Spinazie

Spinazie kas

 

Spinazie is een snelgroeiend en kortlevend gewas dat het vooral in het voorjaar en najaar goed doet. In de zomer schiet ze heel snel door. Spinazie is een bladgroente die rijk is aan mineralen, maar ook aan nitraat en oxaalzuur (stoffen die in grotere hoeveelheden schadelijk zijn voor de gezondheid).

Ik vind zelf spinazie heel erg lekker, maar het is ook een groente die we tegenwoordig in de zomer vooral in de winkel kopen. Het zelf telen van spinazie is gewoon heel lastig, na heel veel teleurstellingen zaaien we haar tegenwoordig eigenlijk alleen nog maar in het voorjaar en najaar (en zelfs dat soms met wisselend resultaat, soms problemen als slecht groeien, verkleuring van het blad, rotting van de bladeren na veel regen, opgevreten door slakken, zaad opgevreten door muizen, en het vaakst van alles; doorschieten). Ik wil je niet ontmoedigen hoor 🙂 .

Probeer het vooral zelf eens te telen, wie weet, lukt het je beter dan ons (andere bodem en andere omstandigheden)!

Mocht je echter ook slechte ervaringen hebben met de teelt van spinazie, bedenk dan dat er veel lekkere andere stoofgroenten zijn met heel veel minder problemen (denk aan snijbiet, tuinmelde, boomspinazie, etc.). Maar spinazie blijft spinazie, en al die andere lekkere vervangers hebben net niet die zachte structuur of smaak die spinazie heeft.

En dus blijven we het zelf ook gewoon proberen, om geen enkele andere reden dan dat we het zo lekker vinden. Maar ik zaai zelf de laatste jaren dus alleen nog maar in voor- en najaar, met scherpzaad, in februari en in september in de kas. Dat is voor onze tuin en omstandigheden in ieder geval de meest zekere teelt. En dan oogsten we respectievelijk in april en in oktober erg lekkere, malse blaadjes.

 

PLANT

Spinazie is éénjarig, ze wordt zo’n 20 tot 30 centimeter hoog. Ze heeft een dunne penwortel die heel diep in de grond kan komen. Het blad is heel zacht en mals als het wordt gekookt/gestoofd. Het blad is trouwens ook rauw lekker, in salades. Omdat spinazie snel groeit en een penwortel heeft kun je haar niet voorzaaien en moet je haar dus ter plaatse in rijtjes zaaien.

Spinazie zaailingen

Nog even over de 2 lichtgiftige stoffen die in mindere of meerder mate in spinazie voor komen:

Oxaalzuur in hoge concentraties is bijtend en veroorzaakt diarree en braken. Als je na het koken van spinazie het kookwater weggooit is het grootste gedeelte van oxaalzuur verdwenen.  Ik kreeg van Tineke deze link waarin de ‘ongezondheid’ van deze stof in de hoeveelheid zoals wij die binnen krijgen ter discussie wordt gesteld: Oxaalzuur

Nitraat is een natuurlijk stofwisselingsproduct dat in elke plant aanwezig is, spinazie bevat echter vaak meer van deze stof dan andere planten. Vooral als ze gemakkelijk veel stikstof uit de grond kan opnemen, en vooral tijdens de donkerdere dagen in het jaar (vroege voorjaar en late herfst).

Om een te hoog nitraatgehalte in spinazie te voorkomen moet je er dus voor zorgen dat de grond niet teveel stikstof bevat (en dat is lastig want stikstof is wel nodig voor de ontwikkeling van bladeren). Je zult dus een balans moeten zien te vinden tussen net voldoende stikstof om te zorgen dat de spinazie groeit en malse bladeren maakt maar niet zo veel dat ze nitraat op gaat slaan. Nitraat wordt omgezet in nitriet; als je zorgt dat je de spinazie zo kort mogelijk voor het bereiden oogst beperk je de hoeveelheid van deze lichtgiftige stof. Warm haar ook niet op na te hebben gekookt. Je kunt er op de website van het Voedingscentrum ook wat informatie over vinden.

