Knoflook

Knoflook German Stiffneck

Knoflook wordt al heel lang gebruikt (al door de Egyptenaren). Ze is niet alleen lekker maar schijnt ook gezond voor hart en bloedvaten te zijn.

Rauw heeft knoflook een sterke smaak, gebakken, gesmoord of gegrilld wordt de smaken zachter en geuriger. Ze wordt steeds meer als belangrijke smaakmaker gebruikt, ze is bekend in heel veel internationale keukens maar is ondertussen ook in de Nederlandse keuken ingeburgerd.

Op de foto rechts zie je de German Stiffneck; een lekker pittige knoflook die lang goed blijft.

Teeltwijzen

Knoflook zaai je niet maar je vermeerdert haar vegetatief: de bollen verdeel je in de “tenen”, en die tenen plant je weer uit. Elke teen wordt zo weer een nieuwe bol knoflook. Je kunt ze het beste in het najaar planten, maar eventueel ook nog in het voorjaar.

Onze voorkeur gaat zeer uit naar het planten in het najaar. In het voorjaar geplant zullen de bollen zich minder goed meer ontwikkelen (maar de kleine bollen zijn wel sterk van smaak). En ze geeft dan wel zeer mals smakelijk groen, er zijn mensen die speciaal voor het loof knoflook in het voorjaar telen.

Knoflook (links) in een verhoogde bak
Knoflook (links) in een verhoogde bak

Wij zelf planten dus in het najaar; zo eind oktober, op een zonnige plaats, een centimeter of 3 tot 4 onder de grond. Eerst wat compost en oude stalmest in de grond voor een goede structuur. In het najaar maken de knoflooktenen (een beetje afhankelijk van de temperatuur) nog een klein beetje loof, een centimeter of 10. Dit blijft de hele winter zo staan, ze groeit dan niet maar de plant heeft een koudeperiode nodig om een goede bol te kunnen maken. Vanaf eind februari gaat het loof dan verder groeien. De oogst valt op het moment dat het loof dor en bruin wordt en afsterft (in juli). Bij voorjaarsteelt valt de oogst uiteraard wat later.

Plantgoed en rassen

Je kunt bij de bekende zaadhandels bollen knoflook kopen, dit garandeert de juiste soort en gezondheid. Zelf kopen we echter vaak mooie grote witte bollen knoflook als we die ergens zien (bij de Aldi zijn ze prima van kwaliteit :-)).

Let als je bollen uit supermarkt koopt wel op: sommige bollen kunnen behandeld zijn met bestrijdingsmiddelen, of “gegast” zijn, etc., waardoor ze niet meer uitlopen.

Knoflook Sulmona
Knoflook Sulmona

Zelf een paar jaar geleden eens wat anders geprobeerd; in ons land blijkbaar nog niet zo heel bekend maar zeker in Amerika zijn er heel veel rassen die hun eigen eigenschappen hebben.

En dus een paar jaar geleden eens wat verschillende soorten gekocht en gepoot, bijvoorbeeld “Mediterranean Wright (een helderwitte forse knoflook), Sulmona (een donkerrode extra pittige maar ook iets zoete bol, foto rechts), Inchelium Red (een lichtrode bol met milde smaak), German Stiffneck (foto bovenaan de pagina, lekkere straffe smaak, vrij grote bollen en tenen), etc.

Erg tevreden over, hoewel de ene bol ons wel beter bevalt dan de andere (komt ongetwijfeld ook door grondsoort/standplaats). Een aantal van die soorten heb ik bewaard en daarvan planten we nu elk jaar ons eigen pootgoed van. Onze favoriet is wel de Sulmona, mooie grote en goed houdbare bollen met een sterke smaak.

Bedenk wel, als je eens wat anders koopt dan de gewone knoflook dat er wel verschillen in winterhardheid zijn. De bekende knofloken zijn prima winterhard, en die kun je dus gewoon voor de winter planten. Maar zelf eens een rode Franse knoflook gehad die in de winter van 2011 op 2012 (eerst een warm najaar en daarna toch ruim -15 graden in januari) dood gingen. En ook van iemand anders gehoord dat een wat meer Mediterraan ras de winter niet overleefde. Uiteraard heeft die winterhardheid heel veel te maken met grondsoort (hier op de vette klei blijft grond veel langer koud dan op zandgrond), hoeveel regen en vorst in een periode (kletsnatte grond die bevriest geeft meer beschadiging dan droge grond en vorst), etc.

Als ik zelf nu nog eens zo’n Mediterraan ras koop, ga ik dat pas in februari planten, en niet meer voor de winter. Wellicht dan een kleinere bol, maar in ieder geval meer kans dat ze in Nederland overleeft. Maar alle gangbare knofloken zijn dus wel prima winterhard (ook de Sulmona, Inchelium Red en andere soorten die ik heb, alleen de Franse (ik denk Lautrec maar weet het niet helemaal zeker), overleefde hier de strenge vorst niet).

