Knolvenkel

Eerst even dit, mocht je internationale informatie zoeken of bijvoorbeeld zaden van knolvenkel in een niet-Nederlandstalige webwinkel zoeken:

• Synoniemen:   venkelknol, venkel (maar eigenlijk is dat haar zusje, het kruid venkel)
• Latijnse naam:   Foeniculum vulgare
• Engelse naam:   Fennel
• Duitse naam:   Gemüsefenchel, Knollenfenchel
• Franse naam:   Fenouil

Knolvenkel heeft een uitgesproken anijsachtige smaak. En zelf geteelde venkelknollen hebben wat dat betreft een nog sterkere smaak dan de knolvenkel die je in de winkel koopt. Dat geldt trouwens voor meer groenten uit eigen tuin; denk aan pittigere radijs, extra sterke knolselderij, extra zoete cherrytomaatjes en uien waar je echt serieus van moet huilen bij het schoonmaken 🙄😄

De smaak is dus uitgesproken anijsachtig, en dan vooral wanneer je knolvenkel rauw eet. Die smaak is erg lekker in bijvoorbeeld salades. Gekookt/gestoofd wordt de smaak juist zacht en fris met een subtiele anijssmaak, en dan is ze erg lekker in soepen, gestoofd, gratin, gegrild, in een pasta, etc.. En ze maakt samen met wortel, ui, etc. een heerlijke groentebouillon. In de keuken zijn er dus mogelijkheden genoeg!

PLANT

Het woord ‘knol’ in de naam knolvenkel doet vermoeden dat ze ondergronds groeit, maar dat is niet zo; de ‘knol’ van een knolvenkel zijn eigenlijk dicht opeen gepakte bladscheden die bij elkaar een bijna bolachtige vorm maken. Dat neemt niet weg dat ze daarnaast onder de grond ook een dikke wortel maakt, voor de opslag van voedsel. En om die reden behoort ze dus tot de groep wortelgewassen. De plant heeft heel fijn felgroen blad dat ook eetbaar is (en je kunt gebruiken zoals je het kruid venkel zou gebruiken). Je mag zeker wat blad oogsten voor bijvoorbeeld een salade of visschotel maar bedenk wel dat er altijd voldoende blad aan de plant moet blijven voor de opname van voedingsstoffen.

TEELTWIJZEN

Je zaait knolvenkel bij voorkeur wat later in het seizoen; ze is een langedagplant en schiet bij een voorjaarsteelt soms snel door, wanneer de venkel nog jong en klein is. Dat is trouwens niet erg, wij zaaien juist vaak ook een rijtje knolvenkel in het voorjaar. Omdat we die kleine venkelknollen heel erg lekker vinden in lenteachtige salades maar ook het blad (vaak is er meer blad van venkel) in marinades, dressings, etc.. De opbrengst is dan dus kleiner, voor de oogst van mooie dikke venkelknollen kun je beter tot na 21 juni (de langste dag van het jaar) wachten met zaaien. Dat is trouwens ook afhankelijk van het ras; voor de teelt buiten de reguliere zaaitijd kies je bij voorkeur een ras dat minder snel doorschiet. Ik heb zeker ook wel eens mooie dikke venkelknollen geoogst in juli, van planten die ik in maart zaaide. Met dank aan het ras, een niet te zonnige standplaats en een vochtige lente, allemaal omstandigheden die ervoor kunnen zorgen dat planten wat minder snel doorschieten. Maar ik heb dus ook wel eens pech, dan zien de venkelknollen er zo uit:

Ik zaai knolvenkel zelf altijd voor, en dan voor de beste oogst bij voorkeur rond eind juni/begin juli. Ik zaai de zaden in een traytje, elk zaadje afzonderlijk in een vakje. Knolvenkel laat zich echter niet graag verplanten; ze reageert daarop met een groeistilstand of juist met snel doorschieten. Knolvenkel groeit graag ‘langzaam maar gestaag’. Maar het kan dus wel, op voorwaarde dat de vakjes in de tray groot genoeg zijn om in te kunnen groeien, en uiteraard is regelmatig voldoende vocht belangrijk.

