Aardbei

Aardbeien

Aardbeien zijn erg lekker, ik ken eigenlijk geen mensen (en zeker kinderen) die ze niet lusten. Ik ken trouwens wel iemand die allergisch is voor aardbeien, vooral de zaden (die kleine pitjes op de aardbei) kunnen bij sommige mensen een allergische reactie veroorzaken, hoewel dat maar zelden voorkomt.

De aardbei komt oorspronkelijk uit de (in siertuinen nog wel bekende) bosaardbeien en wilde aardbeien, door kwekers zijn er in de afgelopen decennia steeds meer rassen gekweekt die voldoen aan bepaalde eisen die mensen stellen (zie daarvoor ook bij “Teeltwijzen”). De aardbeienteelt is niet moeilijk maar er zijn wel een aantal regels waaraan mensen zich moeten houden om elk jaar voor een leuke oogst te zorgen.

Aardbeiplant in bloei
Aardbeiplant in bloei

 

Plant

De aardbeienplant is een vaste plant en winterhard (maar niet wintergroen). Ze vormt in de voorzomer veel steeltjes met daaraan de bloemtrossen (die uit zullen groeien tot aardbeien). Na de bloei en vruchtvorming, en vaak ook al tijdens de bloei en vruchtvorming maakt ze uitlopers. Deze uitlopers maken stekken die zich snel aan de grond hechten en weer een nieuwe aardbeienplant vormen. Elke uitloper kan meerdere stekken produceren, waardoor de plant een beetje lijkt te “kruipen”. En dat is niet wat je wilt, je wilt vooral grote planten waaraan veel bloemstengels en dus aardbeien komen (want het maken van veel uitlopers kost veel energie, die dan ten koste gaat van de groei van de plant of de productie van aardbeien).

Aardbei Sonata
Aardbei Sonata

 

Teeltwijzen

Er zijn 2 “hoofdsoorten”: eenmaaldragende rassen en doordragende rassen. Beide soorten hebben hun voordelen: eenmaaldragende rassen geven rond juni/juli 1 grote opbrengst van aardbeien (vaak ook grote aardbeien). Doordragers geven in de periode van juni tot september of zelfs nog later (afhankelijk van het ras) een kleinere opbrengst van vaak ook iets kleinere aardbeien, maar je kunt dus wel maandenlang plukken. Zelf vinden we het prettig om van beide soorten een klein bed te hebben; de eenmaaldragende soort gebruiken we vaak voor de inmaak van jam, handig want dan heb je 1 grote oogst en ben je ook gelijk “klaar” met 1 keer veel inmaken. De doordragers zijn vervolgens om constant lekker van te snoepen 🙂

Verschil in jaren

Je kunt 1 bed met aardbeien aanhouden. Bedenk daarbij (uiteraard ook wel weer een beetje afhankelijk van het ras) dat het eerste jaar een aardbeienplant niet heel veel opbrengst zal geven, het eerste jaar gebruikt de plant voornamelijk voor de groei, maar geeft dus wel vruchten. Het tweede is haar beste jaar: ze zal dit jaar de beste opbrengst geven. Het derde jaar heeft ze haar top gehad en zal ze weer wat minder opbrengst geven. Elk jaar daarna wordt alleen maar minder. Bedenk dus dat een aardbeienplant wel lang mee gaat maar als je haar wilt gebruiken voor de opbrengst is na 3 tot 4 jaar de plant “op”.

Aardbei Elianny
Aardbei Elianny

 

Je kunt aan de hand van bovenstaande informatie zelf kiezen hoe je haar wilt telen. Onze favoriete manier: We planten stekken in de nazomer (we oogsten stekken van onze eigen planten) en planten die dus in de nazomer weer uit. Het jaar erop wordt hun eerste jaar (maar we hebben het oude aardbeienbed nog niet opgeruimd en we hebben daar in hun tweede jaar de beste opbrengst van). Als het nieuwe bed het jaar daarop (dus 2 jaar verder) aan het tweede jaar begint en dan haar beste opbrengst krijgt, ruimen we na de zomer het oudste bed op (dat heeft dan haar derde jaar gehad en dan heeft die haar beste tijd gehad). We hebben ondertussen ook al weer nieuwe stekken genomen. Als je zo altijd een beetje schuift heb je dus altijd eenjarige, tweejarige en driejarige planten. Dan moet je uiteraard wel voldoende ruimte hebben in je tuin voor in ieder geval 2 maar liever nog 3 aardbeienbedden.

