Zoete aardappel

Eerst even voor alle duidelijkheid; ik heb twee keer zoete aardappelen geteeld. En dat betekent dat ik zeker nog niet alles weet van de teelt. Ik heb hieronder mijn ervaring en bevinding geschreven maar google vooral ook nog verder (of bekijk youtube-filmpjes) naar ervaringen van andere mensen.

Zoete aardappelen zijn al heel oud en bekend, maar elk jaar worden ze in Nederland nog iets populairder. Ze komt oorspronkelijk uit Zuid-Amerika en is in de afgelopen eeuwen naar Noord-Amerika, Canada maar ook Azië en Europa getransporteerd. En dus zie je steeds vaker recepten met zoete aardappel. Haar Latijnse naam is Ipomoea batatas, ze wordt ook wel bataat of zoete bataat genoemd.

Er is nog een reden waarom ze tegenwoordig zo populair is: ze staat bekend als erg gezond (maar volgens mij zijn broccoli, verse doperwtjes en radijsjes van eigen tuin ook gezond hoor 🙂 ). Er is in ieder onderzocht en bewezen dat ze veel anti-oxidanten bevat, veel vitamine A en C, sporenelementen, veel vezels.

En misschien nog wel het belangrijkste: ondanks het feit dat ze zetmeel bevat, geeft ze maar een geringe stijging van de bloedsuikerspiegel. En daardoor is ze zeer interessant voor mensen met Diabetes mellitus of mensen die af willen vallen.

Maar daarnaast is ze dus ook gewoon erg leuk en lekker! En omdat ze steeds vaker in recepten wordt gebruikt leek het mij ook eens leuk om haar te proberen te telen. Terwijl ik ook besef dat dat niet makkelijk zal zijn, simpelweg omdat ze normaal gesproken in een subtropisch klimaat groeit. En dus zal ze hier zoveel warmte nodig hebben als ik haar kan bieden maar zal ze ook een extra lang seizoen nodig hebben om überhaupt knollen = aardappelen te kunnen maken.

De zoete aardappel is geen familie van de gewone aardappel, ze zijn dan ook in niets met elkaar te vergelijken als het gaat om teeltduur, standplaats, ziektegevoeligheid, etc..

 

TEELTWIJZEN

Bij de teelt van gewone aardappelen kun je kiezen uit vroege, middelvroege en late rassen. Dat geldt bij de teelt van de zoete aardappel niet; je zult voor een leuke oogst ernstig rekening moeten houden met het feit dat ze een subtropische plant is. En dat betekent dat je haar alle mogelijke warmte moet bieden, en dat de teelt heel lang duurt. Die 2 gegevens samen maken al duidelijk dat je vroeg moet beginnen en laat zult eindigen.

Ik heb de zoete aardappel dus op 2 manieren geteeld; één keer buiten in een grote plastic emmer (uiteraard met afwateringsgaten onderin). En één keer in de volle grond in de kas. De eerste teelt (dus buiten in pot) was hier veel succesvoller dan de tweede keer dat ik haar in de kas teelde (en dat had ik zelf zeker ook niet verwacht).

Een grote pot lijkt mij vooralsnog de beste plaats voor een zoete aardappel. De grond in een pot warmt sneller op dan de volle grond. En bij kouder weer of langdurige regen, etc. kun je een pot verzetten, onder een afdakje, tegen het huis aan, in de volle zon, etc..

 

RASSEN

Er bestaan (voor zover ik weet) geen rassen met extra eigenschappen. Er zijn wel zoete aardappelen met een meer oranjebruine schil en zoete aardappelen met een meer rozepaarse schil. Ik las op internet dat er ook zoete aardappelen zijn met een witte, en met een gele schil maar die heb ik zelf nog nooit gezien. Als je eens zoete aardappel met een afwijkende kleur vindt (wellicht op een oosterse markt, in een bijzondere toko, of op vakantie), extra leuk! De verschillende kleuren schijnen ook net iets andere smaken te hebben, leuk om uit te proberen.

 

PLANT / BEMESTING

Zoete aardappelen houden van een losse, humusrijke luchtige grond. Ze hebben genoeg vocht nodig om te kunnen groeien maar staan liever niet te lang in te natte grond. Daarnaast hebben ze vrij veel voeding nodig om goede planten en dus goede knollen te maken. De planten maken veel blad, lijken ook duidelijk op de klimmende familieleden uit de Ipomoea-familie.

Via het blad kunnen ze de voeding opnemen voor de groei van de knollen. En dus geef je ze een samengestelde (al dan n iet organische) meststof, waar wat stikstof in zit voor de groei van het blad, wat fosfor voor de energievoorziening en ruim voldoende kali voor een goede knolontwikkeling. Koemestkorrels bevatten bijvoorbeeld te weinig voedingsstoffen voor de teelt van zoete aardappelen, zelf geven we de groene Culterra, maar er zijn allerlei merken op de markt; let op voldoende stikstof en vooral kali in de meststof.

 

OPKWEEK

Zoals eerder genoemd heeft een zoete aardappel veel warmte en een lang teeltseizoen nodig in Nederland. En dankzij de verwarming in huis kunnen we al vroeg beginnen. Je kunt bij kamertemperatuur in februari al gaan beginnen met het laten spruiten van de zoete aardappelen. In die allereerste weken hebben ze nog geen licht nodig, alleen warmte.

Kies in de winkel een paar mooie zoete aardappelen uit, niet te groot maar zeker ook niet te klein (want je hebt in de eerste weken de voeding die zit opgeslagen in de knol nodig voor het spruiten en de eerste groei). Kijk vooral ook naar het glas of het bakje of potje war je de zoete aardappel op gaat zetten en bepaal aan de hand daarvan het juiste formaat zoete aardappel. En kies uiteraard een gezond zoete aardappel, zonder plekjes o beschadigingen waar ziekten later binnen kunnen dringen.

Zoete aardappel en Sereh in water om te laten wortelen.

 

De aardappelen laat je op een warme plaats in een glas water voorkiemen. Wat de boven- en onderkant van de knol is is soms lastig te bepalen, wellicht ook iets om al rekening mee te houden bij de koop/keuze. Vaak blijkt het puntje de onderkant te zijn en de bolle kant de bovenkant. Maar dus niet altijd. En gelukkig lopen de knollen toch wel uit, ook als je ze per ongeluk toch ondersteboven hebt gezet.

De eerste keer dat ik haar teelde plaatste ik de knollen in het glas zoals je veel op youtube ziet; met 4 tandenstokers een stukje in de aardappel geprikt om te zorgen dat alleen het onderste stukje in het water hangt. Maar helemaal goed is dat natuurlijk nooit, het zijn maar kleine wondjes maar het zijn nu eenmaal wondjes, ziekten kunnen er makkelijk in doordringen. Bij de tweede keer dat ik haar teelde kreeg ik de tip om er hyacintenvaasjes voor te gebruiken. En dat is heel handig want dan hangt de aardappel op het vernauwde stukje in het glas. Op de foto deze foto kun je zien hoe 2 aardappelen nog met prikkers in het glas hangen en 2 aardappelen zonder wonden/prikkers in hyacintenvaasjes hangen.

Zoete aardappel stekkn

 

Zorg voor een goed warme standplaats en ververs elke 2 dagen het water. Het laatste is belangrijk, omdat het lauwe water water een bron van schimmels en bacteriën wordt (die vervolgens in de aardappel kunnen komen). Soms zie je ook wat witte pluis onderaan de aardappel (op het gedeelte dat in het water hangt), het is geen goed teken maar ook niet direct funest. Maar een teken dat je nog wat vaker het water moet verversen. En spoel eventuele witte pluisjes er elke dag onder de kraan vanaf.

Na een week of 2 zul je de eerste kleine worteltjes gaan zien. Zeker nog geen reden om de aardappelen op te potten hoor, gewoon laten staan waar ze staan. Op de volgende foto (gemaakt ongeveer 4 tot 5 weken na het op een glas water zetten) zie je 2 zoete aardappelen die wel al zoveel wortel en uitlopers krijgen dat ze meer licht nodig hebben.

 

Je ziet dat ze op meerdere plaatsen (maar wel vooral bovenaan) stengels en blad gaan vormen. De glazen met water moeten nu het volle licht in, maar moeten ook nog steeds warm staan.

Twee weken later:

 

Nu mogen de aardappelen geplant gaan worden. En dat planten is nog wel een dingetje. Want je ziet op heel veel youtube-filmpjes dat niet de zoete aardappel wordt geplant maar dat er stekken worden genomen van de uitlopers van de knollen.

