Citroengras

 

Eerst even dit, mocht je internationale informatie over citroengras zoeken op niet-Nederlandstalige websites:

  • Synoniemen:      Sereh, Serai
  • Latijnse naam:   Cymbopogon citratus
  • Engelse naam:   Lemon grass, Citronella, Citron grass
  • Duitse naam:     Zitronengras
  • Franse naam:    Citronelle, Vervein des Indes

In Nederland is citroengras bijna nog bekender onder de naam sereh. Ik zal vanaf nu ook de naam sereh aanhouden. Op de bovenste foto zie je eigen oogst sereh, gewonnen van 3 stengels gekochte sereh.

Sereh is een zeer geurig en smaakvol grasachtig kruid en geeft een sterke citrusgeur en – smaak af. Ze is een tropisch gewas, ze komt uit Zuidoost Azië maar wordt ondertussen ook in landen als India, Afrika en Australië verbouwd. Dat geeft al aan dat ze van veel warmte houdt. En de herkomst verraadt haar gebruik; onmisbaar in Thaise curry’s, heerlijk in Indonesische stoofschotels, erg lekker in Vietnamese gerechten, etc.. Maar er wordt ook in Europa ondertussen flink mee geëxperimenteerd; ze wordt gebruikt in sauzen, marinades en dressings, zelfs in desserts (ik heb zelf wel eens sereh-ijs gemaakt) en ook siroop van citroengras is erg lekker. En natuurlijk heerlijk in thee (als een vervanger van verveine/citroenverbena). Mijn ervaring is dat de smaak van zelf geteelde serehstengels nog sterker van geur en smaak is dan die van gekochte stengels.

Sereh is geen makkelijke teelt en geeft geen makkelijke oogst: ze is nu eenmaal een tropisch gewas. En dat betekent dat de buitenteelt in Nederland wat onzeker is (je bent zonder kas altijd afhankelijk van het weer). Maar met wat aanwijzingen is het zeker de moeite waard om eens te proberen. Al is het maar omdat de plant in een pot zeker decoratief is, en omdat de smaak veel sterkers is dan van gekochte sereh). Met de teelt onder glas is de oogst zekerder maar ook dan moet je nog wel bedenken dat je bijvoorbeeld vroeg genoeg moet beginnen.

Citroengras is trouwens niet alleen heel erg lekker: de geur van het blad kan helpen om ongewenste insecten als muggen op afstand te houden (in bijvoorbeeld etherische oliën). Daarnaast is het een gezond kruid (op internet kun je veel informatie vinden over het gebruik bij verkoudheid, de antibacteriële werking, positieve invloed op maag-darmstelsel, etc.).

Ik vind de teelt zelf gewoon heel erg leuk; om al vroeg in het jaar met (binnen)tuinieren te beginnen. Daarnaast vind ik sereh heel erg lekker (ik vind alles met citroen en limoen lekker).

Gekochte serehstengels om te stekken

 

PLANT

Sereh is een meerjarig, tropisch en dus niet winterhard gras. De planten worden onder ideale omstandigheden zo’n 50 tot wel ruim 1 meter hoog. De breedte hangt af van de groei van het gewas want de wortels (en dus stengels) breiden zich rondom de plant uit. In haar natuurlijke omgeving kan sereh nog wel twee keer zo hoog en breed worden, in Nederland (in de kas) heb ik haar nog nooit veel breder dan zo’n 60 centimeter zien worden (en dan gaat het over de breedte van de overhangende grasachtige bladeren).

Zoals gezegd houdt sereh van veel warmte, zowel bij de opkweek als tijdens de groei. Ik heb zelf 2 keer in mijn leven sereh gezaaid, beide keren kiemden de zaden rond februari-maart bij 20 tot 25 graden binnen een week of 3. Maar in september waren het nog steeds plantjes die amper wat groter waren dan straatgras. Leuk om eens te doen maar bedenk dat de kans op een aardige oogst in hetzelfde jaar echt heel klein is. Daarentegen wortelt sereh gemakkelijk in water en daarmee win je dus heel veel tijd, en dat maakt de kans op een leuke oogst veel groter.