Ik moet daar ook nog wel bijzeggen dat door kwekers de laatste jaren steeds meer rassen zijn ontwikkeld die ook in hun eerste, en in hun derde jaar al/nog een goede opbrengst geven. Je kunt op deze manier dus “spelen” met het vernieuwen van aardbeibedden. Je kunt kiezen pas een nieuw bed te gaan maken en stekken te nemen in het derde jaar van het bed dat dan pas wat minder van opbrengst wordt.

Onder glas

Je kunt aardbeien ook onder koud glas telen, je hebt dan vroeger dan normaal aardbeien. Zelf doen we dit niet, we wachten graag tot de juiste tijd (en de ruimte onder glas hebben we al nodig voor andere groenten 🙂 Als je het eens wilt proberen: plant in de nazomer de stekken die je hebt genomen niet uit in een nieuw bed maar in de platte bak of koude kas. De planten komen in het vroege voorjaar eerder tot leven (je moet dan dus ook vanaf februari al water en voeding gaan geven). De oogst valt dan al in mei.

Aardbeien rijpen aan plant

 

Doordragers en eenmaaldragende aardbeien

Doordragende rassen vormen dus vanaf juni/juli voortdurend nieuwe bloemstengels. Na de relatief kleine oogst volgt er weer een bloeiperiode met vruchten, etc. Bij sommige rassen kan dit wel doorgaan tot in oktober. Een bekend doordragend ras is Ostara, maar ook Selva, Amandine, en nog een paar (maar er zijn wel veel meer eenmaligdragende rassen dan doordragende rassen).

Een bekend eenmaligdragend gewas is Elsanta, maar ook de reuze-aardbeien (die naar mijn mening niet de lekkerste maar wel de mooiste zijn) Gigantella en Maxim. Één van de rassen die ik zelf het lekkerst vind is Elianny, maar ook Lambada is heerlijk. En daarnaast zijn er nog rassen als Sonata, Elvira, Polka, Induka, Darselect, Rumba, Florence, etc.. Ze hebben allemaal eigen eigenschappen, soms wat vroeger of wat later, de één wat steviger en beter bewaarbaar, de ander juist extra groot en sappig, de volgende juist wat later en wat kleiner maar met een bijzondere smaak. Voor elk wat wils. Kijk vooral zelf eens op de website van een aardbeienkweker, vaak geeft die goede informatie over de rassen die hij teelt.

Aardbeistek

Aardbeienstekken kopen:

Lang leve internet! Waar je vroeger afhankelijk was van 1 kweker in de buurt of een tuincentrum, kun je nu via internet voor een leuke prijs aardbeistekken kopen.

Zo kun je meerdere, bijzondere rassen kopen die niet in een  tuincentrum leverbaar zijn (en natuurlijk daar later zelf weer stekken van nemen). Je kunt vaak rond augustus verse stekken kopen, en in het voorjaar stekken/planten uit de koeling (zongenaamde frigo-planten – zie foto).

Voorbeelden van kwekers die via internet stekken/planten verkopen zijn:

Google vooral zelf ook eens op de term “aardbeien stekken”,  en let bij de resultaten dan even goed op of de betreffende kwekerij ook aan particulieren verkoopt (want er zijn in Nederland natuurlijk ook een flink aantal kwekerijen die alleen grote hoeveelheden aan de professionele teelt leveren). Ik heb een tuindagboek geschreven over de stekken die wij gekocht hebben en ook zelf hebben genomen.

De aardbeienstek van de foto hierboven, nu uitgeplant in de grond

 

Zaaien

Je zou aardbeien kunnen zaaien, bij de grotere zaadhandelaren zijn zaden in een paar rassen te koop. Zaai ze dan wel vroeg, rond februari bij kamertemperatuur. Het kiemen kan een paar weken duren en vervolgens groeien de zaailingen langzaam, maar als je eens een nieuw ras wilt kan het wel handig zijn, hoewel je nu dus via internet erg prettig goede kwaliteit stekken kunt kopen.

