Tomatillo

Tomatillo groen en paars

 

De Latijnse naam voor de tomatillo is Physalis ixocarpa en ze is nauw verwant aan de tnanaskers (Physalis peruviana), en dus niet aan de Tomaat, zoals de naam wel doet vermoeden.

De verwantschap aan de ananaskers kun je ook duidelijk aan de planten zien, beiden hebben bloempjes die veel op elkaar lijken en ook de karakteristieke vrucht in het hoesje is bij beiden opvallend.

De tomatillo is lid van de nachtschadefamilie (Solanaceae) en behoort tot de groep vruchtgewassen. De zaden zijn klein, lijken wel iets op de zaden van een aubergine, ze zijn zachtgeelbruin. Bij het zaaien onder de juiste omstandigheden kunnen de zaden binnen 7 dagen kiemen. De zaden blijven, mits koel en donker bewaard, 3 tot 4 jaar kiemkrachtig.

Een tomatillo is als vrucht slecht verkrijgbaar in Nederland, ik heb haar eigenlijk nog nooit gezien in winkels of op markten. Ze is typisch Mexicaans en de smaak doet wat aan onrijpe tomaten denken; friszurig, maar ook iets zoetigs en een tomatenachtig aroma. Het vruchtvlees is stevig en ze bevat weinig sap. Je kunt haar rauw maar ook gebakken/gesmoord eten (zoals je dat ook met tomaten kunt). Heel bekend is ze in de Mexicaanse salsa’s (zoals de salsa verde, met groene pepers en tomatillo’s, knoflook en kruiden). Maar ook in gerechten als chili con carne en stoofschotels geeft ze een fris accent.

 

PLANT

De tomatillo is een éénjarige, niet winterharde plant. Ze wordt behoorlijk groot (gemiddeld zo’n 120 centimeter). Ze maakt vrij veel zijtakken met lichtgroen blad. Vanaf eind juni verschijnen de kleine gele bloempjes in de oksels die later uitgroeien tot de stevige vruchten. Die vruchten zijn rijp wanneer de hoesjes waarin ze zich bevinden verdorren en openbarsten.

Er zijn 2 soorten tomatillo’s, met groene en met paarse vruchten (zie foto bovenaan de pagina), de paarse vruchten zijn niet helemaal paars maar meer ‘gemarmerd’ en het vruchtvlees is overwegend groen). Beiden hebben overigens ongeveer dezelfde smaak.

Tomatillo lampion

 

TEELTWIJZEN

Ik heb haar tot 2 keer toe in de kas geprobeerd; met als resultaat enorme planten van meer dan 2 meter hoog, en met heel veel heel lange scheuten tot wel een meter of 2 lang die op een gegeven naar beneden weer verder groeien als ze tegen het dak van de kas aangroeien. Sterkte groeikracht dus 🙂 . En dat is dan nog niet zo erg, maar er waren dan nog wel bloemen maar geen of amper vruchten. Een beetje zoals je dat ook wel zie met de peper Capsicum pubescens in een kas. Niet genoeg bestuivers, of gewoon te warm waardoor het stuifmeel klontert en de bloemen niet worden bevrucht. Of een beetje van allebei, ik durf het niet te zeggen, want na die 2 pogingen (en dat is ondertussen al meer dan 10 jaar geleden) heb ik besloten dat ze niet geschikt is voor in de kas. En buiten doet ze het best goed in Nederland, zelfs in een wat mindere zomer. Voorwaarde is wel een zonnige standplaats.

Door haar omvang lijkt ze wat minder geschikt voor pot maar ik heb dat zelf eigenlijk nog nooit geprobeerd (in pot zal ze sowieso wel wat kleiner blijven en dan is het toch best te doen, lijkt me).

Plant vooral meer dan 1 plant want er zijn meerdere planten en kruisbestuiving door insecten nodig voor een goede opbrengst.

 

BODEM / BEMESTEN

Omdat Tomatillo’s vrij grote planten worden is een goede basisbemesting wel van belang, de plant moet tenslotte wel veel stengels en blad kunnen maken om een gezonde plant te maken die vruchten kan dragen. Spit vooral wat oude stalmest of compost onder in het voorjaar, hetgeen zorgt voor een betere grondstructuur/voldoende humus, en daardoor een betere afwatering.

