Framboos

Framboos Autumn Bliss

De Framboos heet officieel Rubus idaeus. Ze is familie van de roos (zoals je aan de stekels kunt voelen al zijn die niet zo groot en hinderlijk als die van een roos), en ze is een nauw familielid van de Braam. Je kunt zelfs Bramen met Frambozen kruisen en dat heeft een aantal Braamhybriden opgeleverd als Tayberry, Loganberry, etc. Deze Braamhybriden worden ook wel Braambozen genoemd, en dat klinkt beter want dat maakt gelijk duidelijk dat ze een kruising tussen die twee. Ik heb wat meer geschreven over de Braambozen en dat kun je lezen op de pagina van de Bramen (vooral omdat de verzorging van Braambozen meer op die van Bramen dan op die van Frambozen lijkt).

De Framboos is een winterharde vaste houtige plant. Ze bloeit en zet vrucht op nieuw hout; als er vruchten zijn geweest sterven de stengels af en komen er weer nieuwe stengels uit de grond. Dat zou het snoeien dus heel gemakkelijk kunnen maken ware het niet dat er zomerframbozen en herfstframbozen bestaan en dat maakt het snoeien iets ingewikkelder. Bovendien zijn er doordragende rassen gekweekt die op het oude hout ook nog een kleine tweede oogst kunnen geven. Lees daarover meer hieronder.

De meeste mensen kennen alleen de rozerode framboos en dat is jammer want de gele framboos is ook erg lekker en bijzonder. Er wordt gesteld dat de gele rassen het zuurtje missen en wat zoeter zijn dan de rozerode frambozen. Daarom zijn de verse gele frambozen erg lekker voor directe consumptie maar wat minder geschikt voor de inmaak (rozerode hebben in inmaak een wat intensere smaak, juist mede door dat zuurtje dat ze hebben). Gele rassen zou je zelden of nooit in winkels zien omdat ze vrij snel licht verkleuren (zoals rozerode frambozen een tint donkerder worden, worden gele frambozen dat ook en okergele frambozen zien er bijlkbaar niet smakelijk uit 🙂

Frambozen zijn eenhuizig (dat betekent dat je ook van 1 struik alleen in de tuin kunt oogsten omdat de struik zich zelf kan bestuiven, uiteraard met hulp van insecten). De bloei valt in het voorjaar maar bij herbloeiers en herfstframbozen dus ook nog later. De oogst valt in juli, bij herfstframbozen is dit in augustus maar afhankelijk van het ras kan het ook nog wel september worden.

Bodem en bemesting

Frambozen doen het op onze natte, vette, kalkrijke klei niet zo goed. Niet alleen bij ons, maar ook bij tuinburen om ons heen zien we dat het wat frambozen betreft een beetje behelpen is op onze grond. Frambozen houden namelijk van een lichtzure grond (Ph maximaal 6,5 maar liever wat lager), die ook nog humeus moet zijn, vochtvasthoudend (omdat ze oppervlakkig wortelt) maar ook goed vochtdoorlatend (omdat Frambozen gevoelig zijn voor wortelrot). Te kalkrijke grond geeft ijzergebrek/chlorose en meer kans op ziekten.

Frambozen staan het liefst zonnig, maar in halfschaduw groeien ze ook nog redelijk goed. Voor komend jaar staat er hier een ‘nieuw project’ op het programma; achterin onze tuin is er meer dan de helft van de dag zon. Er staan bomen langs een sloot en het is er dus niet zo nat. Bovendien is het een rechte strook, een beetje apart van de rest van de tuin, er ligt een pad tussen. Daar gaan we dus komend jaar de Frambozen planten. We gaan er wat turf en compost door de grond werken en dat zou dan theoretisch gezien de beste plaats voor de Frambozen moeten gaan worden. Ik laat hier nog wel weten wat de resultaten gaan worden 🙂

Onderschat de groeikracht van frambozen trouwens niet! En sommige rassen hebben die groeikracht nog meer dan andere rassen. Hier hebben we wel eens een overbuurman gehad die frambozen langs zijn tuin plantte, als een soort eetbare afscheiding. Het jaar erop kwamen de stekelige uitlopers aan de andere kant onder het pad vandaan, de uitlopers kunnen gemakkelijk 50 maar zelfs ook wel 75-85 centimeter van de plant vandaan boven komen. Zorg vooral dat je de uitlopers dichtbij de plant houdt, de rest weghaalt. En houd rekening met dit feit wanneer je frambozen plant, zorg voor een plekje waar je de uitlopers makkelijk weg kunt halen.

Planten en rassen

Van 2 of 3 planten haal je zeker al een leuke opbrengst (zo’n 0,5 tot 1 kilogram per strekkende meter). Maar mocht je meerdere
struiken willen zetten kan het handig en leuk zijn meerdere rassen te kiezen, en dan vooral rode en gele frambozen en zomer- en herfstframbozen; zo heb je een leuke diversiteit en ook een lang oogstseizoen. Frambozen kunnen zo ongeveer 10 jaar lang, mits gezond en op een goede standplaats, blijven staan en dan ook nog een goede oogst geven.

Framboos Fallgold

Plant nieuwe frambozen dan vervolgens wel op een andere plaats, in de bodem kunnen ziekten en schimmels overleven en de nieuwe aanplant aantasten. Daartoe behoren trouwens ook de Bramen en Braambozen; beiden nauw familie van de Framboos en soms vatbaar voor dezelfde ziekten: oftewel; plant geen Framboos waar kort daarvoor een Braam of Braamboos heeft gestaan, en andersom.

Eerst nog even over het verschil tussen zomer- en herfstframbozen.:

Zomerframbozen: eenmaal dragend: zij geven de oogst aan 1 jaar oude stengels. Die stengels schieten na de oogst van het jaar ervoor uit de grond. De bloei valt in het voorjaar en de oogst valt rond juli (iets eerder of later kan ook, afhankelijk van het ras).

Zomerframbozen: doordragers: eerlijk gezegd weet ik daar niet zoveel vanaf (ik heb ze zelf nog niet). Als je die doordragers laat staan zouden ze nog een 2e kleine oogst geven op het al gedragen hout. Dat kan heel handig zijn. Je kunt in plaats daarvan natuurlijk ook voor zomer- en herfstframbozen kiezen, dan heb je ook een vroege en een latere oogst (maar dan is die latere oogst wel groter dan een kleine nagift van doordragende zomerframbozen. Het nadeel van het laten staan van doordragende frambozen is ook dat ze dan iets gevoeliger worden voor ziekten, zorg dus dat je dan een goed, gezond en resistent ras kiest.

Herfstframbozen: deze frambozen bloeien later dan zomerframbozen en de oogst valt dan ook een stuk later; in augustus maar er zijn ook rassen die nog wel in september en soms zelfs nog in oktober frambozen geven. Wij kunnen van onze Fallgold vaak eind september nog rijpe frambozen plukken!

Bekende rassen;

Zomerframbozen:

  • Glen Ample
  • Glen Prosen
  • Glen Moy (zonder doornen, compact, goede opbrengst)
  • MarwĂ©
  • Malling Exploit (goede opbrengst, resistent tegen veel ziekten)
  • Malling Jewel
  • Malling Promise (krachtige groeier)
  • Golden Everest (geel)
  • Tulameen

Herfstframbozen:

  • Fallgold (geel, foto rechts)
  • Allgold (geel)
  • Autumn Bliss (foto rechts bovenaan pagina)
  • Joan Squir
  • Marosa
  • Zeva
  • Terri-Louise

Vraag bij een goede kweker vooral welke framboos geschikt zou zijn voor je tuin (compact of groeikrachtig, kleur, opbrengst, zomer- of herfstframboos, etc.).

Plant Frambozen in de winter (tussen oktober en februari) en plant de gewortelde stengels dan zo’n 35-50 centimeter (afhankelijk van een compacte of groeikrachtige Cultivar) van elkaar in de rij. Span vervolgens draden aan palen die je eerst aan het begin en einde van je planten in de grond hebt geslagen. Span het eerste draad op zo’n 50-60 centimeter hoogte en daarna nog een draad op 90 centimeter hoogte en de laatste rij op zo’n 1.20 meter hoogte. Hier kun je later de stengels aan vast gaan binden. Sommige planten worden slechts een meter hoog maar er zijn groeikrachtige zomerframbozen die gemakkelijk de 150 centimeter halen.

Bescherming

Frambozen hebben geen bescherming tegen vogels nodig. Ze lusten ze wel maar hier nog nooit gezien dat er echt flink van werd gegeten. Je moet Frambozen wel beschermen tegen de wind; door stevige wind kunnen takken gemakkelijk breken. Je beschermt de takken tegen breken door ze aan te binden aan de draden die je hebt gespannen. Zorg bij voorkeur ook voor een wat beschutte standplaats.

Snoeien

Bij het planten snoei je direct de Framboosstengels op 50 centimeter. Dit bevordert een goede beworteling en stimuleert de vorming van nieuwe stengels. Als die nieuwe stengels die uit de grond komen dan zo’n 30 centimeter lang zijn mogen de oorspronkelijke stengels tot op de grond worden afgeknipt.

Zomerframbozen: deze snoei je direct na de oogst (rond augustus, en snoei het hout weg tot op de grond (anders is de mogelijkheid van ziekten om tot in de plant door te dringen groter). Als je doordragende zomerframbozen hebt zul je later moeten snoeien, en als je helemaal bent vergeten om te snoeien kun je dat anders ook in februari alsnog doen, maar liever dus direct na de oogst.

