Waarom

Nee, ik heb nog steeds amper wat gestekt, het lijkt er dit jaar maar niet van te komen (je zou denken dat het toch gewoon een kwestie is van prioriteiten stellen maar er komt altijd iets tussen wat NU moet worden geoogst, opgebonden, water moet krijgen of wat dan ook). Ik ga nu proberen om elke keer dat ik op de tuin kom 1 of 2 soorten te stekken – dan kom ik er uiteindelijk ook.

Ondertussen kreeg ik wel al een aantal vragen, bijvoorbeeld over wanneer je rozen stekt, waarom het stekken van clematissen altijd mislukt, of je ook in water kunt stekken, etc.

Vandaar een beetje theorie, in de vorm van vragen die ik soms krijg. Niet te ingewikkeld want ik ben geen bioloog. Stekken voor beginners dus. Want uiteindelijk ben ik ook een beginner, af en toe ook wel een gevorderde, maar er is altijd weer een nieuwe soort of een andere aanpak waar ik weer van leer. Ik heb in ieder geval al heel veel gestekt, met succes zoete en gewone aardappelen, tomaten, citroenverbena, heel veel kruiden als lavendel, rozemarijn en bonenkruid, salie en alle mogelijke andere Salvia’s, kool, vlinderstruiken, vaste planten, Dahlia’s, druiven, rozen, kuipplanten als Brugmansia’s, potplanten als Basilicum, en noem maar op. Er is maar één soort die hier werkelijk niet lukt en dat is de blauwe bes. En dat heb ik ondertussen ook opgegeven, het kost veel tijd en moeite en dure zure grond, etc. met 1 succesje op misschien wel 40 of 50 stekken (en die ging later alsnog dood 🙄😁). Misschien houden die stekken niet van de zilte zeewind die hier altijd waait, geen idee maar blauwe bessen uit eigen stek heb opgegeven.

De eerste vraag: Stek je in water of in grond?

Dat is afhankelijk van de soort. Heel algemeen kun je stellen dat je soorten die snel groeien ook prima in water kunt stekken. Dat zijn bijvoorbeeld eenjarige bloemen en kruiden. In ieder geval soorten waarvan de steel groen en zacht is (bij soorten met een verhoutte of half verhoutte steel duurt het maken van worteltjes te lang om dat in water te kunnen doen). Vetplanten zijn een buitenbeentje, die stek je eigenlijk nooit in water, want dat zijn niet voor niets vetplanten: zij houden niet van te lang in water staan en willen juist wat drogere en armere grond.

De tweede vraag: is het nodig om stekken af te dekken met een plastic zakje?

Het plastic zakje zorgt voor een hogere luchtvochtigheid en dat is heel handig als er een grotere kans op verdamping is. En dat zie je het vaakst bij soorten met grote bladeren. Het afdekken met een plastic zakje is dus altijd nuttig maar het belangrijkst bij soorten met relatief grote bladeren. En dat kan bij stekken in de grond maar dus ook bij stekken in water. Ook nu zijn vetplanten als Sedum, Echeveria, etc. weer de uitzondering: zij houden juist niet van die vochtige omstandigheden, de kans op rot/schimmel is dan groot.

Derde vraag: wat is de beste periode om te stekken?

Dat ligt natuurlijk aan wat je wilt stekken, het bruikbare materiaal en wanneer je kunt stekken. In het algemeen kun je stellen dat je verse groene zachte stengels het best in de late lente of het begin van de zomer stekt. Hoe meer hout een stengel bevat, hoe langer het wortelen duurt en hoe langer je wacht. Om maar een roos als voorbeeld te nemen: verse nieuwe groene stengels stek je dus rond juni/juli, maar je kunt ook wat oudere (al wat verhoutte) rozenstelen stekken; dat doe je dan bij voorkeur rond de maand september. Die stekken zullen overwinteren (bijvoorbeeld in een koude kas of op een beschutte plek buiten, onder een afdak en bij vorst in een schuur) en pas in het volgende voorjaar meer worteltjes maken. Mijn favoriete manier ligt duidelijk bij de eerste groep 😁. Maar ik ken ook mensen die rozenstekken, druivenstekken, etc. in het najaar nemen, die in een kier/spleet met grof zand in de volle grond zetten, en dan volgend jaar kijken welke van die stekken zijn aangeslagen.

Waarom mislukken mijn stekken?

Dat weet ik natuurlijk niet. Elke stek kan mislukken. Om die reden neem je er altijd meerdere. Uiteraard is de soort belangrijk; er zijn nu eenmaal planten die makkelijk stekken en andere die moeilijk worteltjes maken vanuit een afgesneden stukje plant. Maar bedenk ook dat stekken van een extra luchtig grondmengsel houden (met bijvoorbeeld flink wat perliet en/of grof zand erdoor, of gebruik kant-en-klare zaai- en stekgrond). De pas genomen stekken mogen niet in de zon staan; dan is er teveel verdamping en moeten de stekken het aanwezige blad zien te redden terwijl ze die energie eigenlijk zouden moeten gebruiken voor het maken van worteltjes. En net zo belangrijk: stekken mogen nooit uitdrogen; als er al enkele voorzichtige worteltjes worden gevormd is het funest voor die worteltjes en dus stekken als die geen vocht krijgen. Schaduw, een gemiddelde temperatuur (niet te warm of te koud maar dus ook niet te grote verschillen dus dag en nacht), een goed afwatering maar altijd voldoende vocht en een losse grond zijn dus belangrijk. En ook heel belangrijk: stek goed en snel. De kwaliteit van een stek gaat per minuut achteruit na het oogsten. Zorg dus dat alle benodigdheden klaar staan voor een snelle overgang. Als dat niet mogelijk is en het langer dan enkele minuten duurt voor je de stek kunt snijden en kunt oppotten, bewaar de aanstaande stek dan in een zakje waar je wat lucht in blaast; de vochtige lucht in de afgesloten ruimte zorgt ervoor dat de stek niet uit kan drogen.

Als een stek eenmaal worteltjes heeft gemaakt moet je ook gaan denken aan wel of niet voeden en waarmee maar in die eerste weken zit er voldoende voeding in de stekgrond.

Snijd je altijd onder een knop en waarom?

En wat is een knop eigenlijk? Knoppen zijn verdikt stukjes in stengels/stelen/takken/twijgen. Het is de plaats van waaruit nieuwe stelen/vertakkingen/bladeren worden gemaakt. En dat is niet voor niets: rond die knoppen worden planthormonen opgeslagen die dat vertakken/bladvorming, etc. stimuleren en ondersteunen. Door onder de knop te snijden behoud je dus de planthormonen die helpen bij een snelle en goede wortelontwikkeling.

Zo kreeg ik een mailtje van iemand die munt uit een zakje uit de supermarkt in water wilde stekken en de stengels dus in een glas water had gezet. Tevergeefs. En dat snap ik, want in de eerste plaats is de onderkant van de stengels al een paar dagen geleden afgesneden en ook gewoon halverwege de stengels afgesneden. Even een goed vers punt opzoeken, en onder een knop, en schuin afsnijden (zie hieronder) vergroot de kans aanzienlijk.

Waarom snijd je een stek schuin af?

Nou, dat is makkelijk, omdat je daarmee het snij-oppervlak vergroot, en daarmee dus ook het oppervlak van waaruit de stek worteltjes kan maken. Denk bijvoorbeeld ook aan snijbloemen: de bloemist adviseert niet voor niets om bloemen schuin af te snijden voor je ze in de vaas zet: een schuin oppervlak is een groter oppervlak waardoor de bloemen meer water en voeding op kunnen nemen en langer leven. Hetzelfde geldt dus voor stekken, voor zowel stekken die je in water zet als stekken die je in een grondmengsel zet.

Moet je stekpoeder gebruiken?

Nee hoor. Maar sommige soorten (ze zijn er van verschillende merken en samenstelling verkrijgbaar) gaan schimmels tegen, en ze leveren allemaal wat extra van de planthormonen die dus ook al in de knoppen aanwezig zijn. Ze kunnen daardoor helpen bij een wat snellere en makkelijkere worteling. Een ander bekend stekmiddel is wilgenwater (wilgen bevatten veel planthormonen, door stukjes van sterke jonge en groeikrachtige wilgentwijgen 24 uur in water te weken kun je dat water gebruiken als gietwater bij pas gestekte soorten). Wat je veel op internet vindt is de tip om stekken te dopen in honing. Daar kan ik kort over zijn: ik heb het getest. Met Salvia-stekken, 5 met honing en 5 zonder honing; de stekken die in honing waren gedoopt liepen juist minder makkelijk uit en de meeste gingen dood. De honing lijkt de onderkant van de afgesneden steel juist af te sluiten waardoor die niet goed vocht op kan nemen en in de meeste gevallen afsterft.

Hoeveel stekken per pot?

