Pastinaak

Pastinaken

Pastinaak hoorde een beetje bij de groep “Vergeten Groenten”. Maar in de afgelopen paar jaar heeft ze (misschien juist daardoor, vergeten groenten zijn weer in de mode :-)) een comeback gemaakt, steeds meer mensen telen pastinaken, en je ziet ze ook steeds vaker in restaurants en in supermarkten.

En terecht, want de pastinaak is een erg leuke groente. Als ik een omschrijving zou moeten geven van de smaak, dan is dat lastig, maar iets als een kruising tussen een vastkokende aardappel en een zoete zomerwortel en een vleugje anijs, dat komt een beetje in de buurt. En dat maakt het in ieder geval wat makkelijker om te verzinnen of je haar lekker zou vinden en wat je er mee zou kunnen doen (koken, stoven, bakken maar ook lekker in ovenschotels, roosteren, soep, etc.).

Verder heeft ze nog een voordeel; ze is niet zo heel moeilijk te telen. Ze heeft wel tijd nodig, maar kan best goed tegen vorst. Redenen genoeg om deze teelt eens een keer te proberen.

Teeltwijzen

De teelt van pastinaken (dus van zaadje tot oogst) duurt minimaal zo’n 24 tot 25 weken. Dat betekent dus dat er geen voorjaarspastinaken bestaan. Je kunt pastinaken wel redelijk vroeg zaaien (eind februari) voor de oogst in de zomer/nazomer. De smaak is dan anders (frisser, knapperiger, minder zoet) dan wanneer je in april zaait en de wortels in de late herfst of winter oogst (de smaak is dan voller, warmer, zoeter, door de kou krijg je omzetting van zetmelen in suikers).

Zelf zaaien we graag 1 rijtje eind februari voor de oogst in de zomer. Niet meer dan dan dat, om de simpele reden dat er midden in de zomer ook nog zoveel andere groenten te oogsten zijn. In april zaaien we dan wel meerdere rijen pastinaken. Omdat er in de late herfst minder andere groenten zijn, maar ook omdat pastinaken behoorlijk wat vorst kunnen verdragen. Je kunt ze dus zoals we dat ook bij winterprei doen, gewoon in de grond laten zitten en in de winter oogsten wanneer we ze nodig hebben.

Pastinaak blad

Rassen

Er waren tot voor kort niet zoveel verschillende rassen in pastinaken. “Lange Witte Holkruin” en “Halflange Witte” waren de weinige bekende rassen. Maar met de toenemende populariteit kwamen er ook Engelse rassen (in Engeland was de pastinaak al veel langer bekend en geliefd). Zoals “Tender and True”, “White Gem”. Ondertussen groeit het aantal rassen nog steeds en zie je ook steeds meer F1-hybriden als Pinnacle F1, Gladiator F1, Countess F1, etc. Zij beloven een betere resistentie tegen mogelijke ziekten, een betere winterhardheid, meer uniforme groei, etc. Wellicht de moeite waard, maar wel ook een ander prijskaartje, en als ik heel eerlijk ben doen de Tender and True en de o-zo gewone maar prima Lange Witte Holkruin het hier ook gewoon prima.

Bodem

Pastinaken houden van een losse structuur; en daar schort het hier op de vette klei nogal aan. Toch groeien pastinaken hier beter dan zomerwortelen, ze zijn blijkbaar wat sterker. Het liefst groeien pastinaken op lichte, wat zanderige gronden, onze klei is eigenlijk te zwaar, te vet en te nat maar met hulp van compost wordt de grond elk jaar wat luchtiger en lijken pastinaken het hier gewoon best goed naar de zin te hebben.

Op een meer luchtige, zanderige grond kunnen de pastinaken wel mooi lang en recht in de grond groeien, hier op de vette klei zijn ze vaak korter en meer stomp van vorm, of met wat dikke vertakte wortels.

Pastinaken

Op de foto boven zie je de oogst van 2014. Het zijn heel grote wortels geworden, een flinke winterpeen is er echt een kleintje bij. En kijk vooral rechts, daar zie je 3 voorbeelden van pastinaken die het toch zwaar hebben gehad, de meest rechtste kort en bol en met 3 ‘benen’ eronder. Daarnaast een grote bol die heeft gevoeld dat hij beter breed kon groeien dan proberen een mooie verticale wortel in de klei te maken. En daarnaast 1 pastinaak die het heeft opgelost door gewoon maar veel vertakkingen te maken. Maar alles bij elkaar genomen vind ik ze toch niet slecht, best veel mooie lange wortels uit de Zuid-Hollandse klei :-).

Bemesting

Pastinaken maken duidelijk wat meer blad dan wortelen, moeten om die reden ook wel van verder van elkaar in de rij worden uitgeplant. Maar om de groei van teveel blad te beperken en de groei van de wortels te stimuleren geef je weinig stikstofrijke mest en juist redelijk veel kalirijke mest.

Wij geven geen mest, uiteraard wel compost (en daar zit ook een zeer kleine hoeveelheid voeding in, maar in ieder geval genoeg voor de pastinaak. En daarnaast geven we dus verder alleen nog patentkali of een andere organische meststof die rijk is aan kali, voor de ontwikkeling van de wortel.

Standplaats

Pastinaken houden van een zonnig plekje, het is goed voor de onwikkeling en de smaak van de wortel. Hier heb ik nog nooit wortelvlieg in de pastinaken gezien/gehad, als schijnt dat sporadisch wel voor te komen. In ieder geval telen wij pastinaken op het landje van de wortelgewassen (omdat ze dezelfde voedingsbehoefte heeft als wortels, uien, etc.).

