere smaak. Bij jonge tuinboontjes is daar minder van te merken dan bij oudere/grotere tuinbonen: bij grotere bonen is de smaak ook niet alleen meer bitter/weeïg maar ook melig.

Een delicatesse is de ‘dubbelgedopte tuinboon’; je haalt eerst de tuinbonen uit hun peul en vervolgens maak je het tuinboontje open; in de tuinboon zie je dan 2 balletjes (ook leuk en leerzaam om te zien, want daaraan kun je zien dat een tuinboon ‘tweezaadlobbig’ is). En je eet dan dus alleen die ‘binnenballetjes’ uit de tuinboon.

Dubbelgedopte tuinboontjes zijn heel erg lekker, maar je houdt natuurlijk wel een kleinere opbrengst over. En sommige mensen vinden juist ook dat mintgroene-bruinige buitenvelletje zo lekker. Maar misschien wel handig om te onthouden, want wij hebben tuinbonen wel eens dubbelgedopt, toen we ze door omstandigheden veel te groot hadden laten worden – en dat was toch nog erg lekker.

Even een tip tussendoor: als je jonge tuinboontjes wel lekker vindt, maar wat grotere tuinbonen te bitter/weeïg vindt, probeer dan vooral de kapucijner eens (die de meeste mensen alleen in gedroogde donkerbruine vorm kennen maar vers lijken ze wel een beetje op een kruising tussen doperwt en tuinboon (maar minder zoet dan de doperwt en minder bitter/weeïg dan de tuinboon): Kapucijner).

Tuinboon De Monica bloei

 

Tuinbonen en kapucijners zijn ook geschikt voor zo ongeveer dezelfde bereidingen (zoals een paar minuten koken en vervolgens  mengen met bijvoorbeeld uitgebakken spekjes of ham, gebakken uien en/of champignons).

Tuinboontjes eet je dus hoe dan ook bij voorkeur jong!

 

PLANT

Een tuinboon maakt een rechtopgaande plant met 1 onvertakte steel van 30 tot wel 125 centimeter hoogte (afhankelijk van het ras en de omstandigheden). In de bladoksels vind je de bloemen in trosjes, na deze lipbloemen worden later de de lange grote peulen gevormd (die wel 8 tot 20 centimeter lang kunnen zijn). Die peulen zijn dik en van binnen nattig en sponzig. En je eet dus de bonen die je uit die peulen haalt, de bonen zijn 1 tot 3 centimeter groot, plat en meestal mintgroen van kleur (maar dat is ook weer afhankelijk van het ras want er bestaan ook bruin kokende tuinbonen en bijvoorbeeld roodbruine tuinbonen).

 

TEELTWIJZEN

Net als doperwten, peulen en kapucijners willen tuinbonen een koele lente; je kunt ze al vroeg zaaien (vanaf ongeveer februari, lichte tot matige vorst deert de zaailingen niet, alleen bij strengere vorst is het raadzaam om de zaailingen te beschermen met bijvoorbeeld vliesdoek, zie ook bij de teeltzorgen).

Vroeg zaaien is ook heel handig voor later in het seizoen want je kunt zo al oogsten voordat de tijd van de zwarte bonenluis begint. En zwarte bonenluis is bijna onvermijdelijk en de grootste belager van tuinbonen dus.

De 3 manieren om tuinbonen te telen:

  • vanaf ongeveer eind januari voorzaaien onder glas en dan in februari-maart buiten uitplanten
  • vanaf half tot eind februari buiten ter plaatse zaaien
  • en de derde minder bekende mogelijkheid (ooit gezien in het programma Gardener’s World en zelf 1 keer geprobeerd met prima resultaat): zaaien in oktober. De jonge kiemplantjes kunnen aardig wat vorst verdragen en zullen, als het in februari iets warmer wordt, snel verder groeien en een extra vroege oogst geven. Er blijft natuurlijk wel altijd een risico bij strenge vorst, en het ene ras is er meer geschikt voor dan het andere ras. Kies uiteraard een zonnige standplaats en dus een goed winterhard ras.

Onze tuinbuurman zaait ze trouwens ook in oktober al maar hij plant de zaailingen vervolgens na het kiemen uit in de kas. Hij kan dan tuinbonen rond april/mei oogsten (afhankelijk van het weer in winter en lente, het ras en overige omstandigheden als voeding, vocht, etc.). Dit levert extra vroege en malse tuinboontjes op. Bedenk bij deze teelt wel dat tuinbonen zelfbestuivend zijn maar er in de kas in het voorjaar geen wind waait en er vaak nog niet voldoende insecten zijn voor de bestuiving; je zult dus elke dag even tegen de planten moeten tikken om te zorgen dat de bloemen worden bevrucht en er peulen kunnen worden gevormd.

