Pastinaak

Pastinaken

Pastinaak hoorde een beetje bij de groep “Vergeten Groenten”. Maar in de afgelopen paar jaar heeft ze een comeback gemaakt, steeds meer mensen telen pastinaken, en je ziet ze ook steeds vaker in restaurants en in supermarkten.

En terecht, want de pastinaak is een erg leuke groente. Als ik een omschrijving zou moeten geven van de smaak, dan is dat lastig, maar het lijkt op iets als een kruising tussen een vastkokende aardappel en een zoete zomerwortel en een vleugje anijs, dat komt een beetje in de buurt. En dat maakt het in ieder geval wat makkelijker om te verzinnen of je haar lekker zou vinden en wat je er mee zou kunnen doen (koken, stoven, bakken maar ook lekker in ovenschotels, roosteren, soep natuurlijk, etc.).

Verder heeft ze nog een voordeel; ze is niet zo heel moeilijk te telen. Ze heeft wel relatief veel tijd nodig, maar ze kan redelijk goed tegen vorst. Redenen genoeg om deze teelt eens een keer te proberen.

 

TEELTWIJZEN

De teelt van pastinaken (dus van zaadje tot oogst) duurt minimaal zo’n 24 tot 25 weken, dus bijna een half jaar. Dat betekent dat er geen voorjaarspastinaken bestaan. Je kunt pastinaken wel redelijk vroeg zaaien (begin maart) voor de oogst in de zomer/nazomer: de smaak is dan frisser, knapperiger en minder zoet). De meest gangbare teelt van pastinaken is echter het zaaien in april: en dan oogst je wortels in de late herfst of winter, en de smaak is dan voller, warmer, zoeter. Door de koude krijg je omzetting van zetmelen in suikers.

Zelf zaaien we graag 1 rijtje vroeg in maart voor de oogst in de zomer. Niet meer dan dan dat, om de simpele reden dat er midden in de zomer ook nog zoveel andere groenten te oogsten zijn. In april zaaien we dan wel meerdere rijtjes pastinaken. Omdat er in de late herfst minder andere groenten zijn, maar ook omdat pastinaken behoorlijk wat vorst kunnen verdragen. Je kunt ze dus zoals we dat ook bij winterprei doen, gewoon in de grond laten zitten en in de winter oogsten wanneer we ze nodig hebben. Sterker nog, als er eenmaal vorst is geweest worden de pastinaken zoeter door die omzetting van zetmeel in suikers, net als bij boerenkool.

Pastinaak blad

 

RASSEN

Er waren tot voor kort niet zoveel verschillende rassen in pastinaken. ‘Lange Witte Holkruin’ en ‘Halflange Witte’ waren de weinige bekende rassen. Maar met de toenemende populariteit kwamen er ook Engelse rassen (in Engeland is de pastinaak al veel langer bekend en geliefd onder de naam parsnip). En dat zijn rassen zoals Tender and True’, ‘White Gem’ en ‘Arrow’. Ondertussen groeit het aantal rassen nog steeds en zie je ook steeds meer F1-hybriden met namen als Pinnacle F1, Gladiator F1, Countess F1, etc.. Zij beloven een betere resistentie tegen mogelijke ziekten, een betere winterhardheid, meer uniforme groei, etc. Wellicht de moeite waard, maar wel ook een ander prijskaartje. Ik heb ze zelf nog niet geprobeerd, wel de Tender and True en de Lange Witte Holkruin, en die deden het hier beiden prima.

 

BODEM

Pastinaken houden van een losse structuur; en daar schort het hier op onze vette klei nogal aan. Toch groeien pastinaken hier vaak wat beter dan zomerwortelen, ze zijn blijkbaar wat sterker. Het liefst groeien pastinaken op lichte, wat zanderige gronden, onze klei is eigenlijk te zwaar, te vet en te nat maar door het verbeteren van de grond met compost wordt de grond elk jaar wat luchtiger en lijken pastinaken het hier over het algemeen best goed naar de zin te hebben. Uiteindelijk blijkt de beste opbrengst hier trouwens wel in een verhoogde bak te wijn; de bak hebben we gevuld met deel gewoon kleigrond uit de tuin, wat zand en flink wat compost.

