Gember

 

Eerst even dit, mocht je internationale informatie over (de teelt van) gember zoeken:

  • Latijnse naam:   Zingiber officinale
  • Engelse naam:   Ginger, Ginger root
  • Duitse naam:     Ingwer, Ingwerwurzel
  • Franse naam:     Gingembre

De Latijnse naam Zingiber is afgeleid van shringavera, de naam in het sanskrit, en dat bekent ‘gevormd als een hertengewei’. En als je de bovenste foto ziet kan ik zeker zoiets bij die naam bedenken.

Gember is een knolgewas dat in tropische en subtropische gebieden wordt geteeld. Als je haar in koel Nederland wilt telen zul je dus zo vroeg mogelijk moeten beginnen en de planten het warmste plekje in je tuin (of liever nog in de kas) geven.

Gember is niet alleen heel lekker maar ook heel gezond. En het is een kruid dat in heel veel gerechten en ook in kruidensamenstellingen wordt gebruikt. Het is onmisbaar in de Indonesische en Indiase keuken, het is een onderdeel van garam massala en kerrie, maar bijvoorbeeld ook van speculaaskruiden en in theemelanges. Gember wordt dus niet alleen in hartige maar ook in zoete gerechten gebruikt.

En ze is ook nog eens heel gezond, heeft een ontstekingsremmende werking, en wordt daardoor in een thee gedronken bij bijvoorbeeld keelpijn. En ik heb zelf ervaren dat het helpt bij misselijkheid (zeeziekte). Ik las dat er studies zijn waarbij gember een positief effect heeft op suikerziekte, maar dat het bijvoorbeeld ook helpt de concentratie te verbeteren, en kan helpen bij zwangerschapsmisselijkheid. Lees daarover meer op Wikipedia

Allemaal redenen om zelf gember te telen. En daarnaast is ze ook nog een mooie plant, en is verse gember heel anders dan de gember die je in de winkel koopt; zoeter, pittiger en vooral ook zacht en sappig. De gember die je op de eerste foto ziet is gember zoals je die in de winkel koopt en van waaruit je je eigen gemberplant op kunt gaan kweken. Geoogste gember is wit met roze, heeft amper een schil en is heel sterk van smaak:

 

Je kunt op de foto een klein beetje zien dat de nieuwe/verse gember bovenop de bruinschillige gember groeit, dat is belangrijk om te weten bij het planten.

Je kunt gember niet zaaien, je laat een stuk van de wortelstok uitlopen daarmee start je de teelt. Er bestaan trouwens meerdere rassen, waarbij de kleur van de verse gember iets kan variëren. Ik heb zelf nog nooit in een winkel of webwinkel gezien dat er verschillende rassen op naam werden aangeboden.  Gember kan bloeien, maar dat is vaak niet in het eerste jaar, en rassen die voor de productie van knollen zijn bloeien vaak niet.

 

DE START

Ik heb in het verleden al wel een paar keer geprobeerd gember te telen. Dat liep uit op een fiasco, de gember die ik in maart/april in een lage brede pot met potgrond oppotte liep nog wel uit maar kwijnde vervolgens weg, ging schimmelen en uiteindelijk heb ik in de zomer alles weggegooid.

Maar met meer en nieuwe informatie (en hernieuwde moed 🙂 ) heb ik het in 2019 weer geprobeerd. En ik ben er nu zo enthousiast over dat ik haar in de volgende jaren zeker weer ga telen. Omdat het mooie planten zijn, omdat die gember zo veel verser en lekkerder is, omdat je zelf weet wat je de gember geeft om te groeien, en ook gewoon omdat het leuk is.

Tip 1: begin vroeg. De vorige (mislukte) keren dat ik gember teelde begon ik in (maart/april) en dat is voor het mooi te laat. Het duurt heel lang voor gember uitloopt (al hangt dat uiteraard ook af van de kwaliteit en leeftijd van de gember die je koopt). Ik begin in ieder geval in principe in januari.

