Phytophthora infestans

Ik houd er niet van om over tegenvallers als ziekten en beestjes, etc. te schrijven, leidt alleen maar af van al het leuks dat tuinieren ook kan brengen. Ik heb er ook geen verstand van, zoals al eerder gezegd, ik ben geen bioloog. Phytophthora is echter zo’n belangrijk gegeven in de moestuin dat ik daar wat over wil schrijven (en vooral wil laten zien), wat ik er van weet is uit eigen ervaring en wat ik zelf heb gelezen in boeken en van websites.

Phythophthora: het grote woord dat je op de pagina over de teelt van aardappelen al eerder las.

Mijn vader noemt het in dialect ‘t Kwaad. En dat is best een goede naam. Ze wordt ook wel aardappelziekte genoemd (ook een goede naam, al is ze bij tomaten zeker zo bekend en gevreesd).

Ik hoop op deze pagina met foto’s wat meer duidelijk te maken wanneer je kunt zien dat je aardappelplanten phytophthora hebben en wat de consequenties zijn.

Als er eenmaal phytophthora heerst (het is een pseudoschimmel die zich razendsnel via de lucht verspreidt in een periode dat het warm en vochtig is) houd dan de aardappelplanten heel goed in de gaten.

Als je van mensen hoort dat ze planten hebben met phytophthora controleer dan zelf elke paar dagen je eigen aardappelplanten (en trouwens ook je tomatenplanten) op plekjes en vlekjes die je op het blad kunt vinden; zodra er bruine plekken op het blad en de stengels te zien zijn, bedenk dan dat phytophthora mogelijk de oorzaak zijn, en phytophthora kan voor een bijna volledig mislukte oogst zorgen.

Op de eerste foto zie je het begin van phytophthora:

 

Het blad wordt langzaam geel (dat kun je op deze foto niet zien maar vaak is dat wel zo (maar geel blad kan ook duiden op het natuurlijk afsterven van bovengrondse delen omdat de aardappelen volgroeid en oogstrijp zijn – geel blad is dus niet perse een teken van phytophthora). De verkleuring van het blad met de ingezonken en afstervende bruine dorre en verdrogende plekken is wel een duidelijk symptoom van phytophthora.

Je hoeft de aardappelen nu nog niet perse te rooien, het kan zomaar zijn dat de phytophthora al wel in het blad zit maar nog niet in de knol. Maar voorzichtigheid is geboden. En het kan handig zijn om eens een plant te rooien. Want uiteindelijk is dat de enige manier om te zien hoe het met de knollen is.

Je kunt dan zien hoe groot of klein ze zijn en of ze dus misschien al groot genoeg zijn om van te oogsten. En je kunt de aardappelen controleren, op vraat door naaktslakken (en dat soort aantastingen van de aardappel maakt haar natuurlijk zwak en zorgt ervoor dat phytophthora makkelijker in de knol kan dringen. Verder naar beneden zie je een foto van een aardappel die al is aangetast door phytophthora.

Eerst de volgende foto, hier zie je dat niet alleen het blad, maar ook de stengel al is geïnfecteerd.

Aardappel phytophthora stengel

 

De bruine plekken zijn eerst nog stevig maar worden later nat en zacht. En dat is dan al een stadium verder. Waar bij aantasting in het blad de kans nog vrij klein is dat ook de knollen zijn aangetast, zo wordt die kans een stuk groter wanneer ook eenmaal de stelen zijn aangetast (want de stelen zijn natuurlijk de directe verbinding tussen bovengrondse en ondergrondse delen).

Je ziet ook dat het blad nog meer is verdord en het valt af. Uiteraard is het belangrijk om gevallen blad van door phytophthora aangetaste planten snel op te ruimen, en dan niet op de composthoop maar echt weggooien (vuilnisbak, verbranden, wat dan ook).

Ik zou zelf nu zeker wat planten rooien en heel goed kijken of ik aantastingen in de knol zie. En zo niet, dan is de kans wel heel groot dat dat niet lang meer duurt.

En dan de volgende foto, binnen een week kan het soms zo snel gaan (het hangt af van het aantal aangetaste planten in de omtrek, het weer, vochtigheid, etc.).

