Japanse Wijnbes

De Latijnse naam voor de Japanse wijnbes is Rubus phoenicolasius. Daar kun je al direct aan aflezen dat ze familie is van de braam. En braam en de Japanse wijnbes zijn dan weer familie van de roos). Door die beide familieleden kun je al wat eigenschappen van deze plant inschatten: ze heeft dezelfde wat wilde groei als de braam (moet dus ook geleid en opgebonden worden). Een grote struik dus (al kun je haar met goed snoeien en leiden heel goed langs bijvoorbeeld de rand van je tuin houden). En ze heeft stekels. Net als de roos. En net als de officiële braam (daar zijn ondertussen ook een aantal rassen van veredeld zonder stekels). De stekels van de Japanse wijnbes zijn (als ik het zachtjes uitdruk) talrijk aanwezig en ook in verschillende formaten. Ze zijn wel makkelijk te zien; bloedrood van kleur (hoe toepasselijk 😁).

Maar laat je hierdoor dan weer niet afschrikken want ze heeft ook een aantal voordelen; een vrij lange oogstduur, mooi heldergroen blad en dus die bloedrode stengels die een mooi contrast vormen. En tot slot de kleine helderrode glanzende vruchtjes die echt heel erg lekker zijn. De opbrengst is niet heel groot en de vruchtjes zijn maar klein (ongeveer 1 centimeter) maar heerlijk zoet, met een klein fris zuurtje, een beetje plakkerig wanneer je er wat meer bij elkaar oogst. Snoepjes dus.

Ze heeft trouwens nog een voordeel; ze is redelijk bestand tegen ziekten en ook plaagdieren vinden haar om de één of andere reden niet lekker (misschien toch door die stekels). Ze kan wel last krijgen van bijvoorbeeld mijten maar zelf heb ik het nog nooit gezien .

Door bovenstaande eigenschappen zul je rekening moeten houden met teeltomstandigheden, een goede standplaats is bijvoorbeeld heel belangrijk – alleen al om schrammen te voorkomen – maar dan is ze zeker een aanwinst voor elke moestuin!

PLANT

De Japanse wijnbes is afkomstig uit Azië (ze heeft haar naam dus niet voor niets gekregen). Ze is een vaste struik en winterhard. Qua groei lijkt ze wel wat op een braam: ze maakt vanuit de grond lange uitlopers. Bind die uitlopers vooral op en aan een hekwerk of ander systeem: zo kun je de struik een beetje logisch opbinden. En je hebt dan ook wat minder last van de stekels waardoor je de struik wat makkelijker kan verzorgen, snoeien, oogsten, etc. zonder al teveel schrammen.

De Japanse wijnbes (in het Engels ‘wineberry’ genoemd) bloeit in mei en juni aan 1-jarig hout. Elke bloem heeft zowel mannelijke als vrouwelijke geslachtsorganen en de de bloemen worden bestoven door insecten. Je hoeft dus niet meerder planten te hebben om vruchten te kunnen oogsten, als je wilt is één struik voldoende. De oogst valt in juli-augustus. En die oogst is gespreid, je kunt (als je één struik hebt) dus niet heel veel besjes tegelijk oogsten, maar wel heel vaak wat kleinere porties (uiteraard ook afhankelijk van het formaat en de leeftijd van je struik). Ik heb zelf nu geen Japanse wijnbes meer (te kleine tuin, geen goede standplaats en teveel wensen en andere planten 🙄🥰), maar in de jaren dat we zelf een Japanse wijnbes hadden namen we ze nooit mee naar huis maar aten ze heerlijk gelijk bij de plant op. Tuinvriendin Laura heeft nog een Japanse wijnbes en ook daar mag ik af en toe nog wat besjes proeven, echt heel lekker 🥰

STANDPLAATS / BEMESTING

De Japanse wijnbes houdt van een niet te natte grond. Op onze vette klei hebben we eerst een flink gat gegraven en dat gevuld met zelfgemaakte rijpe compost. Ze voelde zich er duidelijk prettig in. Japanse wijnbes houdt van een neutrale grond (niet te zuur maar zeker ook niet niet te kalkrijk). Ze doet het prima in de volle zon maar kan zeker ook op een half beschaduwde plaats staan (maar liever niet in de schaduw). Zorg in ieder geval voor een ruime standplaats waarbij je de lange uitlopers goed kunt spreiden en opbinden (ze heeft ongeveer evenveel plaats nodig als een braam).

Zelf hebben we midden in de Randstad geen last van dieren als konijnen, hazen, herten, etc., maar ik kan me voorstellen dat je met een haag van Japanse wijnbes (door de stekels) dat soort dieren misschien ook nog wel voor een deel uit je tuin zou kunnen weren. Ook vogels zouden de besjes erg lekker vinden maar zelf heb ik nog nooit serieuze vraatschade gezien, wellicht houden de stekels de vogels toch voldoende tegen.

De Japanse wijnbes stelt niet heel veel eisen aan bemesting. Zelf mulchen we de grond onder de struik met rijpe compost en/of oude stalmest met wat stro erdoor. Handig want dat houdt onkruid tegen, houdt vocht in de grond en geeft ook nog wat voeding. Op arme (zand)grond kun je bijvoorbeeld overwegen om ook nog wat organische samengestelde moestuinvoeding voor fruit te geven. En op zure grond is een jaarlijkse gift van kalk uiteraard belangrijk.

PLANTEN / RASSEN

Voor zover ik weet zijn er geen aparte rassen, de struik wordt wortelecht (niet geënt dus) verkocht onder de soortnaam Japanse wijnbes. Je vindt jionge struiken vooral in pot (ik heb ze nog nooit op kale wortel gezien), en planten in pot kun je altijd kopen en altijd planten (plantmateriaal op kale wortel koop en plant je altijd tussen november en februari).

De struik maakt zoveel en zulke lange uitlopers dat je Japanse wijnbes ook gemakkelijk zelf uit stek kunt vermeerderen. Als je Japanse wijnbes wilt stekken doe dat dan vooral in de loop van het voorjaar, met nieuwe scheuten die groeikrachtig zijn. Neem een uitloper waarbij je de onderkant schuin afsnijdt onder een knop, zorg dat de stek ongeveer 20 centimeter lang is en zet die zo diep dat een derde boven de grond uitsteekt. Gebruik stekgrond of meng zelf potgrond met wat grof brekerzand en/of perliet. Zet de stek(ken) op een plekje in de schaduw en zorg dat ze altijd goed vochtig blijft. Als de stek gaat groeien en bladeren maakt kun je aan de onderkant kijken of er al worteltjes uit de afwateringsgaten groeien. Als er voldoende worteltjes groeien kun je de stekken op een geschikte plaats uitplanten. Zorg dan de eerste weken dat ze voldoende vocht krijgt in droge periodes, tot ze groot en sterk genoeg is om voor zichzelf te zorgen.

Het is ook heel makkelijk om te stekken door middel van ‘afleggen’. Daarvoor leg je het uiteindelijk van een lange en buigzame scheut op de grond en je maakt die vast met bijvoorbeeld een krammetje. Uiteindelijk zal de scheut op de plaats waar ze de vochtige grond raakt gaan wortelen. Als er na een aantal weken voldoende worteltjes zijn kun je de uitloper die naar de moederplant leidt doorknippen en de stek voorzichtig uitgraven en oppotten voor verdere groei tot ze uitgeplant kan worden.

Op de foto zie je de rood gekleurde stekels op de takken, dat ziet er dan wel weer wat gevaarlijker uit dan het in het echt is (de korte/kleine stekels zijn niet heel hard en veren een beetje mee, vooral die grote stekels tussenin zijn echt heel gemeen 🙄😄).

De plantafstand tussen 2 planten is ongeveer 1,5 tot 3 meter (afhankelijk of je haar als dichte haag wilt gebruiken of bijvoorbeeld als leivorm). En zorg gelijk voor een systeem van bijvoorbeeld een hek of gespannen draden waarbij je de scheuten kunt aanbinden. Het ziet er dan uiteindelijk een beetje uit als een braam, en een Japanse wijnbes heeft ook ongeveer dezelfde groeikracht en hetzelfde formaat als de struik volwassen is.

SNOEIEN / LEIDEN

Denk bij het snoeien en leiden van de Japanse wijnbes dan ook maar gelijk weer aan haar zusje, de braam. Ook de wijnbes maakt lange takken, die je aan zult moeten binden om te zorgen dat er een beetje organisatie in je plant blijft. Bovendien neemt ze dan minder ruimte in beslag, droogt ze sneller op na regen en kan de zon goed de vruchten laten rijpen. Bovendien heb je zo het minst last van de stekels.

Span bij het planten draden aan de stokken op zo’n 50 centimeter hoogte. En dan elk 30 centimeter daarboven weer, tot de laatste die je op ongeveer 170 centimeter hoogte spant. Zelf hebben we een oud ijzeren Heras-hekwerk kunnen bemachtigen en daar groei(d)en braam en Japanse wijnbes prima aan, goed op te binden, etc. Bind de jonge takken in een soort waaiervorm (eerst omhoog en dan
zijwaarts, ongeveer evenveel takken naar links als naar rechts) aan de draden vast. Hieraan komt de bloei en de oogst. De takken van vorig jaar heb je ondertussen als weggesnoeid (ze zijn altijd makkelijk te herkennen aan de restjes van vruchtjes die er nog aan zitten).

Japanse wijnbessen bloeien net als bramen op het hout dat de vorige zomer en herfst is gegroeid. Het tot op de grond wegsnoeien van de oude takken (waar dus in dat jaar de trossen met besjes aan zaten) snoei je het best na de oogst want dan heeft de plant nog tijd om te herstellen voor de winter begint. Als je zo elk jaar de takken die vruchtjes hebben gedragen wegsnoeit (zo dicht mogelijk bij de grond) en de nieuwe takken opbindt voor de oogst van het komend jaar kan er nooit iets mis gaan. Eigenlijk heel gemakkelijk en zo kan de struik dus ook nooit gaan woekeren.

Bij een volwassen plant is het ook prima als je in de herfst/winter snoeit, zo lang je nog maar goed kunt zien wat oude gedragen scheiten zijn die tot op de grond worden afgeknipt en wat nieuwe scheuten zijn die je juist moet opbinden omdat ze volgend jaar oogst geven.

OVERIGE TEELTTIPS

Allereerst is daar natuurlijk het aanbinden van de takken. Zorg verder rond de struiken voor een mulchlaag (houdt onkruid tegen, geeft langzaam wat voeding af, zorgt voor humus en dus een betere structuur en luchtige grond). Verwijder eventuele opslag van wortelende takken rond de planten. Geef water in droge periodes, vooral bij jonge planten.

OOGST / BEWAREN

De vruchtjes van de Japanse wijnbes blijven wat langer goed dan die van bijvoorbeeld bramen en frambozen. Dat neemt niet weg dat de vers geplukte vruchtjes het lekkerst zijn. Ik heb nog nooit jam gemaakt van Japanse wijnbes maar wel eens likeur en dat was niet vies maar ook zeker niet bijzonder. Het lekkere zachte, bijna plakkerige zoete en frisse kwam niet terug in de likeur. Ze zijn dus heel lekker fris, zoet, ietsjes zurig maar ze missen het aroma om in inmaak bijzonder te worden. Zelf eten we de besjes daarom gewoon het liefst terwijl we bij de plant staan en oogsten. En als we veel besjes kunnen oogsten gaan ze mee naar huis en eten we er daar van wanneer we willen. Of ze gaan in bijvoorbeeld kwark of yoghurt of vla.

Pluk de besjes uiteraard rijp, en niet eerder. Als de besjes rijp worden kleuren ze van oranje via donker oranje naar fel rood. Bij oranje zijn de besjes eigenlijk nog niet zoet genoeg, wacht tot ze goed rood zijn en probeer ze dan tussen duim en vinger te plukken; als ze goed rijp zijn laten ze heel gemakkelijk los (ook weer een beetje zoals bij bramen).