Kies uiteraard een gave gemberwortel, ik koos verse en biologische gember (ook in de hoop dat die wat makkelijker spruit dan niet-biologische gember die wellicht ook nog is behandeld met een middel dat zorgt dat de gember niet snel uitloopt). De gember mag geen verzonken plekken, schimmel, etc. hebben. Maar ze hoeft niet heel vers te zijn – sterker nog – koop bij voorkeur gember waar al wat van die groenwitte bolvormige uitlopers op verschijnen.

 

De mislukte keren plantte ik de verse gemberwortel direct in een pot met potgrond. Dat blijkt niet de juiste manier te zijn, je plant haar bij voorkeur pas uit wanneer ze uitlopers heeft gemaakt. Je kunt dit bereiken door de gemberwortel simpelweg bij kamertemperatuur op de fruitschaal te leggen. Maar het kan ook in een bakje met een laagje water (en dat moet uiteraard elke paar dagen even worden bijgevuld), je stimuleert daarmee de wortelgroei. Zelf gebruik ik er een ondiep bakje met vochtig vermiculiet voor waar ik de wortel voor ongeveer een derde in druk. Ook dan moet ik wel zo eens per week wat water geven, want het water verdampt. En een doorzichtige kap over het bakje plaatsen is niet verstandig (dat heb ik zelf geprobeerd en de gemberwortel die in de propagator onder een kunststof kap lag ging schimmelen).

Kamertemperatuur is het belangrijkst, en licht helpt ook bij het uitlopen (al hoeft ze zeker niet in een zonnig raamkozijn te liggen hoor). Het spruiten duurt, afhankelijk van de versheid van de gember, vervolgens enkele weken tot zelfs enkele maanden. En om die reden begin je dus vroeg. Hoe later je begint, des te belangrijker is het om te zoeken naar een gemberwortel die al wat ouder is en dus uitlopers heeft. Hoe groot de gemberwortels zijn maakt niet zo heel veel uit. En je mag ze ook in stukken snijden als je dat handiger vindt (en ik vond dat handig omdat ik zo verschillende stukken verspreid over een grotere pot uit zou kunnen planten, met dus een kans op meerdere planten en een grotere oogst). Zo heb ik de gemberstukken in januari in het vochtige vermiculiet gelegd:

 

Op de volgende ze foto zie je de gemberwortels na ongeveer 8 weken. Ik kocht dus verse wortels maar kies volgend jaar zeker oudere wortels die al van die crèmekleurige bolletjes hebben, want dat uitlopen heeft hier langer geduurd dan het vormen van de eerste groene stengels.

 

Je ziet op de foto dat de witte ‘bolletjes’ al groene uitlopers maken. En er worden ook al witte worteltjes gevormd. die het vochtige vermiculiet in groeien.

Ik heb er een stukje gember uitgehaald voor deze foto:

 

Je kunt zien dat het stuk wortel met bruine schil (de ‘moederwortel’) een witgroen bolletje heeft gemaakt, en dat het vervolgens naar boven een groene uitloper maakt maar tegelijkertijd naar onderen ook wortels. Ook daarom vind ik vermiculiet handig want de wortels groeien er makkelijk in en kunnen er ook net zo makkelijk uit worden gehaald om op te potten. In plaats van vermiculiet kun je na het allereerste uitlopen (wanneer het witgroene bolletje een worteltje en een groene spriet wil gaan maken) ook potgrond gebruiken en de gemberwortel daarop leggen. Als je iets gebruikt waar wortels in kunnen groeien zal ze dat ook gaan doen. Als ze droog ligt maakte ze minder wortels, en in een bakje water is er kans dat de wortels een keer uitdrogen en verloren gaan, of juist rotten bij teveel water.

Het is bijzonder om te zien dat ze dus uiteindelijk 3 lagen wortels maakt: in het midden de bruinschillige ‘moederwortel’ die als doorgeefluik dient. Want er aan vast groeien de nieuwe wortelknolletjes die we later gaan oogsten, er daaronder groeien wortels die dienen voor de opname van voedingsstoffen waardoor de plant kan groeien. Als er genoeg worteltjes en tegelijkertijd ook groene sprieten groeien wordt het tijd om de gemberwortel op te potten.

