Tomaten teeltzorgen

Omdat de tomaat nogal wat teeltzorgen nodig heeft (‘dieven’, ‘tikken’, ‘toppen”, etc.) vind je dat, uitgebreid en met flink wat foto’s ter illustratie, op de pagina.

Aanbinden

Tomaat plant aangebonden

De reden hiervoor is om de planten voldoende te steunen.

Bind de hoofdstengel vast aan de stok, doe dit elke keer wanneer de plant weer is gegroeid. Bind niet te strak, de stengel wordt nog dikker!!

Bij de kasteelt is het ook mogelijk om in plaats van stokken, koorden te gebruiken; deze bevestig je boven in de kas en onderaan de stengel van de tomaat en je draait de tomaat dan om de paar dagen om het touw.

Tegenwoordig zijn er ook nog gedraaide metalen stokken te koop (google op de naam ‘tomatenspiraal’), mijn eigen ervaring is dat deze stokken vaak wat te kort zijn voor het gebruik in de kas maar buiten zijn ze prima geschikt en lekker makkelijk.

Voor het binden gebruiken we zelf meestal touwtjes (hele bossen, geknipt in de winter, leuk tijdverdrijf maar de laatste jaren steeds vaker kant-en-klare klemmetjes. We kopen ze bij de Horticoop maar je zult ze vast ook bij andere zaken en wellicht ook via internet kunnen kopen.

De klemmetjes zijn elk jaar herbruikbaar (hoewel er elk jaar ook wel een paar sneuvelen). Wij betaalden voor een zak van 500 klemmetjes iets van 6 of 7 euro (neem de grootste maat anders kunnen ze niet met de stok en dikker wordende steel van de tomaat meegroeien). Zie foto.

Tomaten binder

We vinden deze klemmetjes in combinatie met stokken zelf ideaal, maar iedereen zal zelf uit moeten vinden wat de prettigste manier is (er zijn mensen die ‘zweren’ bij touwen maar dat vind ik zelf veel te veel ‘zwabberen’.

Probeer gewoon wat verschillende methoden om te bepalen wat je het handigst vindt.

Water geven en luchten

Tomaten drinken veel water maar houden niet van een erg hoge luchtvochtigheid. Bij de teelt onder glas is het dus belangrijk om regelmatig water te geven maar ook te zorgen dat de lucht niet te vochtig blijft door goed te luchten.

Giet nooit water op de planten maar er naast en houd de grond matig vochtig zonder uitdrogen.

Pas ook op wanneer tijdens de teelt je water geeft: in het voorjaar en vroege zomer hebben de planten best aardig wat water nodig omdat tomaten nou eenmaal veel plant maken.

Maar wanneer de eerste tomaten beginnen te rijpen geef je minder en ook minder vaak water om te zorgen dat je mooie, vol smakende tomaten kunt oogsten. Dan teveel water geven kan ervoor zorgen dat de vruchten gaan barsten.

Tomaat Dief 1

Dieven

Een heel verhaal apart. En voor veel mensen ook heel lastig heb ik het idee.

Want dieven zijn in een jong stadium gemakkelijk te herkennen, maar in een groter stadium blijkbaar niet altijd, of mensen vinden het zonde om een mooie zijtak weg te halen.

Om het hopelijk wat duidelijker te maken heb ik flink wat foto’s gemaakt en hieronder gezet, met pijltjes probeer ik dan aan te geven wat dieven, etc. zijn en wat er mee te doen.

Wat is een dief? Even tussendoor al een foto, de rode pijltjes geven de dieven aan.

In bijna elke bladoksel vormt de tomatenplant een nieuwe scheut, die worden dieven genoemd. Deze dieven bestaan aanvankelijk uit een stengel met blad. Als de dief niet verwijderd wordt zal hij zich ontwikkelen tot een grote tak die op zijn beurt ook weer dieven ontwikkelt.

Uiteindelijk krijg je dan een grote dichte bossige plant met maar weinig en ook nog kleine vruchtjes, die ook nog eens niet allemaal rijp zullen worden. Dat is logisch, want je staat toe dat de plant alle energie stopt in het maken van bladeren, stengels, dieven, etc. en die energie zou je liever willen steken in de maak en rijping van vruchten natuurlijk.

Neem daarom de dieven weg, bij voorkeur nog voor ze 10 centimeter lang zijn (grote dieven wegnemen kunnen “grotere wonden” veroorzaken die de plant verzwakken). Ook de blaadjes die soms aan het einde van een tros verschijnen moet je verwijderen, want ook zij worden weer takken, met weer nieuwe dieven, etc. Een stamtomaat houd je recht, 1 stam met een groeitop, blad en vruchttrossen, al het andere haal je weg.

Tomaat Dief 2

Bij struiktomaten en dwergtomaten hoef je niet te dieven. Houd deze planten enigszins in toom door in de weg staande of kruisende dieven of stengels wel te verwijderen.

Struiktomaten krijgen in het Engels vaak de term ‘determinate’

Stamtomaten (die dus moeten worden gediefd) krijgen de term ‘indeterminate’.

Onderschat “dieven” niet – het is de belangrijkste verzorging van tomaten. Ik zelf ga 1 keer per week elke tomatenplant langs met knipschaar, bindtouw en een emmer, om aan te binden en dieven weg te halen. Sla je 2 weken over, is er nog niet heel veel aan de hand.

Maar zonder wat ervaring wordt het dan al erg lastig nog wijs te worden uit de enorme kluwen van stelen en blad. Beter vaker even kijken en kleine dieven weg halen dan te lang wachten en geen “wijs” meer uit de plant kunnen!

Nog 2 voorbeelden/foto’s van dieven:

Aan de rode pijltjes kun je de dieven weer zien, haal deze jonge takjes in de bladoksels gelijk weg. Je kunt op deze foto goed zien dat echt bijna elke bladoksel, zowel links als rechts een dief maakt (en dan kun je je misschien ook voorstellen dat wanneer al die diefjes grote takken worden, met ook allemaal weer dieven, er een enorme grote, bossige plant ontstaat – en dat al die groei van dieven en takken altijd ten koste gaat van vrucht en rijping).

Tomaat Dief 3

Ook op de derde foto/voorbeeld kun je de dieven goed zien, ook weer aangegeven door rode pijltjes.

De dief rechts is zelfs al zo groot dat ze al echt een takje aan het worden is, met een blad eraan.

En binnen no-time wordt er in de bladoksel waar de pijkl naar wijst alweer een nieuwe dief gemaakt – een dief van een dief dus, zo snel gaat dat).

Je ziet onderaan de foto ook al een bloemtros in bloeien langs de hoofdstam een nieuwe tros in de maak.

Lastig te herkennen:

Ik krijg nog wel eens vragen van mensen die soms een dief niet kunnen herkennen of twijfelen over wat ze wel of niet weg moeten halen. Daarom hieronder nog 2 voorbeelden van dieven die niet zo duidelijk op dieven lijken.

Op deze foto hieronder zie je een dief die al zo groot is dat hij soms niet gemakkelijk meer als dief te herkennen is (de tak waar het rode pijltje bij staat).

Tomaat met grote dief

Dat komt ook omdat in dit geval de stam niet recht omhoog groeit en de dief niet schuin omhoog groeit vanuit de oksel.

In dit geval groeit de dief netjes recht omhoog en de stam (die met het blauwe pijltjes) groeit eigenlijk scheef.

De hoofdstam is echter in dit geval altijd te herkennen aan het feit dat de hoofdstam dikker is dan de steel van de dief en aan de stam zie je ook al een bloeiende een bloemtros.

Je haalt dus de dief met het rode pijltje weg en de wat scheef groeiende stam met het blauwe pijltje en de bloeiende tros bloempjes bind je zo recht mogelijk (pas op dat ze niet breekt) aan de stok vast.