Op een meer luchtige, zanderige grond kunnen de pastinaken trouwens wel mooi lang en recht in de grond groeien, hier op de vette klei zijn ze vaak korter en meer stomp van vorm, of met wat dikke vertakte wortels.

Pastinaken

 

Op de foto hierboven zie je de oogst uit de volle grond. Je kunt het niet heel duidelijk zien maar het zijn heel grote wortels geworden, een flinke winterpeen is er echt een kleintje bij. En kijk vooral ook even naar de pastinaken rechts op de foto, daar zie je 3 voorbeelden van pastinaken die het toch zwaar hebben gehad, de meest rechtse kort en bol en met 3 ‘benen’ eronder. Daarnaast een grote bol die heeft gevoeld dat hij beter breed kon groeien dan proberen een mooie verticale wortel in de klei te maken. En daarnaast een pastinaak die het heeft opgelost door gewoon maar veel vertakkingen te maken. Maar alles bij elkaar genomen vind ik ze toch niet slecht. Anders is dat met deze pastinaken:

 

Dit zijn pastinaken in het slechte jaar 2016; kort, klein, hevig vertakt na een koud en kletsnat voorjaar, ingeklonken vette klei. In 2017 maar weer in een verhoogde bak…… en hopen op beter weer.

 

BEMESTING

Pastinaken maken duidelijk wat meer blad dan worteltjes, moeten om die reden ook wel van verder van elkaar in de rij worden gezaaid. Maar om de groei van teveel blad te beperken en de groei van de wortels te stimuleren geef je weinig stikstofrijke mest en juist redelijk veel kalirijke mest.

Wij geven geen stalmest, uiteraard wel compost. En daarnaast geven we in het vroege voorjaar de hele tuin een normale hoeveelheid algemene moestuinmest (zoals Culterra of een andere organische NPK-houdende voeding). En in de zomer, wanneer de planten eenmaal goed groeien, geven we nog een handje kali, voor de ontwikkeling van de wortels, voor de herfst begint.

 

STANDPLAATS

Pastinaken houden van een zonnig plekje, dat is goed voor de ontwikkeling en de smaak van de wortel. Hier heb ik nog nooit wortelvlieg in de pastinaken gezien/gehad, maar het schijnt wel sporadisch voor te komen. In ieder geval teel je in een eventuele vruchtwisseling pastinaken bij voorkeur op het landje van de wortelgewassen (omdat ze dezelfde voedingsbehoefte heeft als wortels, bietjes, etc.).

Pastinaken

 

ZAAIEN

Allereerst even; pastinaakzaden hebben maar een kort leven. Er wordt gezegd dat de zaden 2 jaar kiemkrachtig blijven (en dat is al veel korter dan veel andere zaden). Maar onze ervaring is dat de kiemkracht na 1 jaar al vaak zo slecht is dat er het jaar daarna nog maar een paar zaailingen opkomen van een heel zakje. Wij gokken het er niet meer op en bestellen en zaaien elk jaar gewoon vers gekochte zaden.

Ook pastinaken zaaien we, net als worteltjes, ter plaatse. Dat gaat wel veel makkelijk dan bij worteltjes. Worteltjes hebben heel kleine zaden, dat maakt het moeilijk om mooi verdeeld te zaaien. Pastinaakzaden zijn wel bijna een halve centimeter groot, plat en daardoor kun je veel gemakkelijker ter plaatse, op elke 10 tot 15 centimeter 1 zaadje zaaien.

De zaden hebben wel 2 tot 3 weken nodig om te kiemen (afhankelijk van zaaiperiode en de grondtemperatuur). Zelf zaaien we door een lange steel (van bijvoorbeeld een hark of bezem) op de grond te leggen en we drukken dan met onze voet de steel iets in de grond, je hebt dan een mooie lange rechte 1 centimeter diepe geul. Daar zaaien we dus elke 10-15 centimeter een zaadje in. We dekken het geultje dan af met wat zand, dat is fin voor de zaden om doorheen te komen bij het kiemen, en een mooie markering want dan weten we waar de zaden liggen. Omdat de zaden wel 3 weken over de kieming kunnen doen moet er soms al voorzichtig onkruid gewied worden en is zo’n streep zand waar zaden onder liggen makkelijk te herkennen en te ontwijken. Als je toch nog iets te dicht op elkaar gezaaid hebt, dun dan zo vroeg mogelijk uit, want je wilt natuurlijk graag grote dikke pastinaken oogsten, en dan is voldoende ruimte tussen de pastinaken een voorwaarde.

 

ZAAITABEL / OOGSTEN / PLANTAFSTAND

Zaaitabel Pastinaak

 

TEELTZORGEN

Zorg, zeker tijdens het kiemen en de jonge groei, voor zeer regelmatig voldoende vocht. Als de zaden tijdens het kiemen regelmatig droog liggen duurt de kieming langer en leveren ook niet alle zaden een pastinaak.

Wied net na de kieming heel voorzichtig, zodat je geen jonge pastinaakzaailingen ‘nekt’.

Je kunt eventueel op ruggen telen, dat zorgt er op zwaardere gronden voor dat er wat minder wateroverlast is in natte perioden, en de wortels wat beter kunnen groeien. Zelf eerlijk gezegd nog nooit geprobeerd, sinds we een paar verhoogde bakken hebben is dat voor ons een minder tijdrovende manier om toch ook mooie pastinaken te telen.

Desalniettemin is het misschien op zware grond zonder verhoogde bak het proberen waard: om op ruggen te telen maak je een week of 2 voor het zaaien van een rij een ongeveer 25 centimeter hoge heuvel. Op die verhoogde rij zaai je de pastinaken. De pastinaken komen zo dus niet diep in de grond maar voor een deel in de verhoging die bij voorkeur uit mooie, losse grond bestaat (de losse structuur geeft een betere groei van de wortels, voert overtollig water wat gemakkelijker af, en de grond warmt wat sneller op).

 

OOGST

Duw een spitvork naast de rij pastinaken recht in de grond, schuin naar boven halen en met de hand trek je de pastinaken dan aan het loof uit de grond. Slinger ze dan even door een ton met water zodat ze alvast wat schoner zijn, en draai vervolgens het loof van de pastinaken af. Neem ze mee naar huis en eet ze vooral dezelfde week nog.

 

BEWAREN

Zelf hebben we daar geen goede ervaring mee. Het gaat 2 of 3 weken heel goed, na de oogst in de schuur in een grote emmer bewaren. Maar onze ervaring is dat bij het te lang (meer dan 3 weken) bewaren van pastinaken er bij de bereiding wel verschil is te merken; de pastinaken smaken wat vezelig, taai, gewoon veel minder lekker dan vers.

En waarom zou je ze willen bewaren? Pastinaken kunnen behoorlijk wat vorst verdragen, je kunt ze dus net als winterprei de hele winter laten staan (desnoods met wat vliesdoek afdekken bij echt strenge vorst) en gewoon de pastinaken oogsten die je die week wilt eten. Pas wel op voor een zeer natte winter; pastinaken hebben meer last van kletsnatte perioden (dan kunnen de wortels rotten) dan van de vorst.

Wij vriezen trouwens ook altijd wat pastinaken in, rauw in blokjes, en dat gaat prima, mits je ze dan gebruikt voor soep, stamppot, puree, etc.. Voor het roosteren, bakken, etc. oogsten we liever een paar verse wortels uit de grond.

 

ZAADTEELT

Van pastinaken kun je eenvoudig zaden oogsten, al duurt het wel een tijdje. Want pastinaken zijn tweejarig. Oftewel: je zaait ze in april, oogst wat je wilt in herfst en winter, maar laat een paar pastinaken in de grond. Rond eind maart gaan de pastinaken weer uitlopen, in de vroege zomer bloeien ze en in de late zomer kun je er dan de zaden van oogsten. Bedenk dat pastinaakzaden maar kort kiemkrachtig blijven, zoals ik al eerder schreef, meestal niet veel langer dan 1 of hooguit 2 jaar.