Omdat sereh een niet winterharde vaste plant is kun je overwegen om haar in pot te telen. En pot biedt niet alleen meer controle over voeding en vocht, en warmte sneller op maar het biedt ook nog eens de kans om de pot in de herfst naar binnen te halen en als kuipplant of zelfs kamerplant te laten overwinteren.

 

OPKWEEK

Zoals eerder gezegd is het heel veel gemakkelijker (en vooral sneller) om sereh vanuit een stengel op te kweken dan vanuit zaden. En omdat sereh een tropisch gewas en een lang seizoen nodig heeft begin je dus al vroeg.

Zelf start ik vaak al eind januari maar de hele maand februari kan ook nog prima. Ga eerst op zoek naar goede kwaliteit serehstengels. En dat zijn stengels die vers zijn, waar nog veel leven in zit. Dat leven kun je herkennen aan het feit dat het blad nog groen is, sterk geurt en terugveert als je er voorzichtig in drukt. Oude sereh begint bovenin al lichtbruin te worden, geurt minder en is ook niet sappig meer, voelt droog en hard aan. Tegenwoordig kun je sereh op veel plaatsen kopen; markten, toko’s maar ook in het  standaard assortiment van de meeste supermarkten. Allemaal goed, als ze nog maar ‘leven’.

 

Als je mooie, verse stengels hebt gevonden en gekocht, vul dan glazen met zo’n 8 centimeter water. Ik vind het zelf prettig om elke stengel een eigen glas te geven zodat eventuele schimmels of ziektekiemen niet over kunnen gaan van de ene stengel naar de andere.

Als je naar de onderkant van de serehstengel kijkt zie je dat ze van de plant is afgesneden en dat dat snijvlak verdroogd is. Zelf vind ik het heel nuttig om van dat onderkantje een heel dun plakje af te snijden, met een scherp mesje, een plakje van 1 tot 3 millimeter eraf. Zeker niet teveel want dan zit je al boven de plaats waar ze wortels moet gaan maken. Het doel is dat het verdroogde snijvlak weer een vers snijvlak is, meer niet – ze loopt daar makkelijker op uit dan op een verdroogde onderkant.

Op deze foto zie je het verschil tussen de gekochte stengel met de onderkant intact (links) en met een plakje van het bruin eraf gesneden (rechts).

 

Zorg dat je voldoende overhoudt van het gedeelte onder de stengel, want juist van daaruit loopt de stengel uit:

Met een zwarte pijl heb ik het gedeelte aangegeven waar de plant heeft vast gezeten aan de wortel van de plant. Zorg bij het afsnijden van een plakje van het bruine en verdorde deel dat er nog genoeg van dat stukje onder de stengel overblijft.

 

Zet de serehstengel in het glas water (ik stek er altijd een stuk of 5, in de hoop dat een stuk of 3 of 4 wortels gaan maken en overleven). En geef het glas of de glazen vervolgens een plaats bij kamertemperatuur. Ze hoeft nu nog niet licht te staan, mag wel, maar ze moet eerst wortels maken. En omdat ze in een glas of pot of vaasje staat is ze heel gemakkelijk te verzetten, bijvoorbeeld overdag in een zonnig raamkozijn, in de avond wat dichter bij de verwarming.

Ververs het water in het glas elke 2 dagen. Doe dat wel trouw, want het lauwige water (van zon of verwarming) is een bron van bacteriën en schimmels, beide gedijen er prima in en kunnen de stengel dus aantasten.

 

Binnen 1 tot 2 weken (afhankelijk van de temperatuur) zie je de eerste kleine worteltjes of uitstulpingen aan de onderkant van de stengels verschijnen.