Nog een voorbeeld dat best vaak voorkomt.

Hier zie je dat er geen duidelijke dief lijkt te zijn omdat de tomaat zich in tweeen lijkt te hebben gesplitst. Deze zijn het gevaarlijkst

Ik heb vaker gezien dat mensen nu niet kunnen kiezen en beide takken dan maar aanhouden. Maar…… waar ga je later met die 2 hoofdtakken naar toe. Je kunt er natuurlijk voor kiezen om beide takken aan te houden en gewoon een extra stok erbij te plaatsen voor tak 2.

Als je beide takken verder goed verzorgt zal de plant dit best aan kunnen en gewoon goede tomaten maken.

Tomaat gesplitst 1

Zelf verwijder ik de tak met het rode pijltje.

Want dat is de dief.

Ze is te herkennen aan het feit dat ze nu nog alleen maar een tak is.

De linkertak (met het blauwe pijltje) is de hoofdstam want die heeft op 2 plaatsen al trosjes bloemen.

Bij de rechtertak (dief) zie je nog geen trosje bloemen, maar wel rechts bovenin de foto al weer nieuwe dieven.

Ook weer dieven in dieven dus.

Tomaat gesplitst en daarna gediefd 1

Hierboven zie je hoe ik heb “opgelost”.

De rechtertak (dief) heb ik verwijderd, bij het rode pijtje zie je nog de vrij grote wond: die zal wel netjes opdrogen en sluiten maar het toont wel aan waarom het beter is om eerder te dieven want de wond is zeker 1 centimeter breed.

Het blad eronder heb ik nog even laten zitten voor de gezondheid en groei van de plant (opname voedingsstoffen).

De linker tak (hoofdstam) heb ik aangehouden en met klemmetjes aan de stok vastgemaakt.

Je ziet ook de 2 trosjes bloemen die nu dus niet verloren zijn gegaan en vanaf nu alle energie van de plant krijgen om zich te ontwikkelen tot tomaten.

Nog een voorbeeld:

Tomatendief 1 voor het dieven

De linkse tak lijkt de hoofdstam, groeit recht en het dichtst bij de stok.

Maar ze is het niet, de linkse (met het rode pijltje) is de dief, de rechtse (bij het blauwe pijltje) is wel krom, maar daar zie al een bloemtrosje.

En dat is dus de hoofdstam (nogmaals, als je niet kunt kiezen, kies dan altijd voor de tak waar de bloemtros aan zit).

Tomatendief 1 na het dieven

Na het dieven ziet het er dan zo uit als op bovenstaande foto.

De kromme tak die je net rechts zag is aangebonden aan de stok (voorzichtig want takken van tomatenplanten breken gemakkelijk).

Bij het rode pijltje links zie je de wond die achtergebleven is na het dieven (en dan zie je gelijk dat een vrij grote dief een vrij grote wond achterlaat – een open plek die tijd nodig heeft om te sluiten en die dus gevoelig is om ziekten en schimmels binnen te laten – de beste reden om kleine dieven te dieven en niet te lang te wachten met dieven weg te halen).

Is het nou heel erg wanneer je per ongeluk de dief laat zitten en de hoofdstam weghaalt. Nee hoor, niks aan de hand, het gebeurt mij soms in de haast ook nog wel. De dief die je hebt laten zitten wordt dan vanzelf de nieuwe hoofdstam, je zult alleen zien dat je dus het bloemtrosje mist dat je met de hoofdstam hebt weggehaald.

Maar ook de dief-die-hoofdstam-wordt zal snel genoeg zelf weer een nieuwe bloemtros maken, iets hoger, dus uiteindelijk zal je op de hele plant 1 bloemtros=vruchttros minder opbrengst hebben.

Tomatendief 2

Dan tot slot nog 1 voorbeeld, die kom je bij ‘gewone’ tomaten niet zo vaak tegen maar de heirlooms en oudere zaadvaste rassen kennen nogal wat ‘rare snijbonen’ :-).