Het uitplanten van de zaailingen is bij het voorzaaien ook belangrijk. Doe dat vooral niet te laat, de zaailingen moeten voldoende worteltjes hebben maar niet zoveel dat ze makkelijk kunnen uitdrogen, en te weinig voeding krijgen, met een groeistilstand tot gevolg. Ik plant ze uit wanneer de eerste worteltjes onderuit de afwateringsgaten van de tray komen, vaak hebben de zaailingen dan pas 1 blaadje naast de 2 kiemblaadjes.

Op de foto hierboven zie je hoe de pluggen met knolvenkelzaailingen eruit zien als ik ze uitplant. Hieronder zie je de uitgeplante zaailingen:

Vaak staan de zaailingen de eerste 2 weken na het uitplanten stil. Maar mits ze voldoende vocht en voeding kunnen opnemen groeien ze daarna alsnog langzaam en gestaag zoals ze zo graag willen.

Maar je kunt dus zeker ook ter plaatse zaaien hoor. Dek de rij met zaaisel dan bij voorkeur af met een laagje zand, daar groeien de pipejonge zaailingen wat makkelijker doorheen (en omdat het kiemen 2 tot 3 weken op zich laat wachten is het ook handig want je kunt dan wat makkelijker wieden zonder per ongeluk ook jonge knolvenkelzaailingen weg te schoffelen. Ook bij het ter plaatse zaaien is een gelijkmatige groei belangrijk en zorg je voor voldoende vocht en voeding.

ZAAITABEL, PLANTEN EN PLANTAFSTAND:

RASSEN

‘Zoete van Florence’ en ‘Zoete Bologneser’ zijn wat oudere maar goede rassen voor de vroege herfstteelt. De nieuwere rassen (die vaak door veredeling wat minder kans op doorschieten hebben) zijn bijvoorbeeld Fino en Perfektion. Daarnaast zijn er nog een aantal F1-hybriden die een goede opbrengst beloven en minder snel doorschieten. Zelf hebben we afgelopen jaar de biologische Romanesco geteeld en waren daar ook prima tevreden over.

BODEM / BEMESTING

Knolvenkel groeit hier op onze vette klei niet altijd even goed, ze maakt diepe wortels en heeft daar een goede structuur van de grond voor nodig. We hebben onze kleigrond jarenlang verbeterd met oude stalmest en zelf gemaakte compost. De laatste jaren volstaat een goede dikke mulchlaag in de winter, en uiteraard ook een mulchlaag rond de planten als die eenmaal groeien. Uiteraard zorgen we dat de grond goed losgemaakt is wanneer de zaailingen uitgeplant worden.

Geef vooral niet teveel voeding: zeker geen verse mest en ook niet teveel stikstofrijke meststof (want dat geeft lang en dunne venkelknollen en weinig ‘bol’). Wij geven na het uitplanten van de zaailingen meestal een matige hoeveelheid samengestelde organische meststof, met niet teveel stikstof en wel ook wat kalium, voor een goede ontwikkeling van de bol/knol. Als er in de winter een groenbemester in het vak groeide geven we geen voeding in het voorjaar. Maar halverwege de groei geven we wel nog een kleine hoeveelheid kali.

Sinds we verhoogde bakken hebben telen we de venkelknollen daar graag in. Zonnig en warm doen de planten het er prima in (zeker de wat later gezaaide knolvenkel in de herfst). Enig aandachtspunt is dat in een verhoogde bak de grond wel vaak wat droger is en je dus, afhankelijk van het weer, wat vaker water zult moeten geven.