Op de foto hieronder (een oude foto die ik hopelijk dit jaar kan vervangen door een betere) zie je dat er al echte worteltjes zijn gemaakt. Ze komen dus altijd uit het onderste deel van de stengel rond de inkeping.

Citroengras wortelt 6-2-15

 

Blijf het water elke 2 dagen verversen tot er een moment komt dat je vindt dat er genoeg worteltjes aan de stengels zitten. Hoeveel wortel dat moet zijn kun je natuurlijk zelf ook een beetje bepalen, maar op de foto hieronder kun je zien wat ik voldoende wortels vind om de stengels op te gaan potten.

Iets eerder had ook gekund, maar nog veel langer wachten heeft niet heel veel nut. De stengel heeft een beperkte hoeveelheid voeding in zich, dat wat ze kan gebruiken om wortels en blad te maken. Er komt altijd een moment dat de voeding in de stengel op is, dan zal de stengel nog niet direct dood gaan maar ze zal ook geen energie meer hebben om nog meer wortels te maken. Ze heeft nu gewoon voeding nodig. En dus mogen de stengels uit het water worden gehaald en worden opgepot.

Citroengras genoeg wortels

 

VERDERE OPKWEEK

Ondertussen is het al half februari tot misschien wel half maart. De planten zul je nog tot 12 mei (IJsheiligen) in huis moeten houden, maar mogen nu wel zo groot mogelijk worden. En dus gebruik ik daar een potje voor dat een maatje groter is (12 centimeter doorsnede vind ik zelf een prettig formaat) . Sereh houdt van een vruchtbare vochtige bodem. En dus vul ik potjes met goede potgrond die ik heb gemengd met ongeveer 1/6e deel brekerzand/vermiculiet (voor luchtigheid en de mogelijkheid om vocht vast te houden en tegelijkertijd teveel vocht weg te laten lopen).

Plant de stengels nu in het potgrondmengsel, 1 stengel per potje. Zorg er uiteraard voor dat de wortels niet kunnen breken bij het overplanten, plant de stengels niet te diep (niet veel meer dan de onderkant van de stengel – het afgesneden snijvlak – zo’n 3 centimeter onder de grond zit). En geef uiteraard direct water. En nu is het wel belangrijk dat de opgepotte serehstengel in het volle licht wordt gezet, want nu mag de stek gaan groeien. Zorg wel nog steeds voor een warme standplaats. Een plekje in een zonnig raamkozijn is fijn, helemaal als de kamer in de avond ook nog verarmd wordt.

Bedenk dat er in potgrond voldoende voeding zit voor ongeveer 8 weken. Er van uitgaand dat het nu zo begin maart is kun je dus uitrekenen dat planten tot het moment van naar buiten gaan in deze potjes mogen blijven en genoeg voeding hebben.

 

VANAF MEI

Vanaf 12 mei (IJsheiligen) mogen de planten naar buiten. Als je een kas hebt kunnen ze al een weekje eerder daar naartoe, voor de buitenteelt zou ik juist nog een week langer wachten tot de nachten duidelijker minder koud zijn.

Het kan voor sereh niet warm genoeg zijn. In de kas kun je ze dan ook in de volle grond planten (maar in pot mag natuurlijk ook). Hier staan ze vaak onder de werktafel, het maakt sereh niet zoveel uit wanneer ze niet vol in de zon staan, en omdat ze maar zo’n 60 tot 80 centimeter hoog worden passen ze daar mooi onder, nemen weinig plaats in.

Heb je geen kas, dan zul je de planten in pot moeten houden. Want de grond in een pot is altijd warmer dan grond in de tuin. Bovendien kun je haar verzetten wanneer het bijvoorbeeld een paar dagen stormt of regent, naar een beschut plekje tegen het huis aan. En bij mooi weer zet je haar natuurlijk op het zonnigst en meest beschutte plekje in tuin of op terras.