Op de foto rechts zie je er zo één. Ineens weet de plant het blijkbaar zelf ook niet meer, maakt een bloemtros, geen hoofdstengel meer maar 2 takjes die allebei lijken op dieven. Een soort zelf toppen maar wel een dubbele dief maken dus.

Uiteraard laat je de bloemtros zitten, en welke van de 2 dieven je weghaalt doet er niet zoveel toe, want ze zijn beiden identiek. Ik zou zelf de linkse laten zitten omdat die iets groter/dikker lijkt. De rechtse zou ik dus weghalen en de linkse dief verder laten groeien als hoofdstam en opbinden als ze wat groter is.

Ik hoop zo een klein beetje duidelijk te hebben gemaakt wat dieven zijn, waar ze zitten, waarom je ze wilt verwijderen en hoe ze zich soms kunnen ‘vermommen’. Zoals eerder gezegd: mocht je een plant hebben waarvan je zeker weet dat er een dief is maar die niet herkent: kies dan altijd voor de (grootste) bloemtros; dat is normaal gesproken de hoofdstam, en zowiezo zijn bloemtrossen het belangrijkst want dat worden de tomaten.

Dit is allemaal niet van belang bij struiktomaten. Mocht je gewoon niet zo goed zijn in het dieven van tomaten of er niet voldoende tijd voor hebben om ze regelmatig te verwijderen, zoek dan rassen die een struik vormen, want die hoef je niet te dieven (al zul je ze natuurlijk soms wel een beetje in toom moeten houden en in ieder geval moeten aanbinden of langs gaas of zo moeten leiden (anders wordt de plant te zwaar en kan omwaaien, topzwaar worden, dragende takken breken, etc.).

En tot slot; er zijn ook mensen die een tomaat op 2 hoofdstammen laten groeien. Je kunt een onderste dief laten zitten en ook tot 2e hoofdstam laten opgroeien. Het is dan belangrijk om beide hoofdstammen schuin van elkaar op te binden (want dicht bij elkaar is er niet genoeg plaats voor alle bladeren en trossen. Je maakt dan dus een soort V-vorm. Zelf doe ik dit niet; uiteindelijk neemt een plant dan ook nog veel ruimte in omdat ze schuin moet kunnen groeien. En het is zeker niet iets om mee te experimenteren wanneer je nog niet erg thuis bent in het dieven (omdat 2 hoofdstammen het dubbele aantal dieven, trosjes, etc. maakt).

Dus mocht je nog een beginnend ‘diever’ zijn, leer dan vooral eerst hoe het hoort. Ben je wat gevorderd dan is het wellicht leuk om eens mee te oefenen. Doe dat vooral bij een cherrytomaat want dat kan de plant gemakkelijk aan. Bij vleestomaten moet de plant op 2 hoofdstammen dus het dubbele aantal vleestomaten maken en dat kost veel energie. Daardoor is de kans groot dat de tomaten kleiner blijven om het grotere aantal tomaten te kunnen maken (tenzij je wellicht flink wat bijvoedt, maar daar worden over het algemeen tomaten niet lekkerder van :-)).

Toppen

Een tomaat groeit door zolang hij de kans krijgt. Maar als je veel tomaten wilt oogsten, zul je op een gegeven moment de top moeten verwijderen om de groei te stoppen en juist de vruchtzetting en rijping van de laatste tomaten te bevorderen. In de volle grond top je meestal na de 4e of 5e tros (afhankelijk van planttijd, weersomstandigheden en cultivar). Onder glas top je vaak na 6 – 8 trossen.