Zelf vermeerderen

Zelf stekken (van de buurvrouw die toevallig een leuk ras heeft, of van eigen planten of van gekochte planten om het aantal planten uit te breiden) is heel gemakkelijk; ze groeien snel, geven het jaar daarop al een leuke oogst, en de kans op slagen is veel groter dan bij het zaaien van het heel kleine zaad, etc.

Over het stekken van aardbeien:

Aardbei uitloper

  • kies mooie gezonde moederplanten
  • houd niet al te veel uitlopers per plant aan (zeker niet als de moederplant nog een jaar mag blijven), 2 of 3 is een mooi aantal (als de moederplant weg gaat na het stekken kun je wat meer uitlopers aanhouden)
  • zodra een goede stek is gevormd vul je een potje met goede potgrond en de uitloper met stek plaats je op het potje met grond; de stek zal zich vanzelf gaan hechten aan de potgrond. Knip de uitloper die aan de stek groeit af. Rechts zie je een foto van zo’n uitloper; ik heb haar van de plant geknipt voor de foto en zelfs dan zie je al de vorming van een worteltje, terwijl de uitloper nog niet eens aan de grond vast zat. De groene verdikking rechts duidt op de maak van weer een nieuw plantje aan de uitloper (ze maakt om de ongeveer 30 centimeter een nieuw plantje aan de uitloper als ze de kans krijgt). Dat knip je dus weg want je wilt dat alle energie naar die ene stek van die uitloper gaat en niet naar meerdere stekken van 1 uitloper.
  • als de stek goed vast zit in het potje met potgrond kun je haar losknippen van de moederplant.
  • Haal de potjes met stekken dan ook weg en zet ze in wat lichte schaduw, zorg voor regelmatig water geven tot de stekken mooi, gezond en groot genoeg zijn om weer uit te planten (wel ruim voor de herfst begint want de planten moeten ook al aan de nieuwe grond zijn gewend en nog wat groeien voor de koude winter en dus de rustperiode begint.
  • Mocht je om welke reden dan ook toch laat zijn, kun je de plantjes ook in pot onder koud glas overwinteren en pas rond maart op hun nieuwe bed uitplanten.
  • Er wordt gezegd dat je maximaal 5 jaar zelf stekken kunt nemen van aardbeien en dat je dan weer eens nieuwe planten moet kopen. Geen idee waarom dat zo is (want ik neem aan dat gekochte planten ook uit stek vermeerderd zijn?), zelf hebben we ook een paar rassen die we al langer dan 5 jaar hebben en het ook nog steeds goed doen. Maar mocht de kwaliteit of oogst teruglopen na een paar jaar kun je dus overwegen nieuwe verse planten te kopen.

Aardbei stekken

Als je geen stekken wilt oogsten omdat je ze niet nodig hebt, verwijder dan natuurlijk vooral alle uitlopers elke week of zoiets. De vorming van uitlopers kost de planten energie en je wilt die energie juist laten steken in de vorming van bloemen en smakelijke vruchten. Bovendien, als je “het laat gaan”, worden er zoveel stekken gemaakt die zich aan de grond hechten dat je een soort tapijt van stekken krijgt, dat is niet de bedoeling want je wilt graag je planten apart van elkaar houden zodat je er goed tussen kunt wieden en de planten een goede opbrengst geven.

Bodem

Aardbeien kunnen op bijna alle grondsoorten worden geteeld, met als voorwaarden:

  • de grond moet voldoende vocht bevatten (in de zomer heeft de aardbei vrij veel vocht nodig om blad, bloemen, vruchten (die meer dan 90% water bevatten) en uitlopers te maken, maar in de winter liever niet teveel wateroverlast (bij te natte grond in de winter kunnen wortels afsterven)
  • de zuurgraad niet te hoog is; aardbeien hebben een voorkeur voor lichtzure gronden (pH 5,5 op zand- en 6,5 op kleigrond), ze zijn immers familie van de bosaardbei
  • de grond moet voldoende humus bevatten; om dezelfde redenen als bij vocht genoemd moet de grond vocht vast kunnen houden maar een teveel kunnen laten gaan, genoeg voeding kunnen bevatten, etc.

Aardbei op stro

 

Bodembedekking

Wij zelf bedekken de grond rondom aardbeien met de houtsnippers die in het voorjaar vrijkomen wanneer de plantsoenendienst gaat snoeien. Of anders met stro (foto).

