Kroot / Rode Biet

Eerst even dit, mocht je internationale informatie zoeken of bijvoorbeeld zaden van krootjes/rode bieten in een niet-Nederlandstalige webwinkel:

• Latijnse naam:     Beta vulgaris (subsp. vulgaris var. rubra)
• Engelse naam:     Beetroot
• Duitse naam:     Rote Bete
• Franse naam:     Betterave

Wij zelf noemen deze wortelgroente een kroot, maar ze wordt even vaak rode biet genoemd. En dat is ook niet zo vreemd want uiteindelijk is ze een biet: familie van snijbiet, suikerbiet en voederbiet. Alle vier behoren ze tot de Beta vulgaris. En dat betekent dus ook dat ze gemakkelijk met elkaar kunnen kruisen.

Rode bieten zijn allang niet meer alleen maar rood 😄. Er zijn tegenwoordig veel meer kleuren verkrijgbaar, van wit en geel tot oranje en wit met rode ringen. Zie daarover meer bij de alinea over ‘Rassen’.

Een kroot heeft een zachte, zoete smaak met een aardse toon (zo noem je het althans als je van krootjes houdt, mensen die niet van kroten houden noemen het gronderig 😁). Krootjes zijn heel veelzijdig in de keuken: Je kunt ze koken, roosteren of poffen (met meer behoud van smaak en voedingsstoffen dan koken), en ze zijn lekker warm maar ook koud in salades. Je ziet ook wel ‘chips’ van krootjes, je kunt heerlijke zoetzuur van krootjes maken, en ook het blad kan worden gegeten (het smaakt dan een beetje als het blad van haar zusje de snijbiet).

Een kroot is tweejarig, in het eerste jaar maakt ze een wortel die rond, platrond of langwerpig kan zijn (afhankelijk van het ras). Naast donkerrood zijn er in de afgelopen jaren ook rassen in vrolijke kleurtjes gekweekt, zoals wit, geeloranje en wit met rode ringen.

TEELTWIJZEN

Je kunt krootjes/rode bieten over een lange periode zaaien en oogsten. Ik begin vaak al vroeg in het voorjaar. Door ze in februari in de koude kas voor te zaaien kan ik de zaailingen half tot eind maart al buiten uitplanten (de oogst volgt dan vaak al in juni). Van maart tot en met mei kun je prima buiten zaaien (voorzaaien en uitplanten, of ter plaatse zaaien en uitdunnen wanneer de plantjes daar groot genoeg voor zijn). Ik zaai ook in juni vaak nog krootjes, voor uitplant in juli. Deze plantjes geven in de herfst nog een goede oogst. Als het weer tegen zit kunnen de krootjes wat aan de kleine kant blijven. Maar juist die vind ik heel lekker om bijvoorbeeld in zoetzuur te leggen. Tot slot zaai ik ze ook nog wel eens in augustus voor het uitplanten in september in de koude kas (voor oogst in het voorjaar).

OPKWEEK

Er zijn mensen die graag bietjes ter plaatse zaaien en dat gaat ook prima. Doe dat vooral tussen half/eind maart en juli, wanneer de grondtemperatuur hoog genoeg is voor het kiemen van de zaden.

Zelf zaai ik dus juist graag voor in een tray met vakjes van ongeveer 2,5 x 2,5 centimeter. Het voordeel van voorzaaien is dat je meer controle hebt; over temperatuur – want je kunt de trays buiten, binnen of beschut zetten wanneer dat nodig is. Maar ook over vocht – ik kan zelf water geven en/of de tray op een droge plek zetten wanneer dat nodig is. En in potgrond zitten voedingsstoffen voor 4 tot 6 weken, in een tray met potgrond kiemen en groeien de bietjes waak wat gelijkmatiger dan hier buiten in de koude volle kleigrond. Goed: het grote voordeel van het ter plaatse zaaien is dat het goedkoper is want je hebt geen tray en geen grond nodig. Maar buiten moet je wel wieden, want onkruidzaden en -plantjes zijn altijd sterker waardoor de bieten niet goed meer groeien. In een tray moet je dan wel zorgen voor voldoende vocht maar de zaailingen mogen niet te lang te nat blijven staan (want dan kunnen ze gaan rotten). Voor allebei zijn er dus plussen en minnen, het is maar net wat je zelf prettig vindt.

Vroeg binnen zaaien heeft in ieder geval zelden onze voorkeur; omdat het in een huis relatief warm en donker is krijg je vaak lange dunne sprieten met een zwakke gezondheid (dat geldt trouwens ook voor andere soorten die niet van warmte houden, denk aan sla, andijvie, kool, tuinbonen, etc.).