 

OPPOTTEN

Gebruik potgrond die je luchtiger maakt door er wat grof zand door te mengen. Ik mengde er zelf ook vermiculiet door (het vermiculiet dat ik overhield na het laten uitlopen van de gemberwortels).

Ik vulde de pot voor ruim 2/3e met het potgrondmengsel en plantte daar voorzichtig de wortels in:

 

De groeiwortels zitten onder de grond, de ‘moedergemberwortel’ ligt half in/op de grond en de groene spriet kan zo verder groeien. Ik heb een pot van 15 liter gebruikt en daar drie stukken gemberwortels in geplant, op ruime afstand van elkaar zodat ze alle drie nog de ruimte hebben om te groeien.

Omdat de verse gember bovenop de ‘moedergemberwortel’ groeit heb ik bovenin de pot ruimte gehouden. Later, wanneer de groene spriet echt een stengel wordt ga ik de grond aanvullen tot de rand van de pot (waarbij de ‘moedergemberwortel’ dus uiteindelijk onder de grond komt te liggen.

Je zult de pot met gember binnen moeten houden tot 15 mei (IJsheiligen). Wanneer de gemberwortel eenmaal groene stengels maakt wordt het steeds belangrijker om de pot een lichte standplaats te geven (bijvoorbeeld dichtbij een raamkozijn).

 

STANDPLAATS

Zelf heb ik in 2019 nog een fout gemaakt. Ik wilde de gember in de volle grond in de kas telen, ik heb de potten begin mei naar de kas gebracht, de gember er voorzichtig uitgehaald en in de volle grond in de kas uitgeplant. Dat bleek geen succes, de planten kwijnden alsnog in de daaropvolgende weken weg. Waarom weet ik niet precies maar ik denk dat het iets met vocht te maken had, de kleigrond is hier te vast en blijft te lang nat en daardoor ook minder warm.

Ik had het eigenlijk al een beetje opgegeven en wilde de gember weggooien toen ik bij het uitgraven bedacht dat ik nog een klein kansje wilde wagen. Ik heb de stukken wortels met uitlopers (kleiner en minder dan toen ik ze uitplantte) weer in een 15-literpot opgepot. De potgrond heb ik weer luchtiger gemaakt door er brekerzand en vermiculiet door te mengen. En ik heb de wortels zo diep geplant dat de hele gemberwortel een paar centimeter onder de grond zat. En dat was een goede gok! Ik gaf water maar liet de grond daarna weer wat opdrogen, ze houdt blijkbaar van voldoende vocht maar niet van grond die kletsnat blijft. Ik hield de plant in pot in de kas:

 

In de kas kun je dus ook kiezen voor de teelt in de volle grond, maar zorg dan dat die grond in het voorjaar goed is opgewarmd (door bijvoorbeeld eerst een paar weken wat zwart plastic op de grond te leggen), en dat het een luchtige grond is die vocht vasthoudt maar niet kletsnat blijft.

Voor de buitenteelt is de teelt in de volle grond zeker niet aan te raden want die grond is altijd kouder en gevoeliger voor weersomstandigheden. Ze doet het veel beter in een pot (omdat je in een pot zelf de grond samen kunt stellen, een pot warmt sneller op dan volle grond, je kunt de pot bij koud/slecht weer eventueel verzetten, en er is meer controle over vocht en voeding).

Kies het meeste warme en beschutte plekje in de tuin, dat plekje moet licht zijn maar hoeft niet in de volle zon te zijn, het mag ook in de halfschaduw zijn (een hoge temperatuur is belangrijker dan veel zon).

 

VOEDING

Na ongeveer 6 weken is de voeding in de potgrond opgebruikt en zul je moeten gaan voeden. Zelf heb ik in mei wat samengestelde voeding gegeven, met daarin wat stikstof voor de groei van het blad en wat kali voor de groei van de knol. En ik heb dat vervolgens in juli herhaald. En ik heb tot slot begin september nog een klein beetje kali gegeven, voor de ontwikkeling van de knollen. Ik las dat gember een plant is die relatief veel voedingsstoffen nodig heeft.