Tuinboon Stereo bloei

 

RASSEN

Er zijn bruin kokende- en blank kokende rassen. De bruin kokende rassen bezitten de typische bittere weeïge tuinbonensmaak. Deze tuinbonen hebben de bekende wit met zwarte bloemen. Voorbeelden van rassen: Witkiem, Express, Suprifin, Leidse Hangers, Aquadulce (zeer geschikt om al voor de winter te zaaien),Manita.

De blank kokende rassen hebben een wat mildere smaak, zij hebben zuiver witte bloemen. Voorbeelden van rassen zijn Driemaal Wit, Stereo, Vectra.

Naast de wit bloeiende tuinboon zijn er ook nog wat rode vormen (in bloei en/of boon) zoals de Crimson Flowered Broad Bean (rode bloei) en Karmazyn (rode boon).

Onze favorieten? Aquadulce voor extra vroege zaai, Suprifin of De Monica (verbeterde Suprifin) geeft een zeer goede opbrengst. En de allerlekkerste vinden we Stereo (lage planten – leuk en handig in een verhoogde bak – geven een matige opbrengst maar wel heel erg lekkere kleine tuinboontjes).

Tuinboon Crimson Flowered bloei

 

BODEM / BEMESTING

Tuinbonen groeien op alle grondsoorten. Ze behoort tot de peulgewassen. En peulgewassen hebben over het algemeen maar weinig voeding nodig. Maar een tuinboon heeft wel wat meer voeding nodig (ze maakt tenslotte ook flinke planten met grote peulen). Naast het onderwerken van rijpe compost in de winter geven we een week of 2 tot 3 voor het uitplanten van de zaailingen een gemiddelde hoeveelheid organische moestuinvoeding (volgens de aanwijzingen op de verpakking).

 

STANDPLAATS

Zoals gezegd horen tuinbonen in het vak van de peulgewassen, met een vruchtwisseling van 1 op 4 tot 6 jaar. De vruchtwisseling zal echter normaal gesproken weinig problemen opleveren ten opzichte van de andere peulvruchten want de tuinboon (in het Latijn Vicia faba) is geen nauw familielid van de boon (Phaseolus), of erwt (Pisum sativum).

 

ZAAITABEL / PLANTAFSTAND:

 

ZAAIEN / PLANTEN

We zaaien tuinbonen het liefst voor in de koude kas, zo’n 2 keer hun eigen dikte diep in potgrond die we wat luchtiger hebben gemaakt door er een vijfde deel brekerzand en/of vermiculiet door te mengen. Ik zaai ze graag in potjes voor, je krijgt dan mooie forse zaailingen die nog wat kunnen groeien tot ze uitgeplant kunnen worden. In trays zijn de vakjes vaak gewoon te klein en/of te ondiep voor de grote zaden.

Oh, toch een keer gezaaid in een tray, maar dit is dan wel een tray met grote vakjes van 4,5 bij 4,5 centimeter

 

De kiemduur bedraagt 1 tot 3 weken, afhankelijk van temperatuur en omstandigheden. Plant de zaailingen uit als ze ruim groot genoeg zijn (minimaal 4 blaadjes hebben) om zonder problemen en vraat van de kas naar het de koude grond te kunnen. Uiteraard plant je niet uit wanneer er op korte termijn matige tot strenge vorst wordt verwacht.

Als je geen kas of platte bak hebt kun je natuurlijk ook binnenshuis zaaien maar de overgang van het warme huis naar de koude buitenlucht in februari is erg groot. Je voorkomt problemen door in huis zo koel mogelijk te zaaien (bijvoorbeeld op een onverwarmde zolder in het volle licht, een zonnig raamkozijn). En voor het uitplanten is het dan ook handig om de zaailingen af te harden, door ze in de nacht in huis te zetten en overdag buiten – zo kunnen de zaailingen wennen aan kou, regen, wind, en vervolgens in de koude nacht toch beschermd overnachten. Zaden die je zo vroeg bij kamertemperatuur zaait kunnen lang en dun en ziekelijk opgroeien en vervolgens veel schade oplopen als ze naar buiten gaan. Koel en licht zaaien is het advies!