Ondertussen groeien er al nieuwe stengels uit de grond; snoei de stengels weg die te ver bij de plant vandaan groeien weg (want die kun je niet aanbinden, soms groeien die wel 50 of 100 centimeter van de plant vandaan, afhankelijk van de groeikracht van het ras dat je teelt), en natuurlijk de zwakkere stengels. Houd bij Zomerframbozen maximaal 8-10 gezonde stengels aan per strekkende meter, snoei de rest ook weg. Deze stengels zullen volgend jaar oogst geven.

Herfstframbozen; deze frambozen snoei je ook na de oogst, maar dan is het al ruim herfst. De stengels worden ook weer tot op de grond toe afgeknipt, er is nu echter geen sterke ontwikkeling van nieuwe stengels. In het vroege voorjaar (je mag dan ook snoeien als je het in de late herfst bent vergeten) gaan de jonge stengels weer volop verschijnen en/of groeien. Houd dan iets meer stengels aan dan bij zomerframbozen maar ook niet meer dan 12 of 13 stengels, en verwijder de rest (verder van de draad groeiend en zwakke stengels eerst). De stengels zullen in de herfst oogst geven.

Overige teelttips

Zorg rond de struiken voor een mulchlaag (dat hoeft natuurlijk niet maar het houdt vocht vast en houdt het onkruid tegen). Zelf gebruikten we er stro voor maar omdat Frambozen van een lichtzure grond houden kunnen bladeren of wat turf/compost ook heel goed als mulch dienen, op wat kalkrijke gronden misschien juist aan te raden om de grond iets ‘zuurder’ te houden.

Zorg dat je in droge perioden regelmatig water geeft, aangezien de Frambozen ondiep wortelen en dus zelf niet zo ver naar water op zoek kunnen gaan. Geef in het voorjaar wat voeding; Frambozen hebben niet veel nodig maar een handje koemestkorrels is altijd goed voor de start van een nieuw jaar met sterke gezonde stengels, etc. Geef zeker geen stikstofrijke mest want dat bevordert een slappe groei, veel blad en het bevordert de aantasting door bladluis.

Je kunt de uitlopers die erg ver van de plant groeien tot op de grond wegsnoeien, maar je kunt ze ook vrij gemakkelijk wat dieper uit de grond uitgraven, er zitten dan al wat kleine worteltjes aan en je kunt deze uitlopers dan oppotten in potgrond tot ze groot genoeg zijn om uit te planten; zo vermeerder je gemakkelijk je Frambozen (voor jezelf of voor anderen).

Oogst en bewaren

Frambozen zijn duur, en niet voor niets. Het zijn zeer tere vruchten, die heel gemakkelijk schimmelen of rotten en slechts heel kort houdbaar zijn. Bovendien moeten ze met de hand en dan ook nog met voorzichtigheid geplukt worden. Eet ze vooral dezelfde dag (zeker je zelfgeoogste frambozen, die zijn nog minder goed bewaarbaar dan gekochte frambozen). Je kunt Frambozen niet wassen; de buitenkant stoot water af en van binnen neemt juist water op en dan gaan de Frambozen waterig smaken. Mocht je Frambozen hebben die om de 1 of andere reden toch vies zijn veeg ze dan met een kwastje schoon, niet met water.

Pluk Frambozen die er nog mooi uitzien maar wel vrij snel van de bodem loslaten bij het plukken. Voel je wat weerstand bij het plukken, laat dan vooral nog een dagje zitten tot ze wel gemakkelijk loslaat.

Let bij het plukken wel op ‘beestjes’. De larve van de Frambozenkever ‘huist’ graag in de Frambozen. Bij gekochte Frambozen hoef je daar geen rekening mee te houden (mijn man doet dat met zelfgeoogste Frambozen ook niet onder het mom van een oud gezegde: “elk luisje neemt zijn vetje mee” :-)). Ik zelf vind het idee toch wat minder smakelijk en ik eet ze zelden zo van de struik. Leg ze even op een beschaduwde plaats op een bord neer; mochten er wat larven in leven komen ze nu vanzelf naar buiten en dan kun je ze gemakkelijk er tussenuit vissen.

Rijpe Frambozen kunnen helaas ook niet al te lang aan struiken blijven hangen, dan gaan ze schimmelen of rotten. Oogst dus vooral elke dag vers wat je wilt eten. Wil je ze toch bewaren, doe dat dan maar wel in de koelkast maar dat kan niet veel langer dan een dag hoor!

Je kunt Frambozen ook invriezen; niet lekker om nog te eten maar prima om er nog sap of jam bijvoorbeeld van te maken.