Persoonlijk: ik top (in de kas) gewoon op het moment dat ik niet meer bij de plant kan, dus met de armen omhoog is dat waarschijnlijk iets meer dan 2 meter: dan kan ik er verder toch niet meer bij en zelf heb ik ervaren dat dan nog alle aanwezige tomaten precies kunnen rijpen voor de herfst echt begint (uiteraard ook een beetje afhankelijk van ras, vroegheid, etc.). Om te toppen snijd je de stengel zo mogelijk af op 2 bladeren boven de laatste tros. Laat altijd een dief ergens groeien (de kleinste) om de sapstroom goed door te laten gaan. Als die dief te groot wordt kun je weer voor een andere kleine dief kiezen en de grote dief weghalen.

“Tikken”

Tomaat bloem closeup

Tomaten zijn zelfbestuivers. Buiten zorgt de wind voor de beweging van de bloemtrosjes zodat het stuifmeel op de stempels belandt. Onder glas, zonder wind, moet men zelf zorgen dat het stuifmeel los komt door het zogenaamde “tikken”. Tik met handen of een stok tegen de stok die aan de tomaat is bevestigd, zodat het stuifmeel los kan komen. Doe dit zo mogelijk elke dag (ik zelf tik alle tomaten als ik op de tuin kom, en als ik wegga doe ik het nog een keer, 5 minuten werk maar kilo’s meer opbrengst).

Op de foto kun je een close-up van een tomatenbloem zien. Je ziet de stamper in het midden vrij ver naar buiten komen (beetje groenig). Daarlangs zie je een soort geel gordijntje met omkrullende bovenkant; daar zit het stuifmeel. Het enige dat hoeft te gebeuren is dat dat stuifmeel op de stamper komt, dat is dus nog geen 2 milimeter afstand. Vandaar dat tikken voldoende is. Je kunt daaraan ook wel afleiden (een tomaat is tenslotte een zelfbestuiver) dat de kans op kruising door stuifmeelverplaatsing heel klein is; alleen heel dicht bij elkaar staande planten. Uiteraard is de kans wel groter op kruisbestuiving door insecten (hoewel insecten tomatenbloemen niet de allerlekkerste bloemen lijken te vinden).

Om een goede bevruchting te krijgen heb je ook wel een goede temperatuur nodig (minimaal 18 graden) en een goede luchtvochtigheid. Als het te koud is mislukt de bevruchting, te vochtige lucht zorgt voor klontering van het stuifmeel, waardoor het slecht loslaat. Dus mocht, ondanks voldoende “tikken” je toch trossen tomaten missen, let dan goed op de luchtvochtigheid en zorg voor meer lucht in de kas.

Tomaat plant blad verwijderd

Blad plukken

Het regelmatig verwijderen van onderste bladeren of delen daarvan zorgt ervoor dat de plant en de tomaten sneller opdrogen na regen, maar vooral zorg je ook voor licht en lucht in de plant waardoor de tomaten beter en sneller kunnen rijpen in de zon.

Verwijder geel of bruin blad en het blad dat onder een volle tros tomaten hangt die klaar is om te gaan rijpen. Je kunt ook stukken van blad wegsnijden als dit teveel licht ontneemt aan de vruchten. Ik zelf verwijder relatief veel blad, maar ik zorg dat er altijd minimaal 5 tot 7 volledig uitgegroeide bladeren aan de plant blijven zitten.

Zonder blad geen opname van voedingsstoffen, etc.! Dus haal gerust blad weg, maar laat altijd voldoende blad over om te zorgen voor een gezonde plant. Er zijn ook mensen die heel weinig blad verwijderen en daar tevreden over zijn – ook hier zul je weer zelf moeten proberen en kijken wat je het prettigst vindt werken. Bedenk daarbij dat je ook een deel van een blad mag afknippen (als die bijvoorbeeld op de grond hangt of tegen een bloemtros aan hangt). Knip dan in de hoofdnerf, uiteraard liever niet in de bladmassa zelf.