Als vereniging krijgen we af en toe snoeiafval dat geen doornen bevat en grof door de hakselaar is gegaan. Maar stro werkt dus ook heel goed. En er zijn ook mensen die graag hun aardbeiplanten in gaten in antiworteldoek planten. Het voordeel van het rondom bedekken van aardbeienplanten, met wat dan ook, is:

  • het houdt de grond redelijk tot goed onkruidvrij
  • het houdt de bodem koel en vochtig en daar houdt een aardbei van
  • het houdt de aardbeien schoon, ook bij regen, en bovendien redelijk droog bij echt natte perioden (anders kunnen aardbeien snel rotten)

 

Aardbeienveldje voor we bodembedekking aanbrachten; op de vette klei slaat de grond dicht en er groeit veel onkruid

 

Bedenk wel dat je stro en houtsnippers later niet zomaar onder kunt spitten; dan gebruikt ze voeding uit de grond voor de afbraak en compostering! Wanneer je de snippers of stro na de oogst niet meer nodig hebt of wilt vervangen mogen beide soorten uiteraard wel op de composthoop. Je kunt in het najaar zo de grond rond de aardbeien verzorgen, losmaken, voeden, etc. In het volgende voorjaar breng je dan weer een nieuwe laag stro of snippers aan. Mocht je een jaar geen tijd hebben dan is het ook niet erg om 1 winter de snippers te laten liggen hoor, met stro is dat minder gemakkelijk, ze gaat sneller composteren en ook schimmelen bij nat weer in herfst en winter.

Aardbeienplanten (gezien tussen de mazen van het vogelnet door) met bodembedekking; droger en schoner en minder onkruid

 

Bemesting

Aardbeien lusten wel wat. Ze vinden compost en stalmest, ondergespit in het nieuwe aardbeienbed erg prettig, het verbetert de grond, structuur, geeft wat voeding, etc. Daarnaast bemesten we zelf dan nog met koemestkorrels. Bij aardbeien gebruiken we geen bloed- en beendermeel omdat teveel stikstof zorgt voor veel blad en uitlopers en slechtere kwaliteit vruchten. Elk jaar een nieuwe gift oude stalmest rond de planten en koemestkorrels in het voorjaar werkt hier goed (bedenk daarbij dat we wel op vette, van nature voedzame klei tuinieren, op zandgronden is er wellicht meer voeding nodig?).

Standplaats

Als aardbeien jaren achter elkaar op hetzelfde stukje grond groeien wordt de kans groot op ziekten, schimmels, aaltjes, etc. Neem aardbeien daarom mee in de vruchtwisseling. Als je meer dan 1 aardbeibed hebt, moet je wellicht even puzzelen, maar aardbeien mogen alleen niet eerder dan 4 jaar voor of na zichzelf geteeld worden, moeilijkheden met het opvolgen van andere groenten of fruit zijn er niet.

Ook leuk, aardbeien in een verhoogde bak

 

Planten

De meest gunstige en gebruikte plantperiode is van eind juli tot half augustus, dat is ook de tijd dat je vaak stekken kunt kopen in tuincentra (en ook de tijd dat je zelf stekken kunt nemen, of misschien heb je een aardige tuinbuurman waarvan je wat stekken mag nemen van zijn aardbeien, en anders natuurlijk verse stekken via een goede kweker via internet). Doe dit bij voorkeur op een wat minder warme en droge dag, of in de avond.

Zorg bij het planten dat je het plantgat ruim uitsteekt zodat de wortels van de aardbeiplant breed uitgelegd kunnen worden en plant de aardbeiplant zo diep dat het blad net boven de grond uitsteekt. Te ondiep geplante planten groeien slecht en zijn gevoelig voor verdrogen en vorst. Te diep geplante planten veroorzaken rotting van het hart en een zwakke bloei. Geef in de eerste 2 weken na het planten regelmatig veel water tot duidelijk is dat de planten goed zijn aangeslagen.

Zaaitabel, planten en oogsten:

 

Teeltzorgen

Wieden

Is zeer belangrijk omdat onkruid de nodige voeding uit de bodem verbruikt, maar ook geeft het vochtige blad van onkruid een grote kans op schimmelziekten. Ook daarom is dus een bedekking van stro, snippers of iets wat je zelf verzint aan te raden.