 

VERZORGING

Uiteraard is water geven heel belangrijk. Geef (afhankelijk van de temperatuur en het formaat van de pot) 1 of 2 keer per week flink water en laat de plant daarna weer grotendeels opdrogen (maar niet uitdrogen).

Als je onkruid uit de pot wilt verwijderen doe dat dan voorzichtig want de wortels die je wilt oogsten zitten dicht onder het grondoppervlak.

De planten worden uiteindelijk zo’n 70 centimeter hoog, met smalle bladeren).

 

OOGST

Je oogst gember voor het serieus koud wordt met kans op nachtvorst. Buiten zal dat rond oktober zijn, in de kas kunnen de planten wellicht tot in november blijven staan. Houd de weerberichten in de gaten en oogst op tijd.

Zo zag half oktober de pot met gember er in de kas uit:

 

Je ziet er niet heel veel aan, behalve dan dat er ondanks de strubbelingen dat jaar toch nog wel genoeg uitlopers goed waren gegroeid. De eetbare knolletjes zitten net onder de grond:

 

En dit is dan de oogst uit deze pot:

 

Ook nu zie je weer 3 soorten wortels: de wortels onderaan die voor de opname van voedingsstoffen en water en dus de groei hebben gezorgd. En je ziet de bruinschillige moederwortel. En het leuke is: die moederwortel is na het uitlopen en vervolgens al die maanden in en pot met potgrond nog steeds stevig. Je kunt haar simpelweg even wassen, laten drogen en daarna gewoon alsnog in de keuken gebruiken. En erboven hebben zich dus de verse gemberwortels gevormd; zonder noemenswaardige schil; wit met roze, sappig, helemaal niet vezelig, en heel sterk en bijna zoet van smaak. Ik las dat verse gemberwortel vooral gingerol en shogaol bevat, de 2 stofjes die voor die typische smaak en pittigheid zorgen, maar ook wat capsicaïne, en capsicaïne is het stofje dat in chilipepers voor de heetheid zorgt. En dat proef je 🙂

Ik dacht dat de groene stengel wellicht ook iets naar gember zou smaken maar die smaakte nergens naar en heb ik zo´n 3 centimeter boven de verse gemberwortels afgesneden. Die groene stengelstukjes vielen er trouwens na enkele dagen bijna vanzelf af waardoor ik de kale verse wit-roze worteltjes overhield.

 

BEWAREN

Je kunt de geoogste verse gemberwortel nu laten drogen (op een donkere en luchtige plaats bij kamertemperatuur), tot ze uiteindelijk gaat lijken op de gember waar je mee bent begonnen en zoals je die in de winkel kunt kopen.

Maar dat vond ik zelf zonde, omdat de smaak van deze verse sappige gemberwortels zoveel lekkerder is. Ik heb de verse wortels zelf binnen enkele weken zoveel mogelijk gebruikt, in thee, gerechten, en in inmaak zoals de jam van pompoen met gember, in een zelfgemaakte en houdbare currypasta, etc. Je kunt ook denken aan zelf gemberbolletjes (of stukjes, staafjes of plakjes) op azijn leggen (zoals de bekende Japanse roze plakjes in azijn), of juist in een siroop (zoals stemgember).

En anders kun je ze wellicht ook luchtdicht verpakt invriezen, maar dat heb ik zelf nog niet geprobeerd.

Jam van pompoen met verse gember, citroen en rum

 

EN NU?

Ik ga volgend jaar zeker weer gember telen, weer in januari beginnen, oudere gemberwortels zoeken, haar na het spruiten in pot houden, in mei naar de kas brengen. Ik denk erover om haar in een grote speciekuip te telen (omdat ik die toevallig over heb, en omdat ik er extra veel planten in kwijt kan voor extra veel oogst 🙂 ).