De hoeveelheid stengels per pot kun je zelf bepalen. Persoonlijk vind ik 1 grote pot (bijvoorbeeld 50 cm doorsnede) met daarin een stuk of 5 stengels op gelijk afstand van  elkaar en van de rand geplant handiger en mooier dan meerdere kleinere potten met 1 stengel (droogt ook minder snel uit) maar dat kun je natuurlijk zelf bepalen. Houd aan dat 1 stengel wel een potmaat van ongeveer 7,5 liter (25 centimeter doorsnede) kan gebruiken

Sereh maakt veel blad en heeft daardoor graag wat extra stikstof. Als je haar in pot houdt kun je het beste ook weer een mengsel maken van verse potgrond en 1/6e deel grof zand/vermiculiet voor de luchtigheid en afwatering. En daar zit dan ook gelijk weer voor 8 weken voeding in. Na die 8 weken, of bij het uitplanten in de vollegrond in de kas kun je wat voeding geven met een redelijk hoog stikstofgehalte. Wees er wel voorzichtig mee want stikstofrijke meststoffen zijn vaak scherpe meststoffen die gemakkelijk voor het verbranden van wortels kunnen zorgen.

Zelf geven wij in de kas in de volle grond wat Culterra. Wat je ook geeft: kies een meststof waar wat stikstof in zit en houd je vooral aan de gebruiksaanwijzing op de verpakking.

 

VERZORGING

Naast de noodzakelijke voeding zijn er weinig zorgen. Het allerbelangrijkste zijn voldoende warmte en voldoende vocht (maar niet kletsnat). Geef regelmatig water maar zorg dat een teveel aan water wel goed weg kan lopen. Er hoeft niet gesnoeid, geknipt of gediefd te worden.

 

OOGST / BEWAREN

In de volle grond in de kas oogst je de stengels wanneer het in de herfst koud wordt. Hoe langer je ze laat staan, des te groter en dikker worden de stengels. Maar ze kunnen geen vorst verdragen en je wilt dat na al je goede zorgen ook zeker niet gokken. Hier oogsten we de stengels zo rond half oktober, als de nachten nog niet te koud zijn. Maar in een mooie warme herfst kan dat dus ook begin november worden.

In pot is het anders, je kunt er voor kiezen om de planten zo lang mogelijk buiten te laten (let goed op het weerbericht en de eerste nachtvorst) maar je kunt er ook voor kiezen de pot binnen te zetten. En daar kan ze op een warm plekje bij het raam nog heel lang door blijven leven en groeien, ze is tenslotte een vaste plant. En dat betekent dan ook dat als je wat sereh in de keuken nodig hebt je voorzichtig die stengel los kunt snijden in de grond maar de rest van de plant intact laat en verder laat leven en groeien. Tot ze in mei van het jaar daarop weer naar buiten mag.

En dit kun je natuurlijk ook met sereh uit de vollegrond uit de kas doen. Je oogst de hele plant, snijd daar voorzichtig met een mesje een stengel met wortel af en pot dat op en overwintert dat op een warme plaats in huis. Het scheelt je het kopen en stekken van nieuwe stengels in het voorjaar.  En doordat je al in de late herfst begint (en je met een plant met wortel begint) zul je weer eerder en/of meer kunnen oogsten in het jaar erop.

Na de oogst snijd ik de serehstengels in stukken, ik verwijder slechte bladeren, en de stukken stengel gaan ze dan (rauw) in een zak de vriezer in. En dan kan ik een stukje pakken wanneer ik dat in de keuken nodig heb. In de vriezer blijven de stengels wel een jaar prima van smaak en aroma.

 

ZADEN OOGSTEN

Je kunt wel zaden kopen van sereh maar zelf heb ik nog nooit bloeiende serehplanten gehad, daar zullen de planten veel groter en ouder voor moeten zijn. Dat lukt wellicht wel als je ze dus in pot hebt en als kuipplant behandelt. Maar dan nog is het zaaien en opkweken van sereh een langdurige kwestie en dus minder handig dan het stekken van gekochte of zelfgekweekte stengels.