Pastinaken

Zaaien

Allereerst even; pastinaakzaden hebben maar een kort leven. Er wordt gezegd dat de zaden 2 jaar kiemkrachtig blijven (en dat is al veel korter dan veel andere zaden). Maar onze ervaring is dat de kiemkracht na 1 jaar al vaak zo slecht is dat er het jaar daarna nog maar een paar zaailingen opkomen van een heel zakje. Wij gokken het er niet op en bestellen en zaaien elk jaar vers gekochte zaden.

Ook pastinaken zaaien we, net als worteltjes, ter plaatse. Dat gaat wel veel makkelijk dan bij worteltjes. Worteltjes hebben heel kleine zaden, dat maakt het moeilijk om mooi verdeeld te zaaien. Pastinaakzaden zijn wel bijna een halve centimeter groot, plat en daardoor kun je veel gemakkelijker ter plaatse, op elke 15 centimeter 1 zaadje zaaien.

De zaden hebben wel 2 tot 3 weken nodig om te kiemen (afhankelijk van zaaiperiode en dus grondtemperatuur). Zelf zaaien we door de lange steel van de hark of een bezem op de grond te leggen en drukken met onze voet de steel iets in de grond, je hebt dan een mooi lang recht 1 centimeter diep geultje. Daar zaaien we dus elke 12-15 centimeter een zaadje in. We dekken het geultje dan af met wat zand, want dan weten we waar de zaadjes liggen, omdat de zaden wel 3 weken over de kieming kunnen doen moet er soms al voorzichtig onkruid gewied worden en is zo’n streep zand waar zaden onder liggen makkelijk te herkennen en te ontwijken. Als je toch nog iets te dicht op elkaar gezaaid hebt dun dan zo vroeg mogelijk uit, want je wilt natuurlijk graag grote dikke pastinaken oogsten, en dan is voldoende ruimte tussen de pastinaken natuurlijk een voorwaarde.

Zaaitabel, oogsten en plantafstand

Zaaitabel Pastinaak

Teeltzorgen

Zorg, zeker tijdens het kiemen en de jonge groei, voor zeer regelmatig voldoende vocht. Bij droog weer even een gieter water met de broes geven lijkt het kiemen duidelijk te versnellen. Je moet net na de kieming heel voorzichtig wieden zodat je geen jonge pastinaakzaailingen “nekt”.

Je kunt eventueel op ruggen telen, dat zorgt er op zwaardere gronden voor dat er wat minder wateroverlast is in natte perioden, en de wortels wat beter kunnen groeien. Zelf eerlijk gezegd nog nooit geprobeerd, want ook zonder de ruggen gaat de teelt van pastinaken hier best goed. Desalniettemin misschien toch eens het proberen waard.

Om op ruggen te telen maak je een week of 2 voor het zaaien van een rij een ongeveer 25 centimeter hoge heuvel. Op die verhoogde rij zaai je de pastinaken. De pastinaken komen zo dus niet diep in de grond maar voor een deel in de verhoging die uit mooie, losse grond bestaat (de losse structuur geeft een betere groei van de wortels, het voert overtollig water wat gemakkelijker af en de grond warmt wat sneller op wat vooral in het begin voor een snellere groei kan zorgen.

Oogst

Duw de spitvork naast de rij pastinaken recht in de grond, schuin naar boven halen en met de hand trek je de pastinaken dan aan het loof uit de grond. Slinger ze dan even door een ton met water zodat ze alvast wat schoner zijn, en draai vervolgens het loof van de pastinaken af. Neem ze mee naar huis en eet ze vooral dezelfde week nog.

Bewaren

Zelf hebben we daar geen goede ervaring mee. Het gaat heel goed, pastinaken kun je weken in de schuur in een grote emmer bewaren zonder er iets aan te zien is. Onze ervaring is dat bij het te lang (meer dan 3 weken) bewaren van pastinaken er bij de bereiding wel verschil is te merken; de pastinaken smaken wat vezelig, taai, gewoon veel minder lekker dan vers. En waarom zou je ze willen bewaren? Pastinaken kunnen behoorlijk wat vorst verdragen, je kunt ze dus net als winterprei de hele winter laten staan (desnoods met wat vliesdoek afdekken bij echt strenge vorst) en gewoon een maaltje oogsten wanneer je dat wilt. pas wel op voor een zeer natte winter, pastinaken hebben meer last van kletsnatte perioden (dan kunnen de wortels rotten) dan van de vorst. Wij vriezen trouwens ook altijd wat pastinaken in, rauw in blokjes. Makkelijk voor soep, stamppot, etc.. En voor roosteren, bakken, etc. oogsten we gewoon een paar wortels uit de grond.

Zaadteelt

Van pastinaken kun je eenvoudig zaden oogsten, al duurt het wel een tijdje. Want pastinaken zijn tweejarig. Oftewel: je zaait ze in april, oogst wat je wilt in herfst en winter, maar laat een paar pastinaken in de grond. Rond eind maart gaan de pastinaken weer uitlopen, in de vroege zomer bloeien ze en in de late zomer kun je er dan de zaden van oogsten. Bedenk dat pastinaakzaden maar kort kiemkrachtig blijven, zoals ik al eerder schreef, meestal niet veel langer dan 1 of hooguit 2 jaar.