Ik heb dat stekken ook geprobeerd, want op 9 van de 10 websites en youtube-filmpjes wordt dat echt zeer aangeraden. Van 1 aardappel haalde ik 3 stekken en die heb ik opgepot (zoals je op de foto’s hieronder zult zien). Maar ik heb ook  2 knollen zelf geplant. Mijn ervaring dat de stekken weinig opbrengst gaven en de knollen een goede opbrengst gaven. Logisch nadenken lijkt mij deze verklaring wel kloppen: als je in Zuid-Amerika of Florida woont is het er zo warm en het seizoen duurt er zo lang, dan kun je van 1 zoete aardappel wel 3 tot 5 stekken nemen, die dan allemaal nog genoeg warmte en tijd krijgen om zelf een goede opbrengst te geven. Ik denk echt dat in Nederland het zo koud en kort duurt dat dat niet lukt. Op de foto’s hieronder zie je een aardappel met een stek.

 

Eigenlijk ging dit niet helemaal goed want ik was eigenlijk iets te laat begonnen, en ik had de aardappel ondersteboven in het water gezet, dat kun je zien aan het feit dat ze niet bovenaan stekken maakt maar onderaan, met een soort bochtje (vergelijk even met de foto hierboven). Slechte start dus, te laat en op z’n kop 🙂 .

Maar je ziet in ieder geval dat ze toch 2 stekken heeft gemaakt. En die stekken maken, terwijl de aardappel nog steeds in het water in het glas hangt, zelf al wortels.

 

Op deze foto kun je dat zien. Daar heb ik de stek voorzichtig losgesneden van de aardappel en voor de foto even neergelegd, maar direct daarna opgepot in een 9 centimeter potje waar ik potgrond met 1/5e deel brekerzand in heb gedaan.

 

De 2 stekken heb ik in potjes verder laten groeien, maar de aardappel zelf heb ik ook gewoon gehouden, eerst nog in water, later in een pot.

Op de foto hieronder (excuses voor de afgrijselijk roze kleur 🙂 ) zie je hoe ik uiteindelijk half mei de zoete aardappelen heb opgepot. De aardappel zelf staat daar nog steeds in een doorsneden waterflesje (dat gevuld is met water, er komt alweer een derde stek aan), maar een weekje later heb ik de aardappel zo ongeveer voor de helft voor 2/3e ingegraven.

En daarnaast in grote stek en 1 kleinere stek, allebei al goed geworteld.

 

De hele zomer heb ik uiteraard water gegeven, onkruid verwijderd en nog 2 keer een handje Culterra gegeven. Het werden flinke planten met veel stengels en blad dat over en langs de pot groeide.

En dan de oogst. Zo zag de pot met de aardappel en de 2 stekken er in oktober uit:

Zoete aardappel plant 18-10-14

 

Deze foto is gemaakt op 18 oktober, vlak voor de oogst. In de grote  plastic mand zie je dat het flinke planten zijn geworden, je kunt het niet zien maar aan de achterkant van de pot hangen de stengels en bladeren tot op de grond. Het blad wordt hier al slecht, en aangezien zoete aardappel dus niet winterhard is vond ik 18 oktober blijkbaar wel een goede dag om te oogsten, voor er koude nachten kwamen.

En hieronder zie je dan de oogst. Leuk! Maar ik moet er wel bij zeggen dat veel beter had kunnen zijn (en meer en dikkere knollen).

 

Dit is de oogst uit die ene pot, met dus 2 stekken en een half ingegraven uitgeputte zoete aardappel (door de genomen stekken). Ik vond het niet slecht gezien de omstandigheden (ondersteboven in water gezet, pas half maart gedaan, stekken genomen die de voeding in de aardappel hebben opgegeten en haar vast hebben verzwakt). In een pot in de buitenteelt gehouden maar eigenlijk te droog gestaan en te weinig zon door de appelboom waar ze half onder stond.

En dus ga ik ze niet meer stekken, ik ben tot de conclusie gekomen dat voor de teelt van zoete aardappels vanuit stekken de Nederlandse zomer te koel en te kort is. De grotere knollen op de foto komen uit de aardappel. Links bovenin zie je dan nog een lang dun worteltje dat uit een stek is gekomen, maar veel meer dan dat is het niet geworden.