Een week of 2 voor het uitplanten van de zaailingen geef je dan voeding, en omdat ze een forse plant maakt maar ook behoorlijk wat bloemen en vruchten is een samengestelde voeding het meest optimaal (dus een voeding die uit N, P en K bestaat (je kunt de NPK =  stikstof, fosfor en kali altijd op de verpakking vinden). Wij geven meestal een paar handjes Culterra in het vak van de vruchtgewassen (waar ook wat buitentomaten maar ook de courgettes, etc. komen), maar elke kwalitatief goede samengestelde moestuinvoeding is uiteraard prima.

OPKWEKEN

Tomatillo’s kiemen bij ongeveer 20 graden zeer snel (binnen 7 tot 10 dagen). Als je ze te vroeg zaait krijg je heel iele dunne ziekelijke zaailingen die je nog lang binnenshuis zult moeten houden omdat de zaailingen geen vorst verdragen. Zaai ze liever zo rond eind maart voor, in potgrond die je met een vijfde deel grof zand mengt en zo wat luchtiger maakt. Zaai de zaden niet dieper dan 1/4 centimeter en dek af met wat vermiculiet of zand.

Zet het zaaisel in een warme vensterbank met wat zon en binnen een week staan de zaailingen dan al boven. Na de kieming mogen de zaailingen wat koeler staan m,aar houd ze wel in het volle licht, en het liefst ook wat zon. Je zult zien dat een tomatillo snel kiemt en groeit, misschien nog wel sneller dan een tomaat.

Nadat het tweede bladpaar is verschenen kun je de zaailingen verspenen (tenzij je de zaden natuurlijk per stuk in een potje hebt gezaaid). Gebruik dan licht opgewarmde luchtige niet te natte potgrond. De wortelkuit mag niet uitdrogen maar ook niet kletsnat blijven.

PLANTEN

Tomatillo bloem

 

Plant de planten niet uit voor 12 mei (IJsheiligen), en zoek voor de plant een warm en zonnig plekje. Plant ze op minimaal 30 x 40 centimeter uit. Ik zelf vind het prettig om bij het planten gelijk een korte stok te plaatsen aangezien ze die door haar hoogte (en de hier in zuidwest Nederland altijd aanwezige wind) in een later stadium wel nodig gaat krijgen. Geef de eerste weken regelmatig water.

TEELTZORGEN

In het begin groeit de Tomatillo niet zo snel maar als ze eenmaal op gang is en wat groter is, gaat ze steeds harder en sneller groeien, tot een hoogte van ongeveer 120 centimeter. Zoals al eerder gezegd is het plaatsen van een stok op een gegeven moment handig omdat ze anders met regen, wind, etc. om zou kunnen vallen (ze heeft niet een heel dikke hoofdstam maar maakt daarboven wel een relatief grote en zware massa zijscheuten en bladeren). Ze hoeft niet gesnoeid te worden, maar te lange stengels die andere planten in de weg zitten kun je gerust wegknippen.

OOGST / BEWAREN

Tomatillo Vallisto

 

Je kunt voor het oogsten het beste kijken naar het hoesje dat om de Tomatillo heen zit. In een vroeg stadium is het hoesje groen en dicht. Als de vrucht gaat groeien gaat het hoesje op een gegeven moment barsten en dan kun je de vrucht zelf voor een deel zien. Vanaf dat moment kun je regelmatig controleren of de vrucht al rijp is.

En wat rijp is kun je voelen. Maar als je voor de paarse vorm hebt gekozen is het nog wat makkelijker want dan zie je bij het rijpen ook de kleur veranderen vaan groen naar gemarmerd groen met paars. Als de vrucht niet zacht maar je die wel een klein beetje met je duim kunt indrukken, het hoesje dus gebarsten is en begint te verdrogen, dan is de tomatillo rijp. De schil van de tomatillo voelt dan ook een een beetje vreemd aan; een soort kruising tussen een beetje plakkerig en vettig.

Pluk de rijpe tomatillo’s, verwijder vervolgens de hoesjes, en dan kun je ze nog 1 tot 2 weken in de koelkast bewaren. Als je een grote hoeveelheid hebt kun je ze in blokjes snijden en invriezen (dan zijn ze uiteraard alleen nog geschikt voor warme bereidingen). Tomatillo’s zijn ook erg lekker in inmaak als chutney en relish.