Planttabel, oogsten en plantafstand:

Knoflook tabel

Standplaats

Knoflook in rijen

Voor de teelt van knoflook moet de grond een goede structuur hebben en niet te lang nat blijven. Vandaar het onderspitten van oude stalmest in het najaar en een gift compost voor het planten in oktober-november. Knoflook hoort op het stuk land van de wortelgewassen, met een vruchtwisseling van 1 op 4 tot 6 jaar. Zelf geven na het poten en in het voorjaar nogmaals een gift patentkali (bevordert de bolvorming).

Teeltzorgen

Plant alleen de mooie grote tenen van de bol, plant ze met het puntje naar boven, een centimeter of 2-3 onder de grond (bij de voorjaarsteelt mag je het puntje van de teen nog zien, omdat de grond dan niet meer zo koud is). Wij planten knoflooktenen in rijen, in de rij op zo’n 20 centimeter afstand, en de rijafstand onderling zo’n 25 centimeter zodat je ertussen goed kunt wieden.

Sjalot bloeistengel

Heel soms gebeurt het wel dat een sjalot zo rond mei-juni doorschiet en wil gaan bloeien; knoflook maakt geen zaden maar kan wel bloeien en geeft dan een soort ‘broedbolletjes’. Lees daarover meer bij “Zaadteelt’ hieronder want het betreft dan rassen uit de ‘hardneck-groep’.

Als een knoflook doorschiet zie je dat snel (foto rechts): in het midden van het loof komt een sterk verdikt en hard stengeltje met een bloem in knop (in de vorm van een wit “vlammetje”). Het is geen probleem, haal gewoon het bloempje in knop eruit, dan zal de knoflook stoppen met het steken van energie in bloei en vorming van broedbolletjes en die weer gebruiken voor de groei van de knoflookbol. Je hoeft de stengel er niet uit te knippen maar je kunt deze er helemaal uittrekken. Je houdt dan een bloeistengel van wel 50 centimeter of langer in je hand. Knip het bovenste stuk, met de bloemknop eraf. De rest van de stengel kun je eten, het heeft een frisse, verse knoflooksmaak (fijngesneden lekker in knoflooksaus, dressings en marinades maar ook heerlijk om te stoven).

Verder zijn er niet veel bijzonderheden, water geven bij droogte, wieden, en een gift patentkali voor de bolvorming zijn de enige werkzaamheden tot de oogst.

Knoflook opgehangen in houthok 1

Oogst / bewaring

Oogst in mei-juni eens een bol knoflook: je zult zien dat ze bijna nog geen bol heeft (dat doet ze pas in het allerlaatste gedeelte van de teelt). Maar de verdikte onderkant en stengel zijn wel zeer bijzonder: vaak nog groen van kleur en zacht maar toch pittig van smaak, moet je gewoon eens geproefd hebben.

Voor de rest van de oogst: als het loof bruingeel en dor wordt en omvalt zijn de bollen klaar om te oogsten. Haal de bollen tijdens droog weer uit de grond (zo zijn ze schoner) en droog ze hangend, onder een afdakje of in de kas (zie foto rechts). Na het drogen knip je het verdorde blad eraf en de verdorde wortels en kun je ze in een emmer of open kistje bewaren.

Zelf bewaren we knoflook in een onverwarmde schuur, ze kan wat vorst verdragen en zo koel en donker kan ze vaak tot januari-februari worden bewaard (tot er meer warmte komt en de bol weer wil gaan leven/ademen en de bollen zacht worden en uit gaan lopen).

Zaadteelt

Knofloken liggen na de oogst en het wassen een uurtje op de kist te drogen.
Knofloken liggen na de oogst en het wassen een uurtje op de kist te drogen.

Is in principe niet van toepassing. Het makkelijkste is om wat bollen te bewaren en in het najaar weer in tenen te verdelen en uit te planten. Na een aantal jaren (afhankelijk van de soort en de omstandigheden) loopt de kwaliteit van de bollen wel wat terug en kopen we weer eens nieuwe bollen op markt, zaadhandel of supermarkt.

Er wordt vaak gezegd dat knoflook geen zaden maar ze maakt wel een soort van broedbolletjes of zoiets. Zelf hebben we al 2 keer meegemaakt dat een aantal bollen knoflook begonnen te schieten in de zomer, ze vormde daarbij een soort harde crèmekleurige vrij grote “jujubes”). We hebben ze ook “gezaaid” maar dat werd niks; blijkbaar duurt het te lang en moet je eerst een klein bolletje kweken en die het jaar erop verder opkweken; wij hebben zelf de zaailingen (want ze kiemden wel) na een paar maanden weggegooid.

Zoals eerder gezegd; in Amerika zijn ze qua knoflookteelt, knoflookrassen en knoflookkennis veel verder dan wij; zij spreken over “softneck garlic” en “hardneck garlic”, waarbij de laatste van de twee soorten inderdaad doorschiet en om die reden vooral als verse voorjaarsknoflook wordt geteeld. Als je interesse hebt om eens meer over knoflook, de variëteiten, etc. te lezen, kijk dan eens hier: Hood River Garlic. Je kunt er bijzondere soorten kopen, maar ook in Nederland kun je bijzondere knoflooksoorten kopen, kijk daarvoor op de website van Leven van het Land

 


Recepten met knoflook: