Zoete aardappel


Eerst even voor alle duidelijkheid; dit wordt pas mijn 2e zoete aardappeljaar. En dus weet ik ook nog lang niet alles. Ik doe mijn best hieronder mijn bevindingen te beschrijven, en in dit 2e jaar voor de zoete aardappelen zal ik wellicht ook nog wel eens wat aanvullingen geven of op een punt van mening veranderen.

Zoete aardappelen zijn al heel oud en lang bekend, maar elk jaar worden ze iets populairder. Ze komt oorspronkelijk uit Zuid-Amerika en is in de afgelopen eeuwen naar Noord-Amerika, Canada maar ook Azië en Europa getransporteerd. En dus zie je steeds vaker recepten met zoete aardappel. Haar Latijnse naam is Ipomoea batatas, ze wordt ook wel bataat of zoete bataat genoemd.

Nog een reden waarom ze tegenwoordig zo populair is: ze staat bekend als erg gezond (maar volgens mij zijn broccoli, verse doperwtjes en radijsjes van eigen tuin ook gezond hoor :-)). Het staat in ieder geval wel vast dat ze veel anti-oxidanten bevat, veel vitamine A en C, sporenelementen, veel vezels, en ondanks het feit dat ze zetmeel bevat geeft ze maar een geringe stijging van de bloedsuikerspiegel (en daardoor interessant voor mensen die diabetes mellitus-patiënt zijn of mensen die af willen vallen).

Maar dus ook gewoon erg leuk en lekker! En omdat ze steeds vaker in recepten wordt gebruikt leek het mij ook eens leuk om haar te proberen te telen. Terwijl ik ook besef dat dat niet makkelijk zal zijn, simpelweg omdat ze normaal gesproken in een zeer warm klimaat groeit. En dus zal ze hier zoveel warmte nodig hebben als ik haar kan bieden maar zal ze ook een extra lang seizoen nodig hebben om überhaupt knollen = aardappelen te kunnen maken.

De zoete aardappel is geen familie van de gewone aardappel, zijn echt in niets met elkaar te vergelijken als het gaat om teeltduur, standplaats, ziektegevoeligheid, etc..

Teeltwijzen

Zoals je bij gewone aardappelen kunt kiezen uit vroege en late rassen, zo zul je voor een leuke oogst zoete aardappelen vooral rekening moeten houden met het feit dat ze een tropische plant is. En dat betekent dat ze een lang seizoen nodig heeft in Nederland, en dat je haar alle mogelijke warmte moet geven die je haar kunt bieden. Die 2 gegevens samen maken al duidelijk dat je vroeg moet beginnen en laat zult eindigen.

En daarnaast zul je moeten bedenken wat de warmste plaats is die je haar kunt bieden. Als je een kas of platte bak hebt zou je haar in de vollegrond kunnen telen. Als je geen kas of bak hebt is de beste oplossing hoogstwaarschijnlijk een pot. Want de grond in een pot warmte sneller op dan vollegrond. En bij kouder weer of langdurige regen, etc. kun je een pot verzetten, onder een afdakje, tegen het huis aan, in de volle zon, etc..

Rassen

Er bestaan (voor zover ik weet) geen Cultivars met extra eigenschappen. Er zijn wel zoete aardappelen met meer oranjebruine schil en zoete aardappelen met meer rozepaarse schil. Ik las op internet dat er ook zoete aardappelen zijn met witte en gele schil maar die heb ik zelf nog nooit gezien. Als je eens zoete aardappel met een afwijkende kleur vind (wellicht op een oosterse markt, in een bijzondere toko, of op vakantie), extra leuk! De verschillende kleuren schijnen ook net iets andere smaken te hebben, leuk om uit te proberen.

Plant en bemesting

Zoete aardappelen houden van een losse luchtige grond. Ze hebben wel genoeg vocht nodig om te kunnen groeien maar staan liever niet te lang in te natte grond. Daarnaast hebben ze vrij veel voeding nodig om goede knollen te maken. De planten maken veel blad, lijken ook duidelijk op de klimmende familieleden uit de Ipomoea-familie. Via het blad kunnen ze de voeding opnemen voor de groei van de knollen. En dus geef je ze een samengestelde meststof, waar wat stikstof in zit voor de groei van het blad, wat fosfor voor energievoorziening en ruim voldoende kali voor een goede knolontwikkeling. Koemestkorrels zijn daarom voor de teelt van zoete aardappelen minder geschikt, bevat te weinig voedingsstoffen. Zelf geven we culterra groen, maar je kunt natuurlijk ook allerlei andere merken kiezen. Maar let op voldoende stikstof en vooral kali in de meststof.

Opkweken

Zoals al eerder genoemd heeft een zoete aardappel veel warmte en dus een lang teeltseizoen nodig in Nederland. En dankzij de verwarming kunnen we al vroeg beginnen. Bij voorkeur in februari kun je de zoete aardappelen al voor laten kiemen. Ze hebben dan nog geen licht nodig, alleen warmte.