 

TEELTWIJZEN

Spinazie zaai je dus niet voor maar je zaait haar ter plaatse, dicht in rijen zonder te dunnen om op die manier klein, mals lichtgroen blad te krijgen. Bij uitdunnen of ruimer zaaien wordt het blad wat stugger en donkerder. Je kunt het hele jaar spinazie telen (maar pas dus op in de donkere tijd van het jaar – zie hierboven de informatie over nitraat/nitriet).

Vroege lenteteelt

De vroege teelt lukt enkel op lichtere gronden die geen wateroverlast kennen. Niet voor ons geschikt dus, onze vette klei kan kletsnat zijn en vaak kiemden hier de zaden niet eens, of de jonge zaailingen rotten weg. Vorst stoort spinazie overigens niet.

Wij zaaien om de reden van vette, natte, koude klei in het voorjaar onze vroegevoorjaarsspinazie rond begin februari in de koude kas (daar is het niet nat, de grond is er losser door elk jaar compost en oude stalmest toe te voegen, en de grond is natuurlijk warmer dan buiten). Hieronder zie je zo’n rijtje van in februari in de kas gezaaide spinazie – die kunnen we zo eind maart oogsten, ruim voor de tomaten de kas in moeten, dus erg handig als voorteelt in de kas.

Spinazie rij

 

Lente- en herfstteelt

Deze 2 populaire teeltwijzen voor buiten kennen de minste problemen, de dagen nog niet zo lang, de temperatuur nog niet zo hoog.

Zomerteelt

Deze teelt is het lastigst (wel het gezondst omdat tijdens de langste dagen er minder nitraat wordt opgeslagen). Spinazie schiet heel snel door in deze periode. Je kunt hopen op een koele zomer (maar bijna alle andere groenten (en ook wij zelf) willen juist graag een warme zomer 🙂 en je kunt de spinazie op een stukje grond zaaien dat wat koeler is door gedeeltelijke schaduw.

Winterteelt

Voor deze teelt zaai je het liefst op een beschut plekje. In een milde herfst zoals we die de laatste jaren kennen kun je vaak nog voor de winter oogsten. Op onze vette klei lukt ook deze teelt echter slecht, vaak door te veel regen = kletsnatte grond). Op lichtere gronden kun je na de winter ook nog een keer heel vroeg spinazie snijden. Tijdens de winter bescherm je de (bovengronds afgestorven) planten dan met wat met stro.

Teelt onder koud glas

Dit gaat heel goed (mits je geen last hebt van muizen, we hebben ook wel eens een jaar gehad dat alle zaden vakkundig werden uitgegraven en zelfs door het beschermende vliesdoek heen werden opgevreten 🙂 ).

Gebruik ook hiervoor weer scherpzaad, het geeft (mits de muizen er dus vanaf blijven) een zeer goede oogst van kwalitatief erg goede spinazie.

 

RASSEN

Er bestaan zeer veel spinazierassen die echter allemaal in 2 groepen verdeeld kunnen worden:

Scherpzadige rassen:

Deze planten groeien snel, maar schieten ook snel in het zaad; dus geschikt voor vroege teelt en winterteelt, eventueel ook nog te gebruiken in een koele lente. De planten hebben smalle spitse opgerichte bladeren (foto van scherpzaad spinazie een week of 2 na de kieming, naast de lange smalle kiemblaadjes zie je de eerste echte blaadjes verschijnen).

Spinazieblaadjes komen

 

rondzadige rassen: planten groeien trager, schieten minder snel in het zaad; geschikt voor zomerteelt, warme lenteteelt, herfstteelt. Het blad is ronder en groeit dichter bij de grond. Let bij het kiezen van een ras op de resistentie tegen ‘valse meeldauw’ of ‘Wolf’. In catalogi staat de weerbaarheid hiertegen vaak vermeld, en ook de geschikte zaaiperioden. Bekende rassen zijn Breedblad Scherpzaad, Noorman, maar ook zie je steeds vaker F1 hybrides die beter bestand zouden zijn tegen Wolf, tegen doorschieten, etc. (daar heb ik zelf overigens (nog) geen ervaring mee.

 

BODEM

Spinazie stelt hoge eisen aan de bodem, zeker als het om de structuur gaat. Ze wil graag een luchtige bodem die wel vochtvasthoudend is maar niet kletsnat. Ze houdt ook niet van zure grond, dus op wat zuurdere gronden moet je wel wat kalk strooien.

 

BEMESTING

Spinazie vraagt veel bemesting (door de snelle en sterke groei), maar pas dus op met hoge stikstofgiften in verband met nitraatopslag in de plant. Zoals eerder gezegd is het ons niet vaak gelukt een goede spinazieoogst te krijgen dus adviseren is hier lastig. Zelf kiezen we in ieder geval niet voor bloedmeel of een andere stikstofrijke meststof. Wij spitten oude stalmest en/of compost onder in de winter (voor luchtigheid en humus), en dan geven we een week of 3 voor het zaaien wat organische meststof zoals biologische moestuinmest of Culterra.

 

STANDPLAATS

Spinazie hoort thuis op het veld van de bladgewassen met een minimale vruchtwisseling van 1 op 3. Ze heeft bij vroege en late teelt graag een zonnig plekje, maar tijdens de zomerteelt juist vooral wat meer schaduw en koelte.

 

ZAAITABEL

Spinazie tabel

 

ZAAIEN

Zaai spinazie altijd ter plaatse. Je kunt breedwerpig zaaien (maar dat werkt hier niet – veel te veel onkruid tussen de zaailingen uit peuteren waarbij je de zaailingen vaak ook beschadigt). Handiger vinden wij het om in rijen te zaaien. Ik zaai spinazie op dezelfde manier als bij worteltjes; een lang stok op de goed losgemaakte grond leggen en die zachtjes met je voet 2 centimeter diep in de grond drukken. In de lange geul die je nu hebt giet je wat water en daarin leg je de zaden. De grond dan weer bedekken (met grond, of als ik het heb, met zand, is gelijk een mooie markering van de zaairij). Zaai vooral niet te veel maar (net als bij sla en andijvie) wat vaker kleinere hoeveelheden; zo krijg je een gespreide oogst over een langere periode.

 

TEELTZORGEN

Geef voldoende water tijdens droge perioden, vooral net na het zaaien en bij de jonge zaailingen. Geef water vooral direct naast de planten , niet op het blad (om smetten te voorkomen). Pas op voor vogels en muizen, beiden vinden spinaziezaden erg lekker. Om die reden kan het handig zijn je spinaziezaaisels met gaas of netten te beschermen.

 

OOGST / BEWAREN

Snijd spinazie op tijd af (zodra ze oogstrijp is). Als je een paar dagen te lang wacht wordt het blad geel (en slaat de plant ook nitraat op). Snijd of knip niet te dicht langs de grond; als het hart van de plant intact blijft kan er nog een tweede (kleine) oogst komen. Spinazie kun je niet bewaren. Invriezen kan wel (geblancheerd) maar ook dat verhoogt het nitriet/nitraatgehalte. Aangezien je het hele jaar door spinazie kunt telen is het in principe ook niet nodig om in te vriezen (aan de andere kant, je kunt ook diepvriesspinazie kopen, het lijkt mij allemaal niet zo heel erg om ook je zelfgeteelde spinazie in te vriezen, mits je het met mate eet).

 

ZAADTEELT

Spinazie is tweehuizig (er zijn mannelijke en vrouwelijke planten en je hebt dus beide planten nodig voor zaadteelt). Kies voor zaadteelt planten uit die veel en groot blad vormen. Mannelijke planten bloeien het eerst; laat ze staan tot ook de vrouwelijke planten bloeien. Oogst het zaad als de vrouwelijke plant afsterft en de zaden rijp zijn (pas dan wel weer op voor vogels die graag de rijpe zaden eten).

Zelf heb ik nog nooit geprobeerd om zaden van spinazie te winnen, spinaziezaden zijn niet duur, en ik ben altijd al weer zo blij als de oogst eindelijk weer eens goed lukt dat we met heel veel smaak zelfgeoogste spinazie lekker opeten en zeker niet wachten tot ze doorschiet 🙂 .