Ik heb over dit onderwerp een pagina geschreven, met meer informatie en voorbeelden/foto’s): Lange en dunne zaailingen

De krootjes die koel buiten of in een koude kas/bak in het volle licht worden opgekweekt zien er zo uit:

Deze zaailingen zijn kort, gedrongen, gezond, veel blad en weinig steel. En je kunt het niet zien, maar ze hebben ook een beter wortelgestel, al is het nog klein. En alles bij elkaar opgeteld zijn deze zaailingen makkelijker uit te planten dan die lange dunne steeltjes, en de kans op overleven in de volle grond (met alle wind en regen die ze daar tegenkomen) is ook veel groter.

De zaailingen krijgen ongeveer 2 weken daarna (afhankelijk van de temperatuur en het formaat van de vakjes) al echte blaadjes (naast de kiemblaadjes):

En zo vind ik ze in principe ook groot genoeg om buiten uit te planten (al kunnen ze zo ook nog even in de tray blijven mocht er een week met slecht weer komen of je geen tijd of plaats hebben of wat dan ook.

Enkele weken na het uitplanten ziet een rijtje krootjes/rode bieten er dan zo uit:

Er is nog iets belangrijks dat te melden: de zaden van krootjes zijn eigenlijk geen zaden; het zijn vruchtjes, ze worden ook wel vruchtkluwen genoemd (dat geldt dus ook voor snijbiet). Elke vruchtkluwen bestaat uit een kurkachtig grof bolletje dat meestal 2 tot 4 zaden bevat.

Elke vruchtkluwen geeft dus meer dan 1 zaailing. We knippen of nijpen zelf met schaar of vingers de zwakste zaailingen weg zodra duidelijk wordt welke zaailing de sterkste is en dus sneller en meer blaadjes krijgt. Bij het buiten ter plaatse zaaien zul je dus goed moeten kijken en uitdunnen waar nodig, ook als je de zaden op ruime afstand van elkaar in een zaaigeul zaait.

Je kunt dat op onderstaande foto zien: dit is snijbiet (maar dat is ook Beta vulgaris, de zaden zijn vrijwel identiek qua uiterlijk, kiemkracht, etc. Ik zaai 1 zaadje per vakje (ze zijn een halve centimeter groot dus dat gaat makkelijk). En toch zie je 3 zaailingen. En je ziet ook dat als je een bietje zo zo uitplanten, de 3 zaailingen niet heel makkelijk goed kunnen groeien want hun wortels zitten elkaar daarbij ernstig in de weg.

Als ik geen tijd heb om de 1, 2 of 3 minder sterke zaailingen weg te knippen en ze allemaal goed groeien verwijder ik de zwakste bij het uitplanten. Maar als je de sterkste (voorzichtig) uit het plugje wilt trekken heb ik regelmatig toch ook nog één of twee redelijk goede zaailingen met voldoende worteltjes in mijn handen; uiteraard gooi ik die niet weg maar plant ik die ook uit, als ik ze direct na het uitplanten ruim water geef is de kans vrij groot dat die zaailingen toch ook nog wortelen en uitgroeien tot prima bieten.

Als je ter plaatse zaait kun je het best dus een paar keer gespreid over een paar weken uitdunnen, want ook als je de zaden nauwkeurig 8 tot 12 centimeter van elkaar zaait krijg je meer zaailingen dan het aantal zaden dat je zaaide. Ook ter plaatse uitdunnen doe je als de zaailingen al een paar blaadjes hebben zodat je kunt zien welke krootjes het sterkst zijn en een goede afstand van elkaar hebben. Je kunt er ook voor kiezen om niet uit te dunnen: het gevolg is dat de bietjes niet voldoende ruimte (en vocht en voeding, en zowel bovengronds als ondergronds) hebben om uit te groeien tot een mooi formaat en dus kleiner blijven. Daar is ook niks mee, kleine bietjes zijn ook lekker. En als je die eerste kleine bietjes voorzichtig tussen alle dicht op elkaar groeiende bietjes hebt geoogst zie je vaak dat de bietjes die overblijven dan meer ruimte krijgen en alsnog uitgroeien tot een groter formaat.

Ik plant de voorgezaaide zaailingen uit op ongeveer 10 centimeter van elkaar (en 30 centimeter rijafstand).