Ik zal in 2020 de tekst op deze pagina bijwerken met mijn ervaring van dat jaar.

En tot slot: uiteindelijk kun gember ook als kuipplant houden, je kunt haar in pot vorstvrij overwinteren en volgend jaar in mei weer buiten zetten. Maar zelf vind ik het leuker om gewoon in de winter weer van voor af aan te beginnen, en ik heb dus geen ervaring met overwinteren en hoe je dan kunt oogsten wat je wilt gebruiken en tegelijkertijd de plant door kunt laten groeien. Maar in theorie zou dat mogelijk moeten zijn.

Links op de foto zie je 2 soorten currypasta met verse gember

 

5 gedachten over “Gember”

  1. Dag Diana,
    Wat goed van jou. Geweldig!!!
    Ik ben zelf ook al jaren aan het proberen om gember te telen, en steeds in verschillende stadia ging het mis.
    Maar … niet opgeven!!
    Nu ben ik op 3 november 2019 opnieuw begonnen met biologische gember. Misschien een beetje vroeg. De knoppen beginnen zich langzaam te ontwikkelen.
    Dus tot nu toe gaat het goed. Dit is zo leuk.
    Ik laat wel weten wat het wordt.
    Veel succes.
    Groeten uit Venlo.

    1. Wij hebben gewoon een uitgelopen gember buiten in een speciekuip gestopt en een enorme plant is daaruit gekomen. Die heeft de hele winter buiten gestaan en staat nu sinds voorjaar in de volle grond. Er zijn ook al veel bloemen in geweest. Wij zullen zien of hij de winter door komt. Groeten uit Lierop

      1. Hallo Anja,
        Wat een bijzonder verhaal! Ik heb altijd geleerd dat de echte gember (Zingiber officinale, er bestaan ook andere Zingiber-soorten en zelfs ook andere gembersoorten die niet tot de Zingiber-familie behoren, zoals de Hedychium) geschikt is voor klimaatzone 9 (en Nederland bevindt zich in zone 7). Maar wie weet, in een zachte winter. En er zijn dan ook soorten die wel bloeien, of bloeien wanneer de wortelstok groot genoeg is en dus veel voedingsstoffen bevat). Maar buiten overwinteren is zeker niet iets wat ik iemand aan zou raden, ik kan me ook bijna niet voorstellen dat ze een Nederlandse winter in de volle grond overleeft. Ze wordt niet voor niets geteeld in landen als Australië, India, Thailand, etc. Maar ik ben wel hel benieuwd hoe het nu verder gaat en hoop dat je komende lente nog eens wilt laten weten of en hoe en wanneer de gember in jouw tuin de winter heeft overleefd en weer uitloopt!
        groetjes,
        Diana
        p.s.: voor wie er interesse in heeft, er staat hier een lijst met de verschillende soorten Zingiber die er zijn: https://en.wikipedia.org/wiki/Zingiber

  2. Ik heb van het voorjaar hetzelfde gedaan met Kurkuma. Ook in bakje vochtig vermiculiet lang gewacht op uitlopers. Uiteindelijk 2 potten met planten gekregen. Van kurkuma heb ik gelezen dat de oogst pas beter lukt als je ze een jaar extra laat groeien. De planten staan nu in de vorstvrije serre. Superleuk dat dit met gember ook zo werkt! Ga ik zeker proberen.

  3. Dag tuinliefhebbers,
    Ik heb de gember planten in de koude kast in grond geplant en dit is goed gelukt. De gember was wel niet zo groot zoals op de foto van Diana. Vandaar dat ik nu de gember uit de grond zal halen en trachten haar te laten overwinteren in huis.
    Leuk idee van Elvira om gelijkaardig met kurkuma te proberen. Dit ga ik uitproberen, zeker nadat ik onlangs een artikel gelezen heb wat men in kurkumapoeder vermengt. Bedankt voor het idee Elvira. Zo leuk en tof om van elkaar te kunnen leren.
    Groetjes
    Carine

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.