In het tweede jaar is het helaas niet goed afgelopen met de teelt van de zoete aardappelen. In dat tweede jaar heb ik 2 zoete aardappelen eind februari in water gezet, dit keer niet ondersteboven, en goed geworteld, geen energieverlies want geen stekken van genomen. De aardappelen heb ik eerst in een pot met potgrond gehouden. En ik heb de planten uiteindelijk in de eerste week van mei in de kas uitgeplant. En daar groeiden, explosief mag ik wel zeggen. Uiteindelijk groeide ze door de hele kas heen, onder de tomaten, door de paprikaplanten, over de komkommer heen. De stengels werden wel zo´n 5 of 6 meter lang. Het zag er zo ongeveer uit:

 

En was de opbrengst dan ook zo groot? Nee. Eigenlijk heb ik er niks meer van teruggevonden, de moederknol was er nog, half verschrompeld, en een paar zoete aardappeltjes dichtbij de moederknol, zo groot als een wijsvinger, maar meer heb ik niet gevonden.

Dat was dus geen succes. En dat na alles wat ik er voor had gedaan: in februari al begonnen met de teelt, en dan in de zomer al dat blad en die stengels, en dan uiteindelijk in oktober 3 vingerdikke zoete aardappelen kunnen oogsten (die je voor € 1,50 per kilo in de winkel kunt kopen  🙂 ). Ik was er even klaar mee. En dat wil niet zeggen dat ik ze nooit meer ga telen, maar ik ga er dan eerst over nadenken  hoe het beter kan.

 

VERZORGING

Als ik haar weer ga telen, dan had ik bedacht om te gaan ‘aanaarden’. Dus ik ga dan niet meer in de kas telen, maar in een grote pot, geen plastic mand meer maar een serieuze specieskuip (waarin we uiteraard weer afwateringsgaten maken). En dan zou ik beginnen met een ongeveer 25 centimeter dikke laag potgrond (gemengd met 1/5e deel grof brekerzand en wellicht nog wat vermiculiet omdat dat vocht kan opnemen en weer af kan staan). Daar plant ik de aardappel met wortels en stekken dan in. En als de aardappel uitloopt ga ik proberen om elke keer een laagje potgrond erop te gooien, tot het blad net boven de grond uitkomt. Zoals het aanaarden bij gewone aardappelen. In de hoop dat door het opbouwen van de lagen grond, er meer aardappelen zullen worden gevormd. Voldoende vocht, warmte en voeding moeten dan voor de rest zorgen. Maar nooit meer in de kas dus, ik zoek er dan een plekje voor de kas voor (met warmte van het glas in de rug en beschut tegen al te veel wind en regen).

Zoals gezegd is dit geen pagina met alle informatie over de teelt van zoete aardappelen, maar ik hoop dat je door mijn ervaring, fouten en ideeën wellicht zelf kunt bedenken hoe je zoete aardappelen wilt gaan telen (als je nog niet ontmoedigd bent 🙂 ).

 

OOGST / BEWAREN

Omdat zoete aardappelen tropisch zijn en een lang seizoen nodig hebben oogst je ze pas zo laat mogelijk. Uiteraard voor de eerste echt koude nachten, maar kijk vooral naar het bericht en probeer de oogst zo lang mogelijk uit te stellen.

Zoete aardappelen kun je wel een week of 2 bewaren maar niet veel langer. En dus oogst je vooral dat wat je wilt eten. Als je de planten in pot hebt kun je die pot leeg maken, de aardappelen rooien en de aardappelen die je niet nodig hebt op een koele (maar niet koude) donkere plaats bewaren.

Als je in die 2 weken geen tijd hebt om iets met de overgebleven zoete aardappelen te doen, of als het gaat vriezen en je de aardappelen zult moeten oogsten voor de winter begint, vries ze dan in. Je kunt ze dan niet meer gebruiken om te frituren of te bakken, maar de rauw ingevroren blokjes zijn nog prima geschikt voor bijvoorbeeld puree, soep of stoofschotels).

Zoals ik eerder schreef, google vooral verder, want dit zijn mijn 2 ervaringen met de teelt van zoete aardappelen. Als ik weer eens een poging ga wagen zal ik die derde poging hier uiteraard beschrijven.