RASSEN

Er zijn een aantal oude bekende maar bewezen rassen. En er zijn ook  wat leuke nieuwigheden om te proberen. Onze favorieten:

• Egyptische Platronde (voor de vroege teelt, groeit snel en prima van smaak)
• Cylindra (langwerpig afgerond – groeit snel, ook onder koele omstandigheden en daardoor zeer geschikt voor de vroege en juist late teelt)
• Kogel (niet bijzonder maar niks mis mee, gewoon een goede rode kroot).
• Chioggia (wit met rode ringen – kookt een beetje als de kleur van zuurkool met wat rozigs erin, voor de mooiste kleur waarbij je de ringen nog kunt zien kun je deze krootjes beter kort stomen in plaats van koken, en ze zijn zeer geschikt om bijvoorbeeld in flinterdunne plakjes rauw in een zoetzuur te leggen)
• Burpee’s Golden (geeloranjekleurig, prima smaak, bijzonder door de warme kleur, middelgrote kroot).
• Albina Ice: wit; prima van smaak (hoewel een wit krootje niet wit blijft maar na het koken een beetje een zuurkoolkleur krijgt, op je bord toch een raar gezicht volgens Ruud 😁). Net als de andere bijzonder gekleurde krootjes leuk ook voor zoetzuur en salades.
• McGregor’s Favourite: gelijk ook een persoonlijk favoriet; de bietjes zijn donkerrood met een prima smaak en opbrengst. Maar het blad is ook prachtig: zeer donker paars waardoor het zeker niet misstaat in een eetbare siertuin of mooie moestuin 😄

BODEM / BEMESTING

Krootjes vragen een luchtige en vochtige grond voor een goede wortelvorming. Ik heb wel eens gehoord of gelezen dat de allerkleinste haarvaatjes van krootjes in gunstige omstandigheden wel tot 80 centimeter diep onder de grond kunnen reiken om daar vocht en voeding op te nemen. Ze staat graag op een plekje in de zon maar ze doet het ook prima in de halfschaduw. In voor- en najaar kiezen we graag een zonnige plek, juist in de zomer is een plekje in de halfschaduw wat meer geschikt, bijvoorbeeld om te voorkomen dat de bieten door droogte en hitte doorschieten.

In een eventuele vruchtwisseling horen bieten in het vak van de wortelgewassen, maar in vergelijking met uien, worteltjes en de andere wortelgewassen hebben krootjes wel wat meer voeding nodig. Het is ook belangrijk dat je in de vruchtwisseling rekening houdt met haar zusje snijbiet (dus niet voor of na snijbiet en dat volgens de ‘regels’ die daarvoor gelden bij voorkeur 4 jaar).

Hier zaaien we in het najaar groenbemesters en in de winter en het voorjaar bedekken we de grond met bijvoorbeeld mest met heel veel stro, of rijpe compost of zelfgemaakt bladaarde, etc. Je kunt voor het uitplanten van de zaailingen een kleine tot gemiddelde algemene organische moestuinvoeding geven, afhankelijk van je grondsoort en de voedingstoestand van je grond. Geef in ieder geval niet teveel stikstofrijke voeding want dat zorgt niet alleen voor veel blad maar ook voor een hoog nitraatgehalte.

Tijdens de groei is juist wat kali belangrijk, voor een goede ontwikkeling van de kroot (zoals uien, worteltjes, aardappelen, etc. dat ook op prijs stellen. Je kunt daarbij denken aan patentkali (niet biologisch), vinassekali, as uit de open haard, paarden/kippenmest, gesteentemeel of mulch of gier of aftreksels van smeerwortel.

ZAAITABEL / PLANTAFSTAND

VERZORGING

Ik noemde al eerder het uitdunnen van zaailingen. Daarnaast is wieden belangrijk om te zorgen dat de bietjes goed kunnen groeien. En uiteraard is water geven bij droogte heel belangrijk. Een mulchlaag kan bij beide helpen (gaat verdamping en onkruidgroei tegen)

Verder verloopt de teelt van krootjes vrij probleemloos; ze heeft weinig last van ziekten, groeit goed en vlot (mits ze voldoende voeding heeft gekregen en de grond niet te hard of te droog of te nat is).

OOGST

Krootjes trek je heel gemakkelijk uit de grond. Haal gelijk het loof eraf (want anders worden de krootjes zacht). Dat doe je niet door het eraf te knippen (want dan kunnen de krootje bloeden = is vocht verliezen en worden ze sneller zacht). Je draait het loof eraf, zo blijven ze mooi stevig tot je de bieten in de keuken gaat gebruiken.

Je kunt krootjes zonder blad op een koele en donkere plaats gemakkelijk een week of nog wat langer bewaren maar uiteraard blijft ze vers het lekkerst. Misschien ook grappig om te weten: bij rode bieten verschilt de kleur van de biet door het jaar heen. Krootjes die je in de zomer oogst zijn vaak (na het koken) lichtrood van kleur, bietjes die in de herfst wat kou hebben gehad zijn vaak donkerder, en ook de smaak is dan wat meer geconcentreerd.

Wellicht ook nog belangrijk om te melden: soms schieten rode bieten in hun eerste jaar al door. Dat kan bijvoorbeeld komen door hitte of als de grond te droog is (de biet gaat dan niet in overlevingsstand maar juist in voortplantingsstand 😄). Het is uiteraard ook afhankelijk van het ras.

Hieronder zie je een foto van een kroot die doorschiet. Eigenlijk is dit al te laat, bij voorkeur laat je het niet zo ver komen. Kroten bevatten alleen bladeren, zodra je ziet dat een stengel verschijnt die zich wil gaan ontwikkelen kun je de biet nog oogsten en eten. Hoe langer je wacht, hoe minder lekker de biet wordt (heel hard en vezelig). Je kunt, als je toch al te laat bent, de biet eventueel wel laten staan, de bloemen zijn niet mooi (zie 2e foto hieronder) maar ze lokt wel bestuivers, en als je geen andere bloeiende bieten (zoals snijbieten) in de tuin hebt, of een F1-hybride, dan kun je er later zelf zaden van oogsten).

BEWAREN

Bij voorkeur oogst je bietjes zo kort mogelijk voor het eten. En bedenk dat ze best veel kou kunnen verdragen, van enkel graden vorst gaan ze nog niet rotten, dus ze kunnen tot ver in de herfst in de tuin blijven staan.

Maar, ik geef het eerlijk toe: ik vind het best veel werk om krootjes schoon te maken en te koken, raspen, etc. Bovendien zijn na het koken en raspen mijn handen, mijn shirt en zelfs ook de keuken vaak krootjesrood 🙄😄). Om die reden vind ik het fijner om gelijk wat meer kroten klaar te maken, te raspen en in porties in te vriezen. De smaak blijft na het invriezen prima. Je kunt ze trouwens ook in een kistje met vochtig zand bewaren, mits je dan wel een donkere plaats hebt die koel tot koud blijft (want als de temperatuur, bijvoorbeeld in een schuur, stijgt, lopen de bieten al snel weer uit, en dan worden de bieten zacht en minder lekker).

Ik kook nooit meer bietjes: ik pof ze, omdat dat heel makkelijk gaat en de bietjes lekkerder zijn, de smaak geconcentreerder, etc. Ik verpak elke geoogste en even gewassen biet in een stukje aluminiumfolie en leg ze op een bakplaat en zet die in het midden van de oven (voorverwarmd op 200 graden, ongeveer 45 minuten (afhankelijk van de grootte van de bieten. Mocht je geen aluminiumfolie willen gebruiken kun je ook overwegen om de gewassen bieten met een heel klein beetje aanhangend water in een gietijzeren braadpan met deksel erop in de oven te zetten.

Na de gaartijd kun je de bieten af laten koelen, pellen, raspen of snijden en dan in porties invriezen (of eten natuurlijk). Als ik bietjes uit de vriezer wil eten laat ik ze in een pannetje ontdooien en verwarm ze zonder water toe te voegen, met alleen het water dat bij het ontdooien vrijkomt.

ZELF ZADEN OOGSTEN

Ik legde het al eerder uit, als krootjes in hun eerste jaar al doorschieten kun je er in principe zaden van oogsten (mits ze niet te laat bloeien en de zaden moeten rijpen in een te natte herfst waardoor ze rotten of schimmelen. In dat geval is vroeg doorschieten dus de bedoeling (en dat kun je wellicht een beetje bewerkstelligen door vroeg te zaaien, de planten op een zo zonnig en droog mogelijke plek te planten en ze vooral een beetje te verwaarlozen. Zet er wel een stok bij waar je de bloeistengels aan vast kunt binden want een bloeide biet wordt makkelijk 125 centimeter hoog.

Een andere manier is om te wachten op haar natuurlijke cyclus, dus de kroot in het eerste jaar te laten groeien, niet te oogsten, laten overwinteren (in de grond of liever nog koud maar vorstvrij) en in het voorjaar van haar 2e jaar weer uit te planten. De planten schieten dan zeker al in de late lente door even leveren een flinke opbrengst aan zaden in de nazomer.

Krootjes zijn kruisbestuivers en kunnen dus kruisen met snijbiet, voederbiet en suikerbiet (ze wordt door wind bestoven en op die manier kan ze zelfs over meer dan een kilometer afstand kruisen). Houd daar rekening mee als je zelf zaden wilt oogsten.

Oogst de zaden als de vruchtkluwen bruin, droog en kurkachtig zijn). Droog ze op een warme en luchtige plaats, uitgespreid op een tafel, schaal of krant, nog een paar dagen na. De zaden blijven (mits koel, droog en donker bewaard) 4 tot maximaal 5 jaar kiemkrachtig.

Tot slot dan nog even: kijk ook even op de recepten– en/of inmaakpagina voor leuke recepten met bietjes. Zoals deze bietenspaghetti met gorgonzola en walnoten of inmaak zoetzuur van rode bieten.