Dat hangt af van de soort en het formaat pot. Neem vooral een diepe pot, dat is belangrijker dan de breedte. En ik heb vaak genoeg 1 stek per pot gestekt hoor, en ik vind dat soms nog steeds handig. Bijvoorbeeld bij rozen, omdat die langer tijd nodig hebben om te wortelen en ik later de plant makkelijk vanuit de pot kan uitplanten. Bij bijvoorbeeld lavendel en Salvia vind ik meerdere stekken per pot juist handig want zo kan ik veel stekken in 1 pot kwijt, en het zijn stekken die zich later makkelijk van elkaar laten scheiden om afzonderlijk op te potten of uit te planten.

Als ik meerdere stekken stek zet ik ze vaak op een afstand van ongeveer 4 tot 5 centimeter van elkaar. Rondom langs de rand van de pot. Dat heeft 2 voordelen: de wanden van de pot warmen sneller en makkelijker op. En wortels hebben altijd de neiging om steun te zoeken bij een wand (als een steuntje in de rug). Als je een zaailing of stek in een pot ziet kun je dat ook zien. Ondanks het feit dat er meer genoeg ruimte is in het midden worden de eerste worteltjes langs de randen gemaakt en pas later wortelen ze helemaal door.

Wat is een hieltje?

Oh ja. Bij soorten die verhouten (zoals rozemarijn, lavendel, vast bonenkruid, sommige Salvia’s, etc.) zie je op de scheiding van het oudere hout en het nieuwe verse groen dat je, als je niet knipt maar een stukje af wilt breken, je een stukje van de stam mee ‘scheurt’. En dat is niets anders dan wat ik al noemde bij het schuin afsteken: door dat te laten zitten in plaats van netjes bij te knippen/snijden verleng je het oppervlak waardoor de stekken net iets meer en makkelijker vocht kunnen opnemen en kunnen wortelen.

Nou, en dan heb ik helemaal nog niet gehad over bladstekken (ben ik helaas ook geen held in), marcotteren, afleggen en andere manieren om te stekken. Maar wellicht een andere keer!

Voor nu wil ik nog even eindigen met het stekken van Clematis, want ik kreeg er een paar vragen over, en ik heb juist gisteren 2 Clematissen gestekt. De lang bloeiende donkerpaarse liet ik al eerder zien, de andere is deze geweldige I am Lady J, die met het lichtgroene kleine blad en paars met witte knikkende en wiegende bloempjes de show steelt achter de kas.

Clematissen stek je zoals je bijna alle stekt. Een stengel van een Clematis ziet er alleen een beetje anders uit, en dat brengt wellicht wat verwarring. Maar als je de regels volgt zie je dat het eigenlijk toch niet anders is dan het stekken van vlinderstruiken, Salvia’s, of wat dan ook. Voor wie het in (sorry, lelijke foto’s) beeld wil zien:

Knip een stuk van een stengel af, het liefst zonder bloemen of bloemknoppen maar dat is in deze tijd lastig. En zoek dan de onderkant en bovenkant (soms kun je meer dan 1 stek van zo’n lange stengel halen).

En knip eerst onder een knop (op de foto hierboven al gedaan, rechts). En verwijder op die plek de bladeren, zijscheuten en eventuele bloemstengels (dus alles wat je op de foto hierboven net boven die knop ziet zitten).

En dan ziet het er zo uit:

Het lijkt bijna een soort t-splitsing. De onderkant gaat dus voor 2/3e onder de grond. Om die reden gebruik je een hoge pot. En in de pot die ik gebruikte (diameter ongeveer 18 centimeter) passen vervolgens een stuk of 6 tot 7 stekken, naast elkaar langs de rand, dus in een rondje.

En dat ziet er dan zo uit:

En dan uiteraard direct ruim water geven en in lichte schaduw zetten. Het duurt echt wel een week of 8 voor de stekken voldoende wortels hebben om de eerste uitlopers in de stekken te zien. Ik maakte deze foto vorige jaar van de stekken van de Clematis Polish Spirit:

Ik heb deze stekken in de koude kas laten overwinteren. En afgelopen voorjaar zagen de wortels er zo uit:

Ook nu zie je weer dat de wortels eerst de bodem en de wanden van de pot opzoeken voor ze ook binnenin gaan doorwortelen. Ik heb deze niet meer gedeeld maar de hele kluit met een stuk of 4 overleefde stekken zo uitgeplant. En daar is het ondertussen een plant van ruim een meter hoog. Die wellicht dit jaar nog niet bloeit, maar wel groot en sterk kan worden en vanaf volgend jaar elk jaar kan bloeien.

Mocht je nog niets hebben gestekt, doe dat dan vooral nu. Het is leuk, leerzaam en het levert (meestal voor het jaar daarop) gratis planten op. En dat is leuk voor jezelf, of om weg te geven, en soms ook gewoon handig (bijvoorbeeld als back-up, voor soorten die niet heel winterhard zijn).