Aardappel phytophthora planten

 

In korte tijd zijn de planten eigenlijk volledig verwoest, grotendeel rot en dor tegelijk. Ook nu kun je nog goede aardappelen oogsten maar de kans is zeer groot dat een deel ervan al is aangetast en weggegooid moeten worden. Het is in ieder geval belangrijk nu zeker niet meer te wachten met rooien, maar ook direct elke aardappel goed na te kijken en alles wat er verdacht uitziet weg te gooien.

Op de foto hieronder zie je hoe een aardappel met Phytophthora eruit ziet: in dit geval zit er ook nog een gaatje in (bij de rode pijl), duidelijk aangevreten door een naaktslak, en zoals eerder gezegd maakt dat de aardappel zwak en dus bevattelijker voor phytophthora.

Aardappel met Phytophtora

 

Je ziet de donkere, bijna paarsachtige bruine plekken, beetje beurs (duidelijk te herkennen bij de blauwe pijl). Als je er op drukt is het ook zacht, je kunt het wat indrukken. En als je nog een paar dagen wacht ruik je het ook, een vieze, weeïge geur van rotting.

Als je een aardappel rooit zoals op de foto, gooi haar dan maar weg. En als er meer aardappelen zoals deze aan de planten zitten, overweg dan om zo snel mogelijk alle planten te rooien, en controleer de aardappelen goed. Als er een zieke aardappel in een krat tussen andere aardappelen in liggen tast ze ook de omringende aardappelen nog aan.

Nog een foto, van een paar dagen later:

Aardappelen phytophthora

 

Nu zie je dat elke aardappel is aangetast, de middelste alleen nog met een donkerrozebruine blos, de linker aardappel heeft al een donkere vlek, de rechter aardappel begint al te rotten en heeft een natte, weke plek (en ze stinkt).

Ik heb de foto’s gemaakt op ons tuincomplex. Zelf laat ik het (als het even kan) nooit zover komen, wij rooien de aardappelen zodra we aantasting in de stelen gaan zien. Want uiteindelijk hebben wij liever 30 kilo gezonde aardappelen dan 50 kilo aardappelen waar we nog 25 kilo van weg moeten gooien. Liever wat kleinere aardappelen die gezond zijn dan grote aardappelen die ziek zijn.

Want zo werkt het vaak met phytophthora; controleer na de oogst van aardappelen nog een week of 3 tot 4 lang elke week even de oogst. Soms zie je phytophthora nog niet in de knol bij de oogst maar is het er al wel en ontwikkelt zich dat verder op de bewaarplaats. En als er 1 aardappel alsnog gaat rotten, dan steekt die de daaromheen liggende aardappelen aan. En die steken de daaromheen liggende aardappelen weer aan, etc..

Tot slot dan nog even iets over de voorkoming van Phytophthora: voor zover dat dat kan. Houd in ieder geval een goede vruchtwisseling aan. Zorg dat je geen aardappelen teelt op een plaats waar ze in de afgelopen 4 jaar eerder stonden, of tomatenplanten hebben gestaan.

Zorg voor een goede luchtigheid van de grond, zodat een teveel aan water niet kan blijven staan.

Verwijder zieke planten en vernietig ze, niet op de composthoop dus.

En er zijn nog wel wat rassen die meer of juist minder gevoelig zijn.

En tot slot; je kunt er wel iets tegen doen; spuiten met een chemisch middel. Als je dat wilt, google dan eens op de woorden Phytophthora en spuitmiddel, dan vind je vanzelf een aantal merken. Bedenk dat je moet gaan spuiten vanaf het moment dat de aardappelen zijn uitgelopen (dus na het poten boven de grond komen), en dat moet je elke 8 dagen herhalen tot de oogst (en de oogst valt altijd zo’n 90-150 dagen na het poten en dus kun je uitrekenen hoe vaak je het chemische middel moet gebruiken.

Het gif dat het middel bevat en de spuitfrequentie die nodig is om phytophthora te voorkomen heeft ons er 20 jaar geleden al toe doen besluiten niet meer te spuiten. Maar dat moet iedereen natuurlijk zelf weten, niet biologische aardappelen in de winkel worden bijna allemaal ook zo bespoten. Iedereen mag hierin zijn eigen afweging maken, wij hebben ervoor gekozen om vroege aardappelen te telen en ze te rooien wanneer de phytophthora nog niet heeft toegeslagen, of anders bij de eerste tekenen te gaan rooien en dan maar een kleinere oogst te hebben.