Tuinbonen zaailingen

 

Tot slot kun je natuurlijk ook nog buiten ter plaatse zaaien: dek direct na het zaaien de zaaisels af met een vliesdoek want vooral voor duiven zijn de zetmeelhoudende zaden zo vroeg in het voorjaar erg voedzaam en lekker. Het vliesdoek geeft ook iets meer beschutting en warmte, hetgeen de kieming net een paar dagen kan vervroegen. Als de zaailingen het vliesdoek goed omhoog duwen (als ze zo’n 8-10 centimeter hoog zijn) mag het vliesdoek eraf.

 

TEELTZORGEN

Uiteraard is het al eerder genoemde beschermen van de zaailingen tegen vraat door vogels en muizen belangrijk (tot de zaailingen groot genoeg zijn).

Daarnaast is het toppen van de planten aan te raden: knip of nijp na maximaal 8 bloemtrosjes de top uit de plant. De planten wordt dan minder aantrekkelijk voor luizen. En daarnaast kunnen alle bloemen dan nog uitgroeien tot volwassen peulen.

 

Aan de zwarte bonenluis valt niet zoveel te doen: zorg dat je ruim op tijd zaait en hoop op een niet te warm en vochtig voorjaar (warmte + vocht = luizen die zich razendsnel ontwikkelen en vermenigvuldigen).

Je kunt de peulen trouwens ook met luizen nog oogsten want de luis dringt niet door de peul heen tot bij de tuinboon zelf, ze zorgen vooral voor een slechte bevruchting van de bloemen en verzwakken de plant. En het oogsten en doppen wordt een vies werkje.

Mocht je geen bezwaar hebben tegen chemische middelen kun je er wel spuitmiddeltjes voor kopen. Zelf slaan we dat liever over en zaaien we vroeg en toppen en oogsten we op tijd. Wij vinden dat ook wel zo prettig, want de planten halen we na de oogst uit de grond en dan zaaien we nog graag iets anders op de plaats die vrij komt. Ik heb echter ook wel eens bij tuinburen gezien dat hun tuinbonen door de luizenplaag heen groeiden en in augustus ruim 150 centimeter hoog waren, gezond en met nog steeds oogstbare peulen. Toeval of kan het echt? Ik heb het zelf nog nooit geprobeerd.

Door de top uit tuinbonen te verwijderen zorg je dat luizen niet goed meer op de planten kunnen landen en daarmee kun je de aantasting dus wat beperken (mits je dat doet wanneer ze nog niet een echte plaag is)

 

OOGST / BEWAREN

Je oogst bij voorkeur jonge peulen (want dan zijn de tuinboontjes ook nog klein, jong en het lekkerst), rond juni. Je kunt ze wel een paar dagen bewaren (in de peul uiteraard). Je kunt ze ook prima rauw invriezen (als je ze wilt koken kook je eerst water en je gooit de bevroren boontjes in het kokende water).

Tuinbonen maken net als peulen en kapucijners wortelknobbeltjes aan hun wortels waarmee ze stikstof uit de lucht kunnen vastleggen. Als je tuinbonen oogst kun je de planten afknippen zodat de wortels aanwezig blijven en de stikstof uit die wortelknobbeltjes ten gunste komt aan de groenten die je de tuinbonen teelt. Maar dat afknippen is bij tuinbonen best lastig (omdat het zulke grote planten met dikke stelen zijn). Denk er in ieder geval over na, wij laten ze zelf nooit in de grond zitten maar we gooien ze zeker ook niet weg, hier gaan alle planten die uit de grond komen met wortels en al op de composthoop.

 

Op deze foto zie je de wortels van een tuinbonenplant na de oogst; op de wortels zie je de kleine lichtgekleurde knobbeltjes die stikstof bevatten en dat in de grond of op de composthoop alsnog beschikbaar kunnen stellen aan andere planten of kan worden gebruikt voor de compostering.

 

ZAADTEELT

De tuinboon is een zelfbestuiver; om de zaden te oogsten zorg je dat je niet twee rassen dicht bij elkaar zet. Je laat je de planten staan en de peulen doorgroeien tot je in augustus dorre en droge peulen kunt oogsten. Haal de zaden uit de peulen en laat die nog minstens een week nadrogen. De zaden zijn wel tot 6 jaar kiemkrachtig (mits koel, droog en donker bewaard).


Tot slot: kijk vooral nog even op de Receptenpagina voor recepten met tuinbonen (of andere groenten, fruit of kruiden).

Voorjaarsmaaltijd: tuinboontjes met kapucijners en erwtjes, met gebakken ham- en spekblokjes, gebakken uien en mosterd

 

21 gedachten over “Tuinboon”

  1. Welke grootte hebben de jonge peulen? Ofwel, wanneer oogst je voor de lekkerste smaak als ze 8 tot 20 cm groot worden zoals de tekst aageeft?
    De mijne zijn nu 10-12 cm en vraag me af of dat jonge peulen genoemd worden.

    1. Hallo Yolanda,
      Dat is een wat lastige vraag omdat dat per ras verschilt (Stereo maakt bijvoorbeeld kleinere peulen dan De Monica die we hier nu allebei hebben staan). En het is bovendien ook afhankelijk van je smaak. Zelf hebben we gisteren tuinbonen geoogst, onze tuinbuurman die erbij stond vond dat we dat veel te vroeg deden (maar hij houdt dan ook van de grote opbrengst van flinke tuinbonen, wij houden meer van een kleinere oogst van malse groene kleine tuinboontjes die nog niet dat bitter-weeïge hebben).
      Ik kan je niet anders adviseren dan gewoon één tuinboon te oogsten en die open te maken, en te bedenken of je de rest van de peulen dan ook wil oogst of ze liever nog een paar dagen of een week laat hangen/groeien.
      groetjes,
      Diana

      1. Hallo Diana,
        Dank voor jouw antwoord. Ik ga vandaag eens een tuinboon oogsten om te testen. Heerlijk tuinweertje. De eersten die ik midden februari in de volle grond gezaaid heb zijn nu zo’n 12 cm en behoorlijk gerond. Een sappige smaak spreekt mij ook meer aan dan een melige. Ben benieuwd. Ik heb de ‘Ratio’, een eigen ras van de Bolster.
        Hartelijke groet,
        Yolanda

  2. Dag Yolanda,
    Ik begin een tuinboonoogst vrij vroeg zoas Diana met fris groene tuinbonen die je 2x peult en gewoon kan opstoven. Heerlijk! Al naargelang het seizoen vordert en de tuinbonen meliger worden, gebruik ik dit als purée van tuinbonen en nadien als tunbonensoep. Alles heeft zijn seizoen…
    Groetjes
    Carine

  3. Dag Diana,
    Heb net per toeval jouw tekst gelezen ivm tuinbonen. Helaas ben ik niet echt akkoord dat je tegen de zwarte bonenluis niet veel kunt doen. Elk jaar heb ik hier ook de zwarte bonenluis, maar op tijd behandelen, verdwijnen deze volledig. Ofwel een gier van de heermoes ( maar deze heb ik niet) ofwel een gier van look, nadien gemengd met wat zuivere bruine zeep en wat natuurlijke olie erbij. Al jaren pas ik dit toe en de zwarte bonenluis is volledig weg. Al jaren oogst ik de tuinbonen zonder luis. Ik zaai ook geen tuinbonen in maart, want dat is luizen verzekerd (althans bij mij).
    Vele groetjes Carine

    1. Hallo Carine,

      Dankjewel voor het delen van je ervaring! Ik heb hier in al die 28 jaar dat we tuinieren nog nooit een tuinboonluisvrij jaar gehad. Maar meestal hebben we het wel redelijk onder controle en dat vind ik het belangrijkste. Ik zaai vroeg (januari), zodat de planten al wat vroeger bloeien en pas door luis wordt bezocht wanneer ze al wat groter zijn en soms zelfs al kleine peulen hebben. Ik heb de planten hier nu twee keer bespoten met verdunde heermoesgier maar dat hielp niet. Ik heb afgelopen donderdag verneveld met water met groene zeep en olie en dat lijkt beter te helpen (voor zover ik het nu kan inschatten, dat zou ik uiteraard vaker moeten testen voor ik het goed kan zien en zeker weet). Voor nu zou ik denken dat heermoesgier alleen werkt door de groene zeep en olie erin en dat de heermoes zelf niet veel toe lijkt te voegen (wellicht wel weerstandsverhogend maar het doodt geen luizen).

      Ik kan me in al die jaren dus geen luisvrij jaar herinneren, ook niet bij tuinburen. Wellicht is het verschil tussen ons dat jij in relatief warm en Zuid-Frankrijk woont en dat wij tuinieren in koel en nat Nederland (met waarschijnlijk een hogere luchtvochtigheid). En het zal vast ook niet meehelpen dat jij een eigen tuin hebt en wij op een volkstuinencomplex tuinieren, met in bijna elke tuin wel tuinbonen waardoor de luizen heel makkelijk verhuizen 🙂 . Het valt me wel op dat de luizen vooral op de De Monica en op de Crimson Flowered zitten maar de Stereo (kleiner, met zuiver witte bloemen en blank kokend) nog helemaal schoon zijn (de planten zijn op dezelfde dag gezaaid, geplant en staan in hetzelfde vak, naast en deels zelfs door elkaar).

      groetjes,
      Diana

    1. Inderdaad, dille helpt ook goed tegen de luizen. Dit jaar was ik te laat om dit tussen de rijen te planten. Maar echt Diana, aftreksel van look met groene zeep en olie erin werkt schitterend als je toch luizen hebt.
      Groetjes Carine

      1. Hallo Carine,
        Ik ga zeker een aftreksel van knoflookblad maken als we de bollen gaan oogsten.
        Ik ga maar flessen sparen voor de verschillende aftreksels want vandaag eerst een rabarberaftreksel maken 🙂
        groetjes,
        Diana

        1. Dag Diana,
          Helaas voor de knoflookbollen, maar dat moet je gebruiken voor de aftreksels en niet het blad (dit mag er natuurlijk bij) maar je hebt echt de look nodig voor aftreksels. Ik vind het ook altijd zonde, maar plant er overal rond de fruitbomen die ik ofwel vroegtijdig oogst of voor het maken van aftreksels. Groetjes
          Carine

          1. Hallo Carine,
            Ik vrees dat het dan dit jaar niet meer gaat lukken, we hebben slechts 1 rij knofloken geplant en die zijn allemaal voor consumptie 🙂
            Maar gisteren rabarberextract gemaakt en ik ben benieuwd of dat gaat helpen, kan ook tegen luis, vlieg en rups worden gebruikt.
            groetjes,
            Diana

    2. Hallo Laura,
      Dankjewel voor je reactie, ik kreeg die tip al eerder.
      Hier werkt dat slechts ten dele omdat de tuinbonen nu volwassen zijn maar de dilleplanten pas zo’n 15 centimeter hoog zijn. De luis kwam toen de dille pas enkele centimeters hoog was, en dan heeft het dus geen werking.
      groetjes,
      Diana

    1. Hallo Ina,
      Dankjewel voor de tip!
      Ik kreeg een week of 2 geleden ook al een instagram-filmpje gestuurd waarin tuinbonen in hun geheel (in de peul) werden gebakken in wat olijfolie, zoiets als dit: https://cuesa.org/recipe/whole-grilled-fava-beans.
      Het zag er op z’n minst heel bijzonder uit. Ik heb het nog niet geprobeerd, ook omdat we nu luis in de planten hebben en de peulen al behoorlijk groot zijn.
      Maar ik ga het zeker onthouden, desnoods voor volgend jaar, en het zeker eens proberen.
      groetjes,
      Diana

  4. Hoi Diana,
    Dit jaar heb ik de luizen van de tuinbonen gespoten met een redelijk harde waterstraal. Dit heb ik 3 keer gedaan (1 keer per week). Daarna kwamen die flinke regenbuien. Er zit nu geen luis meer op en de planten konden er tegen. Het water komt uit de sloot.

    Groetjes Sietske

    1. Hallo Ien,
      Je zaait tuinbonen één per potje voor (maar dat kun je op deze pagina ook al lezen hoor, en je ziet zelfs foto’s van één zaailing per potje).
      groetjes,
      Diana

  5. Hallo Diana.

    Heb je bericht gelezen.
    Hier eigelijk het zelfde verhaal. Bladluis.
    Bladluis lijkt wel resisted tegen heermoes haha.
    Toevoeging van bv groenezeep lijkt mij dat het alleen op de groenezeep reageer. Het plan dat we dit jaar hadden is het proberen met 2 soorten bonenkruid. Dit lijkt tot nu toe te helpen. Een tip die we kregen van een tuin winkel was lieveheersbeestjes . Dit lijkt als enige te helpen tegen bladluis. De hoeveelheid die we dan moeten kopen moeten we nog uitzoeken. Maar gaan dit zeker proberen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.