Op de foto zie je nog een keer een klein beetje hoe het werkt, of in ieder geval hoe ik blad pluk en de tomatenplant verzorg: opbinden langs een stok, de onderste bladeren weghalen tot waar een nieuwe tros tomaten wordt gevormd (je ziet aan de linkerkant een bloemtros). Op deze manier kun je nog goed tussen de planten komen om ze te verzorgen, blad hangt niet tegen elkaar aan waardoor het anders vochtig zou kunnen blijven, de tomaten kunnen later vrij hangen om te groeien en later ook in het zonlicht  rijpen.

Gedrochten

Tomaat Costoluto Genovese bloemgedrocht

Zo noem ik ze maar. Het zijn bijna klompen of kluwen van vruchten.

Het komt vooral voor bij de eerste trossen van flinke vleestomaten (bij gewone en roma en cherry’s kom je dit verschijnsel niet tegen).

Je ziet het al bij de bloei; dat is geen gewoon tomatenbloempje.

Op deze foto zie je in 1 tros 1 ‘gedrocht’ en de 2 onderste bloempjes zijn gewone, goede tomatenbloempjes.

Tomaten bloemen

De onderste 2 bloempjes zullen, mits goed bevrucht, goede vleestomaten worden.

De bovenste bloem wordt in vrucht net zo’n gedrocht als ze in boemvorm al is (ze ziet eruit alsof ze bestaat uit meerdere bloempjes die in elkaar zijn vergroeid, soms zelfs nog met kelkblaadjes ertussen).

Kijk maar op de derde foto hieronder, een gedrocht in bloem wordt ook altijd een gedrocht in tomaat 🙂

Je ziet aan de tomaat zelf; bijna altijd zeer groot, en ze zien eruit als een grote kluwen van meerdere tomaten.

Op de foto zie je zo’n tomaat (je zult ze echt nooit in de winkel tegenkomen, dit is een Black Brandywine, ruim 600 gram zwaar, vol met hobbels en bobbels. Ik heb wel eens mailtjes gekregen van mensen die dachten dat deze planten of tomaten ziek waren, maar dat is dus niet zo hoor.

Tomaat Black Brandywine gedrocht

Het heeft (als ik het goed heb begrepen) met koud voorjaarsweer te maken, en vaak zijn het dus alleen de eerste tomaten in de onderste tros, en dan is het ene ras er ook nog gevoeliger voor dan het andere ras.

Misschien niet handig om zo op te eten, maar hier snijd ik dit soort tomaten in stukken en dan zijn ze heerlijk voor de soep.

Niet schrikken dus als je eens zo’n tomaat aan je plant ziet, gewoon lekker opeten, er is niks mis mee. En je zult zien dat niet de hele plant alleen maar dit soort tomaten maakt, vaak zijn het 2 of 3 tomaten, in de onderste 2 trossen, de rest van de tomaten aan de plant zijn gewoon zoals ze eigenlijk horen te zijn.

Op deze foto zie je er nog meer, de 2 bovenste zijn van het ras Black Bear en de onderste2 zijn tomaten van het ras Berkeley Tie Dye Pink. Ik weet het niet helemaal zeker meer maar ik geloof dat de tomaat rechtsboven (of Siamese tomatenvijfling is misschien nog een beter woord) de zwaarste van de vier was met een gewicht van ruim 700 gram.

Tomaat gedrochten Berkely TD Pink en Black Bear

Vooruit, nog maar één, omdat ik ze gewoon toch ook heel mooi vind 🙂

Gedrochten bij elkaar

Ik weet niet meer welke rassen het zijn hoor, linksonder is de Gary Ibsen’s Gold, rechtsonder de Malakhitovaya Shkatulka. het doet er ook niet heel veel toe, in principe kan elke vleestomaat dit soort tomaten maken in hun eerste en/of tweede tros, al is het ene ras er iets bevattelijker voor dan het andere.

En tot zover dan ook de uitgebreide teeltzorgen bij de tomaat. Klik op de link om terug te gaan naar de hoofdpagina over de tomaat. En omdat ik regelmatig vragen krijg over ziekten en aantastingen bij tomaten, heb ik ook een pagina gemaakt over ziekten bij tomaten.