Kies in de winkel een paar mooie zoete aardappelen uit, niet te groot, maar wel gezond, zonder plekjes waar ziekten later binnen kunnen dringen. De aardappelen laat je op een warme plaats in een glas water voorkiemen. Wat de boven- en onderkant van de knol is is soms lastig te bepalen, wellicht ook om al rekening bij de koop mee te houden, kies/koop knollen waarbij al duidelijk is wat boven- en onderkant is. Vaak blijkt het puntje de onderkant te zijn en de bolle kant de bovenkant. Maar dus niet altijd. En gelukkig lopen de knollen toch wel uit, ook als je ze per ongeluk toch ondersteboven hebt gezet.

In 2014 plaatste ik de knollen nog in het glas zoals je veel op youtube ziet; met 4 tandenstokers een stukje ingeprikt om te zorgen dat alleen het onderste stukje in het water hangt. Maar helemaal goed is dat natuurlijk nooit, het zijn maar kleine wondjes maar het zijn nu eenmaal wondjes, ziekten kunnen er makkelijk in doordringen en de aardappel ziek maken. In 2015 kreeg ik de tip op er hyacintenvaasjes voor te gebruiken. En dat is heel handig want dan hangt de aardappel op het vernauwde stukje in het glas. Op de foto kun je zien hoe 2 aardappelen nog met prikkers in het glas hangen en 2 aardappelen zonder wonden/prikkers in hyacintenvaasjes hangen.

Zoete aardappelen in water

Zorg voor een goed warme standplaats en ververs elke 2 dagen het water. Het laatste is belangrijk, omdat water dat lekker warm wordt doordat je het glas water bij de verwarming zet, en dan wordt het een bron van schimmels en bacteriën (die vervolgens in de aardappel kunnen komen). Soms zie je ook wat witte pluis onderaan de aardappel (op het gedeelte dat in het water hangt), het is geen goed teken maar ook niet direct funest. Maar een teken dat je nog wat vaker het water moet verversen. En spoel het witte pluis er elke dag onder de kraan vanaf.Zoete aardappel krijgt scheuten

Na een week of 2 zul je de eerste kleine worteltjes gaan zien. Zeker nog geen reden om de aardappelen op te potten hoor, gewoon laten staan waar ze staan.

Op de volgende foto (gemaakt ongeveer 4 weken na het op glas water zetten) zie je 2 zoete aardappelen die wel al zoveel wortel en uitlopers krijgen dat ze meer licht nodig hebben.

Je ziet dat ze op meerdere plaatsen (maar wel vooral bovenaan) stengels en blad gaan vormen. De glazen met water moeten nu het volle licht in, maar moeten ook nog steeds warm staan.

En al snel na deze foto mogen de aardappelen geplant gaan worden.

En dat planten is nog wel een dingetje. Want je ziet op heel veel youtube-filmpjes dat niet de zoete aardappel wordt geplant maar dat er stekken worden genomen van de uitlopers van de knollen.

Mijn ervaring in 2014

Ik heb dat stekken in 2014 ook geprobeerd, want op 9 van de 10 websites en youtube-filmpjes wordt dat echt zeer aangeraden. Van 1 aardappel haalde ik 3 stekken en die heb ik opgepot (zoals je op de foto’s hieronder zult zien). Maar ik heb ook  2 knollen zelf geplant. Mijn ervaring dat de stekken weinig opbrengst gaven en de knollen een goede opbrengst gaven. Logisch nadenken lijkt mij deze verklaring wel kloppen: als je in Zuid-Amerika of Florida woont is het er zo warm en het seizoen duurt er zo lang, dan kun je van 1 zoete aardappel wel 3 tot 5 stekken nemen, die dan allemaal nog genoeg warmte en tijd krijgen om zelf een goede opbrengst te geven. Ik denk echt dat in Nederland het zo koud en kort duurt dat dat niet lukt.

Maar ik heb het dus wel geprobeerd. Op de foto’s hieronder zie je zo’n stek.

Dit is een zoete aardappel in het late voorjaar van 2014. Te laat laten spruiten want nog helemaal niet zo groot, maar het is hier al wel mei.

En ondersteboven in het water gezet, dat kun je zien aan het feit dat ze niet bovenaan stekken maakt maar onderaan, met een soort bochtje (vergelijk even met de foto hierboven).

Slechte start dus :-). Te laat en op z’n kop :-).

Zoete aardappel met stekZoete aardappel stek

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Maar je ziet in ieder geval dat ze toch 2 stekken heeft gemaakt. En die stekken maken, terwijl de aardappel nog steeds in het water in het glas hangt, zelf al wortels.

Op de foto’s rechts kun je dat zien. Daar heb ik de stek voorzichtig losgesneden van de aardappel en voor de foto even neergelegd, maar direct daarna opgepot in een 9 centimeter potje waar ik potgrond met 1/5e deel brekerzand in heb gedaan.

De 2 stekken heb ik in potjes verder laten groeien, maar de aardappel zelf heb ik ook gewoon gehouden, eerst nog in water, voor nieuwe stekken want zo werd dat aanbevolen op youtube. Terwijl ik nu ook wel kan bedenken dat ik daarmee de aardappel flink heb uitgeput.

Op de foto hieronder zie je hoe ik uiteindelijk half mei de zoete aardappelen heb opgepot. De aardappel zelf staat daar nog steeds in een doorsneden waterflesje (dat gevuld is met water, er komt alweer een derde stek aan), maar een weekje later heb ik de aardappel zo ongeveer voor de helft voor 2/3e ingegraven.

En daarnaast in grote stek en 1 kleinere stek, allebei al goed geworteld.

Zoete aardappel in pot

En zo verging mijn zoete aardappelprojectje in 2014.

En dan de oogst. Zo zag de pot met de aardappel en de 2 stekken er in oktober uit:

Zoete aardappel plant 18-10-14

Foto gemaakt op 18 oktober 2014, vlak voor de oogst. In de grote pot (of eigenlijk is het een plastic mand zoals je tegenwoordig vaker ziet (bij Action, Blokker, etc.), zelf onderin gaten gemaakt voor de afwatering, goedkoop, door de handvaten makkelijk te verzetten, licht in gewicht, in allerlei kleuren. Je ziet dat het flinke planten zijn geworden, je kunt het niet zien maar aan de achterkant van de pot hangen de stengels en bladeren tot op de grond. Het blad wordt hier al slecht, en aangezien zoete aardappel dus niet winterhard is vond ik 18 oktober blijkbaar wel een goede dag om te oogsten, voor er koude nachten kwamen.

Zoete aardappel oogstEn hiernaast zie je dan de oogst. Leuk! Maar het had zoveel beter kunnen zijn (en meer en dikkere knollen).

Dit is de oogst uit die ene pot, met dus 2 stekken en een half ingegraven uitgeputte zoete aardappel (door de genomen stekken). Ik vond het niet slecht voor alle omstandigheden (ondersteboven in water gezet, pas half maart gedaan, stekken genomen die de voeding in de aardappel hebben opgegeten en haar vast hebben verzwakt. In een pot in de buitenteelt gehouden maar eigenlijk te droog gestaan en te weinig zon door de appelboom waar ze half onder stond.

En dus; leer ik in 2015 van mijn fouten (denk ik…..hoop ik :-)). Ik ga ze niet meer stekken, ik ben tot de conclusie gekomen dat voor de teelt van zoete aardappels vanuit stekken de Nederlandse zomer te koel en te kort is. De grotere knollen op de foto komen uit de aardappel. Links bovenin zie je dan nog een lang dun worteltje dat uit een stek is gekomen, maar veel meer dan dat is het niet geworden.

En dus ga ik dit jaar vroeger beginnen, in de hoop dat ze nu wel goed in het water staan. En ik ga ze niet meer stekken. Ik ga begin maart de eerste aardappelen (die voldoende geworteld zijn en al wat blad hebben) oppotten en daarbij voor iets meer dan de helft onder grond ingraven.

En hoe het verder gaat durf ik nog niet te zeggen. Ik ga ze in ieder geval tot in mei in huis houden. En dan ga ik waarschijnlijk een deel in pot houden en een deel in de kas in de vollegrond zetten – kijken wat het beste gaat en wat de beste opbrengst geeft. Zodra ik meer weet zal ik hier meer schrijven over de ervaringen van 2015.

Verzorging

Zelf wil ik in 2015 een test doen bij de zoete aardappel in pot waarbij ik begin met een grote pot of mand, met daarin zo’n 25 centimeter potgrond. Daar plant ik de aardappel met wortels en stekken in, zo voor een derde ingraven. Als de aardappel uitloopt ga ik eens proberen om elke keer een laagje potgrond erop te gooien. Z\ie het als een soort van aanaarden bij gewone aardappelen. Hoe het afloopt zal ik hier beschrijven.

Uiteraard zijn er de algemene verzorgingsregels als water geven en wieden. Als de planten eenmaal goed zijn gegroeid en het is begin zomer, dan zullen de planten nog een handje kali krijgen, voor een goede knolvorming.

Oogst en bewaren

Omdat zoete aardappelen tropisch zijn en een lang seizoen nodig hebben oogst je ze pas zo laat mogelijk. Uiteraard voor de eerste echt koude nachten, maar kijk vooral naar het bericht en probeer de oogst zo lang mogelijk uit ter stellen.

Zoete aardappelen kun je wel een week of 2 bewaren maar niet veel langer. En dus oogst je vooral dat wat je wilt eten. Als je de planten in pot hebt kun je die pot leeg maken, de aardappelen rooien en de aardappelen die je niet nodig hebt op een koele (maar niet koude!) donkere plaats bewaren.

Als je in die 2 weken geen tijd hebt om iets met de overgebleven zoete aardappelen te doen, of als het gaat vriezen en je de aardappelen zult moeten oogsten voor de winter begint, vries ze dan in. Je kunt ze dan niet meer gebruiken om te frituren of te bakken, maar zijn nog prima geschikt voor puree. Ik vries ze voor puree of soep of stoofschotels rauw in. Er kan van zoete aardappelen zelfs taart en cake worden gemaakt, google vooral eens op ‘zoete aardappel recepten’ en je vindt heel veel leuke recepten en/of inspiratie.

 


Recepten met zoete aardappel: