Rabarber

Rabarber stengels

 

Rabarber is een mooie en winterharde vaste plant (maar niet wintergroen), ze komt oorspronkelijk uit Azië. Je eet van deze plant de stelen, die zijn zuur van smaak en worden vooral gebruikt in moes, jam, taarten, etc. (dus er wordt iets zoets van gemaakt…..hoewel ik haar zelf ook erg lekker vind in een (hartig-zoete) chutney met rozijnen, knoflook, uien, kerrie, etc.), en google ook eens op een geweldige Surinaamse chutney van rabarber (maar zo pittig dat ik het sambal noem, zelf nog nooit gemaakt maar wel geproefd, heerlijk!).

Rabarber in bloei

 

Soms gaat de plant in het voorjaar bloeien (afhankelijk van het ras en van het weer); uiteraard kost dat de plant energie, en je wilt die energie vooral in de ontwikkeling en groei van sappige stelen laten steken. Dus knippen we de bloemknoppen in het voorjaar in een vroeg stadium (zodra je de bloeistengel ziet) al af. Deze bloemknoppen zijn trouwens eetbaar, ik heb ze zelf nog nooit geproefd maar een tuinvriendin wel en die vond ze wat zacht en vlak van smaak (volgens boeken een beetje bloemkoolachtig), zij vond het met een kaassausje best lekker.

 

PLANT

Ik vind haar zelf erg mooi: de plant maakt groot donkergroen blad (afhankelijk van het ras) dat mooi over elkaar heen valt. Ze staat graag op een zonnig plekje, maar toch doet ze het in onze tuin ook goed op een licht beschaduwde plaats bij de slootkant. De wortel van rabarber is heel groot en dik, het lijkt wel een stuk hout met ook een mooie roodbruine kleur. Je kunt met een spade de wortel in grote stukken steken, en zo kun je haar het gemakkelijkst vermeerderen (dat doe je uiteraard wanneer de plant in rust is, tussen november en februari bij niet vriezend weer).

Rabarberplant

 

TEELTWIJZEN

Rabarber is niet zaadvast; zaden geven meerdere verschillen in planten. Dat is niet erg, eigenlijk is het wel leuk. Want je kunt meerdere planten opkweken uit zaden en dan de lekkerste (zoetste of noem je dat minst zure 🙂 ?) planten bewaren (handig om te onthouden dat groener = zuurder, roder = zoeter).

Zelf vermeerderen we al jaren voor vrienden en kennissen en zo af en toe eens voor onszelf (voor vernieuwing) een plant die heel groot wordt en dikke, lange stelen geeft die meer groen dan rood zijn (na het schillen), maar dus een prima opbrengst geven en zeer geschikt zijn voor bijvoorbeeld inmaak, moes, etc.

Daarnaast hebben we een paar jaar geleden ook een veel rodere rabarber gekregen. De planten blijven veel kleiner, geven dus ook veel minder opbrengst, maar deze rabarber heeft dieprode stelen, zelfs ook van binnen. Romig, bijna zoet van smaak, en deze rabarber gebruiken we vooral voor verse gerechten, taart, etc.

Onze rode rabarber, dieprood, van begin tot eind, wel minder en smallere stengels
Onze rode rabarber, dieprood, van begin tot eind, wel minder en smallere stengels

 

Je kunt dus stellen (over het algemeen, er zijn altijd uitzonderingen) dat rood = zoetst = kleinst in plant en blad = minste opbrengst van beste kwaliteit, en dat groen = grootst, zuurst, beste opbrengst van iets mindere kwaliteit.

Onze 'groene' rabarber, ook wel rood, maar verlopend naar groen, en veel meer maar vooral veel grotere en dikkere stelen, soms wel tot 300 of 400 gram per stengel
Onze ‘groene’ rabarber, ook wel rood, maar verlopend naar groen, en veel meer maar vooral veel grotere en dikkere stelen, soms wel tot 300 of 400 gram per stengel

 

We hebben dus 1 zeer grote ‘groenstelige’ plant (foto hierboven). Zuurder van smaak maar een enorme opbrengst (wel 5 tot 7 keer zoveel als van de 2 roodstelige planten die we hebben). Allebei hebben ze dus hun voor- en nadelen, en dus ook allebei hun nut.

Als je van iemand een stuk wortel kunt krijgen van een plant die zich bewezen heeft (en naar je wens qua smaak en opbrengst)……..vooral aannemen (want dan heb je ook eerder grote planten en dus oogstbare stelen dan wanneer je zaait). Als je haar wel eens wilt zaaien: doe dit dan in het vroege voorjaar binnenshuis.

Als je een stuk wortel kunt krijgen, deel en plant haar dan in het najaar; de planten zijn winterhard en hebben in de nog warme grond van de nazomer/herfst goede kans om aan te slaan, en geven (afhankelijk van de grootte van het stuk wortel) wellicht in het voorjaar erop al een kleine oogst.

Bij het planten van een stuk wortel zorg je dat het groot genoeg is en liefst meerdere groeipunten heeft. Graaf een gat, vul het met potgrond en plant dan de wortel, tot de groeipunten net onder de grond zitten (niet te diep dus). Zo eens in de 10 jaar kun je zelf ook eens je hele plant uit de grond halen, de wortel in stukken verdelen en een buitenste stuk wortel weer planten om zo te vernieuwen (zoals dat ook wenselijk is bij vaste planten als Hemerocallis, etc.).

 

ZAAITABEL

Rabarber tabel

 

BODEM / BEMESTING

Rabarber groeit in alle gronden, maar het liefst wel in grond die veel humus bevat en daardoor zowel vocht vasthoudt bij droogte als vochtdoorlatend is in natte perioden. Zoals gezegd, wij planten de wortel in potgrond, dat vinden we zelf goed werken. Het is ons ooit aangeraden voor fruitbomen door een fruitbomenkweker – en ook bij bramen, bessen, etc. werkt dat heel goed – compost bevat niet veel voeding, bemeste tuinaarde is te scherp en kan de wortels “verbranden”, potgrond gaat hier gewoon prima.

Daarnaast krijgt de rabarberplant elk jaar in december (wanneer ze weer onder de grond is verdwenen) een dak van oude stalmest op zich, met wat stro. Dat houdt de warmte een beetje onder de mest vast in de winter, het geeft wat voeding, en het verbetert de grond. Als je de mest in maart van de plant haalt en het een beetje onderwerkt krijg je een mooie, humusrijke grond. Let wel; gebruik geen verse mest, vooral de urine in die mest is heel schadelijk voor de wortel.

Vervolgens krijgt ze hier in het voorjaar, als ze gaat groeien, nog een klein beetje bloed- en beendermeel, of een hand samengestelde organische  meststof. Je ziet aan de grootte van de plant en het grote blad al dat de plant een hongerige plant is die wel “wat lust”.

 

TEELTZORGEN

In het begin moet je de grond tussen de planten nog wel onkruidvrij houden, later is de plant zo groot geworden dat ze de grond heel goed bedekt.

Zoals al eerder gezegd, knip de bloemstelen uit de plant als ze wil gaan bloeien, bloei kost energie en je wilt liever veel rabarberstelen dan rabarberbloemen. Neemt niet weg dat een grote, bloeiende rabarberplant wel erg mooi is!

Rabarber oogst

 

OOGST / BEWAREN

Snijd de stelen niet af, er blijven zo stukjes steel achter die gaan rotten: rabarber “trek” je, Pak de steel met blad en al goed vast en trek er aan, een beetje naar beneden buigend; je moet er best een beetje kracht voor zetten hoor, ze komt dan met een soort “hieltje” van de plant (je kunt dat op de foto bovenaan deze pagina zien).

Zelf snijden we dan wel gelijk het blad van de rabarberstelen af, zodat je alleen de volle steel mee naar huis neemt. We leggen de grote afgesneden rabarberbladeren nog wel eens op een vochtige plaats op de grond; slakken hebben de neiging om er onder te kruipen en zo kun je die gemakkelijk in de ochtend vangen.

Rabarberstelen

 

Op de foto hierboven zie je rabarber die oogstklaar is. Misschien niet heel duidelijk te zien maar de stelen zijn dik en lang en door de zwaarte van het blad gaat het zelfs al een beetje liggen/doorbuigen. Oogst vooral de dikste stelen zodat de dunnere/kleinere stengels nog verder kunnen groeien.

En oogst sowieso niet alle stelen; de eerste 2 jaar na zaaien oogst je liever niets zodat een plant kan groeien. Van een stuk wortel dat je nieuw hebt geplant hangt dat natuurlijk af van de grootte van het stuk wortel dat je hebt gehad. Bedenk dat de plant blad en stelen nodig heeft voor de groei en het opslaan van reserves voor de winter. Daarom laten we zelf altijd zeker 4 of 5 volwassen stelen met bladeren intact, en net als bij asperges is het beter om niet meer na eind juni te plukken. Zo kan de plant krachten opdoen voor de komende hersft en winter en de oogst volgend jaar.

Er is nog een reden om vanaf juli niet meer te oogsten: vanaf ongeveer die tijd wordt het gehalte oxaalzuur in rabarber hoger. Ik ben geen dokter maar het is redelijk bekend en bewezen dat oxaalzuur in het lichaam een verbinding aangaat met Calcium (uit bijvoorbeeld melkproducten). En dus wordt gesteld dat te laat geoogste rabarber of meer dan 2 keer per week rabarber eten bij regelmatig gebruik zorgt voor onvoldoende opname van Calcium en dat is dan niet goed voor de aanmaak van botweefsel. Je kunt dat volgens sommige mensen prima compenseren door wat meer Calcium tot je te nemen (via melkproducten), en ik kreeg van Tineke deze link, waarin de ‘ongezondheid’ van deze stof in de hoeveelheid zoals wij die binnen krijgen ter discussie wordt gesteld: Oxaalzuur

Mijn moeder voegde vroeger nog wel eens wat krijt (ja, van een schoolbordkrijtje dus) toe aan de rabarber. Zelf oogsten we vooral om de eerstgenoemde reden (het herstellen van de plant) in principe geen grote hoeveelheid rabarber meer na begin juli. Het kan zeker geen kwaad als je later in de zomer een leuk recept hebt, om gewoon nog wat stelen te oogsten en te eten hoor, maar denk er gewoon even bij na als je wat oogst, zeker als kinderen in de groei en oudere mensen met botontkalking mee eten. Rabarber is heel lekker en gezond, maar oogst ze vooral in het voorjaar en eet het met mate later in het jaar, of wanneer je kind of oudere bent of anderszins een probleem hebt met botten en botaanmaak.

De stelen zijn natuurlijk het lekkerst als ze vers zijn, al kun je ze wel een paar dagen in de koelkast bewaren (maar dat is onhandig door de grootte en eenmaal “geschild” en in stukjes gesneden kun je ze ook niet lang meer bewaren want dan drogen de stukjes uit). Kant en klaar gemaakte/gekookte rabarbermoes kun je gemakkelijk invriezen, de smaak blijft goed maar ze wordt wel iets “natter” (ook afhankelijk of je veel suiker gebruikt en/of andere ingrediënten).

Erg lekker is ook de rabarbermoes waaraan je een kwart deel aan aardbeien uit eigen tuin hebt toegevoegd. Zelf vind ik de rabarbermoes met sinaasappel en gember ook erg lekker, en er zijn nog wel meer leuke inmaakrecepten, zo hoef je niet na juni te oogsten maar heb je toch lekker veel rabarberoogst – in een potje dus.



Rabarbertaart met stroopwafels
Rabarbertaart met stroopwafels

 

En kijk ook even op de pagina met inmaak voor bijvoorbeeld chutney van rabarber, rabarbermoes, etc.: Inmaakrecepten

Rabarbermoes met sinaasappel en gember
Rabarbermoes met sinaasappel en gember