 

ZAADTEELT

Ik dacht altijd dat tomatillo’s zelfbestuivend waren maar dat blijkt niet zo te zijn (lees ook in de reacties even het verhaal van Balder). Voor voldoende vruchten (en dus ook zaden) heb je meerdere planten nodig, de bloemen worden bestoven door insecten. Ze  kruist niet met de andere soorten/species uit de Physalisgroep (zoals bijvoorbeeld de ananaskers). Uiteraard kunnen de groene en de paarse rassen wel onderling kruisen (heel gemakkelijk zelfs). Houd voor zaadteelt dus een flinke afstand tussen 2 rassen aan.

Laat vervolgens een mooie vrucht aan een gezonde plant goed rijp worden, en oogst vooral van meerdere planten de mooiste vruchten. Snijd ze doormidden en leg ze een kwartiertje in een bakje koud water. Druk dan met duim en wijsvinger de zaden uit de vrucht die ondertussen een beetje sponzig is geworden. Spoel de zaden daarna nog even na, zeef ze en laat ze een paar dagen op een schoteltje drogen. De zaden blijven (mits donker, droog en koel bewaard) minimaal 4 jaar kiemkrachtig.

 

12 gedachten over “Tomatillo”

  1. Dag Diana,
    Vorig jaar voor het eerst, voor mij onbekend, tomatillo’s geplant, 8 planten. Dit was voor mij een openbaring, zo mooi en heel fijn van smaak. Heb er allerlei recepten mee gemaakt, dus in 2019 zeker opnieuw planten.
    Ik heb de zaaisels zelfs niet uitgeplant, zoveel tomatillo had ik al zaaisels. Een paar honderd heb ik verwijderd. Idem voor de ananaskers, best leuk.
    Groetjes
    Carine

  2. Beste DIana,

    Je schrijft dat Tomatillo’s zelfbestuivend zijn, maar dat zijn ze echt niet.
    Ze hebben echt veel bijen nodig. Bevruchten met wattenstaafjes gaat ook bijna niet, aangezien er niet genoeg stuifmeel overgaat.
    Het grote probleem is dat ze geen tomaten zijn maar vruchtsoorten uit de physalis familie. Ze komen wel uit de nachtschadefamilie zoals bijvoorbeeld Tomaten.

    Je kunt het dus een beetje vergelijken met de mens en de orang oetan die beiden uit de groep mensachtigen komen.

    1. Hallo Balder,
      Dankjewel voor je reactie en uitleg!
      Ik ga dit weekend googelen en de boeken er op naslaan want ik wil graag dat de informatie op de website klopt.
      En dan zal ik de tekst aanpassen. Waarom ik ooit heb opgeschreven dat ze een zelfbestuiver is weet ik niet meer, dat moet ik dan toch ook in een boek (van Velt?) hebben gelezen. Ik heb er zelf in ieder geval nooit meer over nagedacht want hier heb ik altijd een prima oogst, maar ik heb dan ook altijd wel 3 of 4 planten staan. Mocht het zijn zoals jij beschrijft, dan moet ik ook even kijken hoe het op de pagina van Ananaskers staat want ik neem aan dat daar dan ook hetzelfde voor geldt.
      Ik ga het nog even goed uitzoeken, nogmaals dank voor je reactie!!
      groetjes,
      Diana

      1. Dag Balder en Diana,
        Mij valt het op dat de physalis soorten enorm de hommels aantrekken. Ik heb ze dit jaar verspreid laten groeien in de buurt van boontjes, tomaten, aubergines en paprika om ineens ook de hommels hun werk te laten doen.
        Grt carine

        1. Beste Carine,

          De Tomaten en Aubergines zijn net als de paprika/pepers zelfbestuivend en hebben al genoeg aan de wind eigenlijk. Binnenshuis kun je ze gewoon zachtjes rammelen en zo bestuif je ze al.

          De Tomatillo wordt groen gegeten of paars als je die variant hebt en als men het in recepten over het algemeen over groene tomaten hebben dan bedoelen ze deze. Mexicaanse Salsa Verde bijvoorbeeld.

          Groene tomaten zijn daarentegen giftig.
          Rijpe groene Tomatillo’s niet.
          Bij de Tomatillo’s zijn de bladeren wel weer enorm giftig door alkaloïden.

          Ik had ook 1 binnen gehouden en kwam erachter dat ze niet bevrucht werden door er aan te rammelen en zelfs met een wattenstaafje kreeg ik niet genoeg overgebracht. Wat me dus wel lukt bij tomaten en pepers.

          Buiten zag ik in eerste instantie weinig hommels dit jaar, maar ze kwamen wat later dan gewoonlijk op de lavendel af. En toen ze dus eindelijk op de lavendel afkwamen zag ik de Tomatillo’s ook gevuld raken.

          Het nadeel bij de Tomatillo’s dit jaar is dat ze bij te hoge temperaturen effe stoppen met het laten groeien van de vruchten, hierdoor lijken ze erg klein te blijven.

          1. Dag Balder,
            Bedankt voor de info. Gezien ik in ZW Fr woon, zet ik bijna alles buiten. Begin april zet ik reeds een paar aubergines, paprika en tomaten in een tunnel zoals het hier heet, maar ik vind dit altijd minder succesvol. Ik mag dan niet vergeten te tikken voor de bestuiving en gezien ik dit allemaal alleen moet doen, naast het water geven, onkruid wieden, zaaien etc komt het er dikwijls niet van. Tomaten geven makkelijker vruchten, ook de paprika en pepers, maar aubergines geven weinig vruchten. De planten buiten geven natuurlijk door de wind veel meer vruchten. Dit jaar haal ik nu zelfs de tomatenplanten uit de koude kast, gezien de bloemetjes door de hitte zijn afgevallen. Ik overweeg om hier opnieuw uitsluitend buiten de planten te zetten.
            De physalis ixocarpa draagt aardig vruchten, Ik heb de grootte nog niet bekeken, gezien ik nog niet heb kunnen oogsten. De physalis pubescens oogst ik al wel, en deze zijn groter dan vorig jaar, alhoewel nog hogere temperaturen dan vorig jaar. Vorig jaar uitgeplant en dit jaar vanzelf laten schieten. Ik verknip alle verdroogde takken in het najaar en zo heb ik de indruk dat de sterkste planten een beetje overal opduiken, altijd spannend. Grt carine

  3. Hallo Diana en Ruud,
    Bedankt voor jullie artikel over de tomatillo. 2 jaar geleden heb ik de tomatillo geplant. Deze werd niet hoger dan 70cm met kleine bladeren en kleine vruchten. Dit jaar staat de plant er echter goed bij (reden waarom ik de plant eerst niet herkende en dacht dat ik een of andere verdwaalde plant kreeg) en de vruchten beginnen te komen. Meer zoals je beschrijft in het artikel. De vruchten van de tomatillo kun je in het begin van het jaar vaak kopen bij Aldi en AH.
    Groet,
    Jeffrey

    1. Hallo Jeffrey,
      Dankjewel voor de tip!
      Als de vruchten die bij AH en Aldi rijp genoeg zijn zouden er in principe zaden in moeten zitten die rijp genoeg zijn om te zaaien.
      Hier varieert de hoogte van de plant meestal tussen de 150 en 175 centimeter, dat hangt uiteraard ook af van vocht, temperatuur, standplaats, voeding, etc..
      groetjes,
      Diana

  4. Ik heb dit jaar voor het eerst buiten 2 planten staan. Wel op een zonnig plekje. Het is inderdaad een prachtige plant, heel veel bloemen en er komen heel veel hommels en bijen op af. Er hangen al veel ” lampionnen” aan! Voor volgend jaar zeker weer de moeite waard om te zaaien!

  5. Ik heb vandaag de vruchten geplukt van de plant omdat ze met dit weer niet meer zullen rijpen. De lampionnetjes zijn nog niet verdroogd. Zijn ze onrijp ook te eten?

    1. Hallo Esther,
      Soms verdrogen de lampionnetjes ook niet helaa, soms blijven ze groen of deels groene, maar vaak zijn ze dan wel gescheurd omdat de gegroeide tomatillo een beetje uit z’n hoesje is gebarsten.
      Als dat het geval is, en als ze niet heel hard meer is maar je de vrucht een kleine beetje kunt indrukken en die ook iets kleverig lijkt is ze in ieder geval aan het rijpen of rijp. En dan kun je een tomatillo proeven, dat is de beste manier om te bedenken of ze rijp genoeg is om te eten.
      groetjes,
      Diana

  6. Beste Diana,
    Dank je voor je reactie. Dan ga ik het gewoon proberen. Ik wilde alleen even weten of je er niet ziek van wordt als hij nog niet rijp is.
    Groetjes,
    Esther.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.