Water

Water is erg belangrijk, en ook in het hele seizoen. Bij droogte zullen er weinig aardbeien groeien, die dan ook nog eens klein zullen blijven. Giet naast de planten en niet erop, zodat de vruchten droog blijven. Zoals al eerder gezegd, aardbeien bestaan voor meer dan 90% uit vocht, dus moeten de planten ook voldoende vocht krijgen om aardbeien te maken. We vergaten zelf wel eens om in de zomer water te geven omdat je geen watergebrek aan de planten ziet, ze lijken prima voor zichzelf te kunnen zorgen, maar water geven in de zomer vergroot wel degelijk de oogst van aardbeien aanzienlijk.

Winter/lente

Aardbeienplanten zijn winterhard ruim tot ruim -10° Celsius (beetje afhankelijk van grondsoort en standplaats). Verwijder in het voorjaar alle verdorde bladeren, geef mest en compost of stalmest, breng de bodembedekking aan en geef dan bij eventuele droogte regelmatig water tot er weer een mooie bladrozet is.

Aardbeien onder net

 

Bescherming

Vogels vinden aardbeien erg lekker, pissebedden trouwens ook. Aan pissebedden doen we niet veel, hoe droger het gewas door stro en/of snippers, des te minder last heb je van ze. Anders is dat met vogels; een aantal soorten is gek op aardbeien, met merels op de eerste plaats :-).

Op de foto: niet mooi in je tuin maar o zo nuttig: na de bloei, als de eerste vruchten gevormd worden en nog witgroen zijn gaat hier een net over de aardbeien, zodat de aardbeienoogst ook echt voor ons is.

Na de oogst kan het net even omgeslagen worden bij doordragers; insecten kunnen dan gemakkelijker weer bij de opnieuw bloeiende planten. Bij eenmaaldragende rassen kan het net na de oogst gelijk helemaal worden verwijderd, bij de doordragers uiteraard aan het einde van het seizoen.

 

Oogsten

De oogst is afhankelijk van het ras; eenmaal dragende aardbeien oogst je in juni/juli, doordragers kun je regelmatig en over een langere periode plukken. Pluk aardbeien altijd voorzichtig; de vruchten beschadigen zeer snel en zijn dus ook slecht of niet te bewaren. Sommige rassen zijn wel wat steviger en wel een dag of 2 te bewaren maar ze zijn dan ook harder, en soms ook minder smakelijk.

Let bij het plukken op de rotte of natte of aangevreten exemplaren; verwijder ze voor ze de andere aardbeien “aansteken”. Maar gooi ze nou ook weer niet weg, ik heb altijd een bakje voor onszelf en een bakje voor de aangevreten en natte aardbeien; die leg ik na het plukken op het pad naast de aardbeien, voor de merels en andere vogels/dieren; zo hebben zij toch ook wat lekkers.

Ik kan me enorm goed vinden in een erg leuk versje dat ik eens las, het is van Ivo de Wijs, sorry voor niet-geïnteresseerden maar ik moet dat hier even melden hoor:

Dit is de perfecte aardbei. Hij wordt prachtig; rood en rond.

En binnenkort zal ik hem plukken. Mmm, dan smmelt hij in mmijn mmond.

Ai, het zou er niet van komen. Boosheid proefde ik – en pech!

Toen ik mijn aardbei wilde plukken, vloog een vogel met hem weg.

Ik weet het; ook de vogels hebben oog voor kwaliteit.

Ik leg een net over mijn kweeksels, want ik wil ze niet meer kwijt.

Maar elke dag leg ik één aardbei op een mooie plek apart.

Ik deel de vruchten van mijn dromen met de vogels van mijn hart.

Bewaren

Aardbeien kunnen dus niet worden bewaard. Pluk ze in de ochtend, bewaar ze zo los mogelijk in een bakje en eet ze vooral dezelfde dag nog op. Ik vries ze ook nog wel in, schoon en gehalveerd. Niet lekker meer om zo uit het vuistje te eten, maar wel heerlijk door yoghurt, ijs, en bijvoorbeeld de hieronder genoemde aardbeiensoep. Bij grotere hoeveelheden aardbeien maak ik er vaak jam van, of aardbeilikeur, beiden ook erg lekker.

Aardbeientaart met chocolade en basilicum

 


Drie keer aardbeienjam, met chcolade, met vlierbloesem, en met limoncello