Ik hoop in ieder geval dat, mocht je twijfelen over je aardappelen, of ze wel of niet zijn aangetast door phytophthora, de foto’s je kunnen helpen te bepalen of je planten zijn aangetast. Maar bedenk dat de allerbeste manier gewoon het rooien van een plant is. Uiteindelijk heb je een kleiner of groter maaltje aardappelen, en je weet waar je aan toe bent en kan zelf beslissen of je de aardappelen wilt gaan rooien of ze nog kunt laten groeien.

En tot slot dan nog even een foto van dezelfde pseudoschimmel bij tomaten, zo ziet Phytophthora er dan dus uit:

Tomaat met phytophthora

 

Ook een foto genomen op het tuincomplex, niet bij ons zelf, want lang voor dit stadium heb ik de tomatenplant er al uitgehaald en alle resten vernietigd. Maar je kunt, als je goed kijkt, wel de overeenkomt in het dorre en verdroogde blad zien, en de donkere plekken op de tomaat. deze tomaat wil je echt niet meer eten, kan ik je vertellen, bij de geur alleen al vergaat je de honger 🙂

Veel belangrijker, het is dus hetzelfde als phytophthora bij aardappelen en ze ‘vliegt’ dus van aardappel naar tomaat en andersom. Als je buurman dit soort tomaten in zijn tuin heeft wordt het dus ook hoog tijd om goed naar je aardappelplanten te kijken.

Op deze pagina heb ik ook nog een stukje geschreven over Phytophthora bij tomaten

 

14 gedachten over “Phytophthora infestans”

  1. Wat is dit een helder verhaal, dankjewel. Ik pootte 3 aardappelen, maar heb ook 2 potten met tomatenplant. Daar zag ik iets net alsof er een soort luis op zit dat gleufjes in het blad maakt, maar dat is dan geen phytophthora.

    1. Hallo,
      Nee, dat klinkt zeker niet als Phytophthora.
      Maar iets wat gleufjes in het blad maakt klinkt een beetje als mineervlieg, als je even googelt op die naam (of op ‘tomato leaf miner’) zie je vanzelf foto’s die je met je planten kunt vergelijken.
      groetjes,
      Diana

  2. Hoe het allemaal precies zit met deze aardappelziekte is me niet helemaal duidelijk. Mijn ouders hebben (gedurende ruim 65 jaar !) altijd een wat droge, donkere, arme zandgrondtuin gehad, Gif of een behandeling gebeurde nooit .Pootaardappels werden niet gekocht, de kleine aardappels van het jaar ervoor werden gebruikt als poters.
    Phytophthora hebben zij nooit in hun tuin gehad.

    1. Hallo Jantine,
      Dat is heel bijzonder! Ik weet dat mijn vader het altijd over ‘het kwaad’ had, dus in zijn tuintijd (jaren 60-70) was het toch ook algemeen bekend. En het is bekend dat er een miljoen Ieren zijn gestorven door aardappel-misoogsten in de 19e eeuw. Maar er zijn altijd plaatsen met uitzonderingen. Misschien werden in de buurt van je ouders verder geen aardappelen geteeld (de ziekte verspreidt zich door de lucht). En als je ‘schone’aardappelen als pootgoed gebruikt kan dat heel goed. En het ene ras is ook nog eens gevoeliger dan het andere. En misschien waren het vroege aardappelen (die worden vaak al voor de eerste aantastingen gerooid). Wij hadden dit jaar Tiamo (vroeg ras), in juli een prima oogst en geen Phytophthora. Onze buurman had minder geluk, hij teelde o.a. Obama en Charlotte (middelvroeg) en potte ze ook nog wat later. Hij oogst nu (eind juli) en er zitten flink wat door Phytophthora aangetaste aardappelen tussen. We tuinieren op een volkstuin dus er staan relatief veel aardappelen bij elkaar in de buurt, en de aardappelziekte waait nu van aardappelveld naar aardappelveld.
      groetjes,
      Diana

  3. Ik heb een aantal jaren in het Phytophthora onderzoek gewerkt bij de WUR, waarbij we onderzoek deden naar de relatie tussen de vroegheid van aardappelrassen en de mate van resistentie tegen Phytophthora. Uit dit onderzoek bleek dat de vroege rassen geen of een heel lage resistentie hadden. Sommige late rassen hadden een vrij hoge resistentie, maar er waren ook late rassen met lage resistentie.
    Phytophthora houdt van vochtig en warm weer. Phytophthora maakt twee soorten sporen, ongeslachtelijke dunwandige en geslachtelijke, dikwandige sporen (die ontstaan uit een kruising van twee verschillende Phytophthora stammen) De lichte ongeslachtige sporen worden door de wind verspreid en landen op het blad. Als het blad gedurende een aantal uren vochtig is kunnen de sporen kiemen en het blad binnen groeien. Het is belangrijk om te beseffen dat de sporen niet kunnen kiemen als het blad droog is. Bij een warme lente/zomer waarbij het veel regent zal er meer er eerder Phytophthora optreden dan bij een lente/zomer waarbij het veelal droog is. De sporen op droog blad zullen door Uv-licht uit de zon naar verloop van tijd hun kiemkracht verliezen. Door hele vroege rassen te planten kun je oogsten voordat Phytophora uitbreekt mits het niet te veel regent. Plant aardappels niet te dicht op elkaar. Hoe meer lucht en ruimte, hoe eerder de aardappelplanten opdrogen na een regenbui. Tomaten teel ik zelf altijd onder een afdakje, hierdoor zullen de bladeren nooit nat worden en zullen ze geen Phytophthora krijgen (als ze het krijgen zijn het altijd de bladeren die onder het afdak uitsteken). Teel je tomaten in een kas dan zullen ze ook bijna nooit Phytophthora krijgen.
    De dikwandige geslachtelijk sporen worden niet door de wind verspreid maar blijven achter in gewasresten of in de grond. Deze sporen kunnen jaren kiemkrachtig blijven, dus vruchtwisseling is zeer aan te raden.
    Twee zeer resistente aardappelrassen die ik teel zijn Sarpo Mira (zeer laat ras met diverse resistentie genen, oogsten eind september/begin oktober) en Carolus.

    1. Hallo Henry,
      Hartelijk dank voor je uitgebreide en duidelijke uitleg, fijn om wat meer te weten te komen over Phytophthora!
      Zelf poten we vooral vroege aardappelen zoals Rode Eersteling en Tiamo. Op onze volkstuinencomplex staan er zoveel aardappelen in de verschillende tuinen, die in elke tuin beter of juist minder goed verzorgd worden, dat de kans groter lijkt of is dat aardappelziekte toeslaat (we zien hier vaak dat als er wat aardappelen zijn aangetast, binnen een week ook andere planten op het complex de eerste verschijnselen krijgen. Ik heb zelf wel eens Bionica geteeld en Solist. Ik geef toe dat we nu een vroeg ras het fijnst vinden, omdat we daarmee vaak al kunnen oogsten voor de aardappelziekte toeslaat, maar ook omdat we daarna het vak nog kunnen gebruiken voor andere groenten – dus ook een beetje uit plantechnisch oogpunt 🙂
      groetjes,
      Diana

      1. Ik heb altijd in de vroege Frieslanders (pootaardappelen) eigenlijk nooit Phytophthora. Het is een vastkokende aardappel. Wel lekker uit elkaar zetten en niet te ondiep (zonder ruggetjes!) want dan worden de bovenste snel groen die je weg kan gooien.
        Overigens dit jaar veel grote maat aardappelen.Makkelijk schillen.
        groetjes Harry

        1. Hallo Harry,
          Wij hebben ook regelmatig Frieslanders, omdat het een lekkere aardappel is. Maar ze blijkt hier niet resistent tegen phytophthora hoor, als we haar vroeg genoeg poten zijn we de schimmel vaak net voor, maar we zien bij tuinburen die haar wat later poten helaas toch ook redelijk vaak aantastingen. Desalniettemin als vroege pootaardappel zeker een aanrader!
          Deze informatie vond ik op de website van ´van der Wal´:

          FRIESLANDER AM-ras, artikelnummer 7008
          Geelschillige aardappel, zeer vroeg afrijpend. Lang-ovaal van vorm. Vrij stevig kooktype. Frieslander is wel iets phythophtora gevoelig, maar door de vroege afrijping zal de aantasting in vele gevallen meevallen.
          maat 28/35 – ca. 38-40 knollen per kilo

          groetjes,
          Diana

  4. Ik heb een vraag over de aardappeltjes die ik heb geoogst. Er zitten roze vlekken op. Helaas kan ik er geen foto van laten zien in de reacties, maar ik vraag me af of het kwaad kan.

    1. Hallo Nadya,
      Ik vrees dat ik meer informatie nodig heb om je te kunnen helpen. Zijn de roze vlekken gewoon helder roze? Er zijn rassen die roze vlekken op een gele schil hebben, googel bijvoorbeeld even op ‘Potato Kestrel’, dat is een aardappelras met roze vlekken en daar is dus niks mis mee. Maar als de vlekken op de aardappelen donklerrozebruinpaars zijn, de plekken zacht worden, gaan stinken, en nat worden, dan is de kans aanwezig dat de aardappelen zijn aangetast door Phytophthora. Maar het hoeft dus zeker niet, maar het eerste verschil zit ‘m in de kleur.
      groetjes,
      Diana

      1. Hallo Nadya,
        Je zou je aardappels kunnen vergelijken met de foto’s van Diana hierboven. En je kunt ook op internet zoeken naar afbeeldingen van aardappels met phytophtora (of in het Engels: blight in potatoes). Misschien helpt dat je op weg om te zeggen of je aardappels gezond zijn. Hetzelfde geldt voor het blad dat je had.
        Zoals Diana zegt: aardappels met phytophtora gaan echt stinken. Muf en bedorven.
        Uit je vraag wordt niet duidelijk of al je aardappels roze gevlekt zijn, of slechts een gedeelte.
        In het laatste geval, en als je niet zeker weet of je aardappels gezond zijn, dan zou ik de gevlekten niet in de buurt van de ongevlekte aardappels bewaren, en de gevlekten het eerst gebruiken. Na het oogsten van aardappels heb ik altijd een ‘bak ellende’ met aardappels die zijn aangevreten, die zijn aangeprikt met de spitvork, met vlekjes die ik niet herken, of die anderszins niet gaaf zijn. Die bewaar ik apart zodat eventuele ziektes niet kunnen overlopen naar de gave aardappels. En die gaan het eerst in de pan.
        Hopelijk heb je iets aan dit antwoord,
        Groetjes, Carola

  5. Hey een vraagje,
    Persoonlijk heb ik dit jaar Phytophthora in mijn aardappels zitten.
    Na het uitzoeken bleek ik ongeveer 1/3 te hebben wat is aangetast.
    Is het mogelijk om het aangetaste deel weg te snijden en de rest van de aardappel op te eten?
    Hoor het graag van u/jullie!

    1. Hallo Irma,
      Ik heb wel eens gehoord dat mensen door Phytophthora aangetaste aardappelen aten en de slechte plekken wegsneden.
      Ik heb er zelf geen enkele behoefte aan, misschien doordat ik ze wel heb gezien (en geroken) als ze volledig rot zijn.
      Ik kan dus helaas geen antwoord geven op je vraag, wellicht heeft iemand anders hier ervaring mee.
      groetjes,
      Diana

  6. Hallo Irma,
    Hier dezelfde ervaring als Diana: aardappels met phytophtora stinken zo dat ik er niet aan begin. Ik heb het overigens maar twee keer meegemaakt bij gekregen en niet gekeurde pootaardappels die gevoelig waren voor phyto.
    Hier eten we sindsdien het jaar rond aardappels uit eigen tuin van rassen die vrijwel resistent zijn tegen phyto, maar in de keuken snijd ik wel eens plekjes uit de aardappels waarvan ik denk: huh? Toch phytophtora? En als de pieper van binnen mooi geel is dan gaat die toch de pan in, zonder dat we weten of het phyto was of niet.
    Maar jemig Irma: 1/3 aangetast. Hopelijk heb je genoeg aan de resterende 2/3 en hopelijk blijft dat deel goed. Bewaar ze apart van elkaar. En sterkte ermee,
    Groetjes, Carola

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.