STANDPLAATS

Knolvenkel staat graag op een zonnige plaats. Ze hoort in principe thuis in het vak van de wortelgewassen, en ze heeft dus ongeveer dezelfde behoefte als bijvoorbeeld krootjes, worteltjes, uien, etc. (niet teveel stikstof, wel wat extra kali).

Volgens de boeken die over goede en slechte buren gaan staat knolvenkel niet graag naast wortelen, selderij, peterselie, kervel, tomaten, kool en paprika (mede doordat de wortels een stofje produceert dat de groei van de groenten naast de venkel belemmert). De sterke geur van venkel weert veel plaagdieren, en de bloemen lokken veel bestuivers. Om die reden is plaatsing naast bonen, sla, komkommers, courgettes en pompoenen juist prima. Eerlijk gezegd: ik vind zelf vind de planning voor de moestuin al lastig genoeg (met de vruchtwisseling en bedenken hoeveel we per jaar nodig zouden kunnen hebben om te eten, als een ultieme cryptogram 🙄😄). Ik houd zelf dus niet zo vaak rekening met wat er wel of niet naast of voor of na haar mag komen omdat het vast voordelen heeft maar het ook beperkingen geeft. Bedenk vooral zelf of je de ‘goede en slechte buren’ regels hanteert in jouw eigen moestuin.

Je kunt de ‘bollen’ van de knolvenkel tijdens de groei ook nog wat aanaarden; daardoor worden ze nog witter van kleur en sterker/zoeter van smaak. Bovendien bescherm je bij de latere herfstteelt zo de bol ook nog tegen de eerste koude nachten. Knolvenkel kan met wat bescherming een paar graden vorst verdragen, en zo kun je ze dus vaak nog wel tot in november of december oogsten.

OPKWEEK

Ik zaai knolvenkel zelf dus vooral als vroege herfstteelt (vaak als nateelt na bijvoorbeeld vroeg gezaaide bietjes of na de vroege aardappelen). Ik zaai ze onder glas of buiten voor (afhankelijk van het weer – als het warm is en de zon volop schijnt is het in de kas te warm en zet ik de potjes/trays buiten – als het bewolkt is of de nachten relatief koud zijn zaai ik ze in de kas voor).

De zaden kiemen binnen ongeveer 2 weken (soms iets langer, afhankelijk van de temperatuur). Na een paar weken kunnen de zaailingen worden uitgeplant. Voor de zomerteelt kun je dus ook buiten ter plaatse zaaien. Later kun je dan wat uitdunnen.

TEELTZORGEN

Een knolvenkel bestaat uit een vlezige wortel ondergronds, bovengronds bestaat ze voornamelijk uit verdikte bladstelen en blad, en bladeren en stelen bevatten veel vocht. Je kunt dan ook bedenken dat de plant dus vrij veel water nodig heeft – voor de ontwikkeling en groei van die verdikte bladstelen. Ook weer een goede reden om haar vanaf juli als nateelt te zaaien (omdat de groei dan vooral in de nazomer en vroege herfst plaatsvindt, wanneer de kans op regen dan meestal wel toeneemt). Vooral op zandgrond en in een verhoogde bak zul je, uiteraard afhankelijk van het weer, wellicht regelmatig water moeten geven om aan die behoefte te voldoen. Dat geldt natuurlijk ook voor andere grondsoorten in een droge (na)zomer. Ook net uitgeplante jonge zaailingen hebben wat vaker water nodig. Droge grond bevordert ook weer het doorschieten. Een mulchlaag rond de planten aanbrengen helpt de grond om wat extra vocht vast te houden.

OOGST / BEWAREN

Ongeveer 3 maanden na het zaaien is een knolvenkel oogstrijp (een beetje afhankelijk van de tijd van zaaien en omstandigheden als  weer, voeding, etc.). De ‘bollen’ wegen dan zo rond de 150 tot 250 gram. Laat ze niet te groot worden want dan worden ze vezelig en taai (het helpt dan wel wat om in de keuken eerst de buitenste bladeren te verwijderen).

Het blad kan altijd (met mate) geplukt worden, zo lang er maar voldoende blad aan de plant blijft om voor groei/opname voedingsstoffen te zorgen. Het blad heeft dezelfde frisse anijssmaak als de bol, en is lekker als kruid in een saus, marinade of soep, of natuurlijk in een salade, bij vis, etc. Ik vind het ook erg lekker in een zelf gemaakte kruidenthee (samen met bijvoorbeeld wat munt en zwarte bessenbladeren).

Na de oogst kun je eventueel het blad verwijderen en de ‘bol’ nog wel een weekje in de koelkast of een koele schuur bewaren. Maar uiteraard blijft het het lekkerst om knolvenkel zo kort mogelijk voor het gebruik in de keuken te oogsten.

Dan misschien nog iets leuks. Ik hoorde een tijdje geleden verhalen van mensen die bij de oogst van knolvenkel die afsnijden en de wortels in de grond laten. Er is dan een kans (in optimale omstandigheden dus met nog voldoende tijd om te groeien voor het koud wordt, voldoende zon, vocht en voeding in de grond, etc.) dat zich op de wortels van knolvenkel kleine nieuwe venkelknollen ontwikkelen. Ik maakte een foto bij onze tuinbuurman:

Helaas was het voor de knolvenkel op de foto al te laat in het seizoen (en ze stond ook nog eens in de halfschaduw). Maar ik ga dit zeker zelf ook eens proberen, bij knolvenkel die ik in het voorjaar zaai en die aan het begin van de zomer al groot genoeg zijn om te oogsten en een flink formaat hebben (waardoor de wortel waarschijnlijk ook groter en sterker is en dieper in de grond zit en nieuwe exemplaren daardoor ook wat beter en groter kunnen groeien).

En dan nog iets: ook als je knolvenkel (of het kruid venkel) eigenlijk niet zo lekker vindt, zou je toch wat planten moeten zetten. Omdat ze een waardplant is van de koninginnenpage. De vlinders leggen hun eitjes graag in venkel (en trouwens ook van peen, ze doen dat vaak in de nazomer/vroege herfst) en de rupsen voeden zich met het blad voor ze verpoppen tot grote en prachtige vlinders. Alleen al daarom dus!!

ZAADTEELT

Knolvenkel is een kruisbestuiver. Van in juni/juli gezaaide planten worden in de herfst de bollen geoogst en gegeten, de wortels rooi je (zoals de wortels van bijvoorbeeld asperges of witlof), en die bewaar je vorstvrij in de winter (of probeer ze in een pot bijvoorbeeld in een kas te overwinteren . Plant ze in april opnieuw uit. De plant zal weer aan de groei komen, een bloeistengel vormen, en zo rond augustus van het tweede jaar rijpen dan de eerste zaden. Oogst de zaden en droog ze. De zaden blijven ongeveer 3 tot 4 jaar kiemkrachtig. Je zou kunnen zeggen dat dat ook in het eerste jaar zou moeten kunnen en dat is wellicht mogelijk, in een zeer geschikt jaar. Maar meestal schiet de plant toch net te laat door, de bloeistengels hebben ook nog genoeg tijd nodig om bloemen en zaden te maken en die ook nog te laten rijpen. Bij eerstejaars planten zie je dan ook vaak dat de bloemen zich nog wel ontwikkelen maar dat de zaden rotten en schimmelen in een (meestal) natte herfst voor ze goed kunnen rijpen.

Knolvenkel kruist gemakkelijk met de vaste plant venkel (Foeniculum vulgare) die je vooral voor het blad (en de gele bloemschermen en zaden daarna) teelt.

Tot slot: kijk voor leuke en lekkere recepten met knolvenkel ook nog even op de receptenpagina in het menu. Je vindt er bijvoorbeeld deze: