Grote vijgen

Ik zeg het wel vaker: luister niet naar mij, ik weet het niet altijd allemaal even goed. En moestuinieren is sowieso geen wetenschap, en het is ook altijd in ontwikkeling. Ik heb alleen al 34 jaar een moestuin, en ik leer gelukkig meestal wel van mijn fouten (terwijl ik soms ook buitengewoon eigenwijs c.q. hardleers ben).

Soms zijn het ook geen fouten, maar nieuwe inzichten, lees ik iets of ondervind ik iets per toeval, of schaaf ik iets door de jaren heen een beetje bij (zoals de plantafstand van kool, het oogsten van slabladeren in plaats van de hele krop, het telen van sommige tomaten op 2 stammen, etc.). In dit geval gaat het over vijgen. Als ik de oudste versie van die teeltpagina teruglees, dan lijkt die nauwelijks nog op de huidige versie. Dat komt door een recente reactie op een oud blog uit 2021 (Vijg in de wijde wereld). Toen schreef ik ook over nieuwe inzichten en bijbehorende aanpassingen op de teeltpagina. Nu weer dus (en wie weet, over een paar jaar….. 🙄😏).

Want de manier waarop ik nu vijgen teel verschilt hemelsbreed van die van 30 jaar geleden, 15 jaar geleden, 5 jaar geleden. En nu ga ik het dus weer anders doen. We kochten in 1991 al een vijg. Want Ruud vond en vindt ze nog steeds heel erg lekker. Ik lust ze wel, dat is de beste omschrijving. Maar ik vind ze echt verrukkelijk in jam, chutney, in port ingelegd, etc..

Hoe dan ook, in 1991 waren de winters anders dan nu. En de vijgenplanten die te koop waren ook (ik weet niet eens meer wat we hadden, volgens mij gewoon een vijg zonder naam). En dus moest de vijg in de kas, dan pas waren we zeker van een leuke opbrengst en konden we er ook op vertrouwen dat de vijg de winter zou overleven (in onze optiek, er was nog geen internet en weinig informatie in boeken te vinden). En ze overleefde inderdaad, en gaf geen geweldige maar best een aardige opbrengst. We hebben de groeikracht van de vijg toen wel flink onderschat. Ze had het zo naar haar zin in de kas dat ze alle voeding opat (die bestemd was voor tomaten, komkommers, paprika’s, etc., die dus ook niet goed meer groeiden). En ze groeide explosief, zowel ondergronds (ondanks de begrenzing van ingegraven tegels – de wortels schoten werkelijk langs alle naden en kieren de rest van de kas in) als bovengronds (met meterslange nieuwe takken die het raam uitgroeiden en uiteindelijk ook een barst in een ruit veroorzaakten doordat een dikker wordende tak klem zat tussen raam en ijzeren staander van de kas.

Na enkele jaren hebben we de vijg uit de kas gehaald (geloof me, dat was ook wel meer dan een kwartiertje werk). Ondertussen had ik heel veel ontzag gekregen voor vijgen. Hoe zou ik een vijg kunnen telen zonder die enorme groeikracht te stimuleren? In een pot natuurlijk!! Wel een grote pot, een 60 liter speciekuip met afwateringsgaten. Zo zouden we toch een leuke opbrengst kunnen krijgen, van planten die niet zo groot werden.

Ik moet erbij vertellen dat er nog 3 redenen voor mijn ontzag zijn.

Nummer 1 is een forse vijgenboom die al zeker 25 jaar bij een buurvrouw staat en waar nauwelijks een vijg aankomt. Geen idee waarom, wellicht een ras dat te laat vrucht zet om vijgen te geven en meer bedoeld is voor de sier.

Nummer 2 is de vijg bij onze tuinbuurman. Die was zeker 5 meter hoog, en misschien zeker zo breed. Nooit gesnoeid. En ze gaf altijd een meer dan prima opbrengst, van heerlijke vijgen. Maar het kostte heel veel ruimte, en daarnaast moest 80% van de vijgen met een trapje of ladder worden geoogst. En Diana + ladder is altijd al een slechte combinatie geweest.

Ik keek voor dit blog nog even naar de vijg: het gaat helaas minder goed met haar, ze is hoog en groot maar staat ook in de verdrukking van andere, nog hogere fruit- en notenbomen. De vijg kan daar alleen maar op reageren door nog hoger en breder te worden, op zoek naar licht en lucht.

Nummer 3 is de vijg bij een andere tuinbuurman. Die vijg, zeer waarschijnlijk een Brown Turkey, is zo ongeveer de moeder van alle vijgen op ons volkstuincomplex (ze is de oma van de mijne 💚). Ze staat er al net zo lang als dat ik een moestuin heb, en geeft elk jaar zo betrouwbaar zo’n goede opbrengst van grote lekkere vijgen dat heel veel planten daar van gestekt zijn. Een jaar of 8 geleden stopte de buurman met de moestuin, de vijg was toen al jaren ongeveer 2,2 meter hoog en 3,5 meter breed, en hij deed er niet zo veel aan, behalve flink van oogsten. Een andere tuinder nam de tuin over. Hij wilde geen vijg en heeft de grote struik bijna tot op de grond afgezaagd en afgevoerd. Het enige wat overbleef was een voet van 25 centimeter doorsnede, nauwelijks nog 30 centimeter hoog. Aan het einde van dat jaar besloot de tuinder dat hij toch geen moestuin wilde 🙄. De tuinder die de tuin sindsdien huurt heeft de vijgenstam laten staan. En na een herfst, winter en voorjaar een kaal kort stammetje met wortels te zijn geweest maakte de vijg een uitloper. En nog één, en een zijscheut, en wat bladeren. En nog wat meer. Ik heb er regelmatig met verbazing naar staan te kijken, je kon de kracht, energie en wil om weer te gaan groeien bijna voelen. En nu, een paar jaar later, is ze enorm. Als het om vijgen gaat geldt: snoeien doet groeien! Waar ze jaren zo groot was als ik beschreef is ze nu ondertussen zeker 3 keer zo groot. Wat is ze sterk!

Daarom ben ik een beetje bang voor vijgen. Respect, ontzag, liefde. En ja, een vleugje angst. Dat is de reden waarom ik ze jarenlang in pot heb gehouden. Maar ik merkte in die jaren ook dat de opbrengst dan (uiteraard) ook wat kleiner is. En de vijgen wat kleiner blijven. En dus waagde ik in 2021 de stap en heb ze alle drie uit de potten gehaald en in de grond gezet.

Dat zag er toen zo uit:

Dat was dus 4 jaar geleden. Dit is nu:

Had ik al gezegd dat vijgen groeikrachtig zijn?

Waarom heb ik er drie? Nou ja, omdat ik het mooie bomen/struiken vindt. En omdat drie vijgen in potten ongeveer de opbrengst zouden kunnen geven die ik wilde. Dat is wat anders dan 3 volwassen vijgen in de volle grond. Er zit er trouwens één tussen (het ras Signora) waar ik al die jaren (2 jaar in pot en 4 jaar volle grond) nog steeds niets van heb kunnen oogsten. Ik heb haar al gewaarschuwd dat ze er anders uit gaat (zoals ik ook de pruimenboom heb gewaarschuwd, maar die trekt zich daar vooralsnog ook nog steeds weinig van aan 🙄😅). De Peretta geeft een goede oogst. De Brown Turkey geeft een meer dan prima oogst. En vooralsnog vind ik dat ook de lekkerste vijgen.

En waarom staan ze naast elkaar op iets te krappe afstand van elkaar, langs de rand van de tuin? Overmoed? Of toch liefde? Een beetje van allebei 😁. Wat meer ervaring zorgde ervoor dat ik dacht dat ik haar in toom zou kunnen houden. Poeh, ik krab nog eens achter mijn oor terwijl ik dit schrijf.

Maar snoeien, dat leek toen het toverwoord. En daar heb ik de laatste weken veel over geleerd. Over de planthormonen van vijgen die bij veel snoeien juist extra groei stimuleren. En hoge snoei geeft ook meer groei terwijl planthormonen lager in de struik bij snoei juist ook vruchtzetting stimuleren.

Even tussendoor: wist je trouwens dat je nooit een vijgenbloem kunt zien? Soms lees je op internet nog wel iets over dat de bloempjes klein en onbetekenend zijn maar uiteindelijk blijkt het zo te zijn dat de bloempjes in de vruchtbodem bloeien, dus in het vijgje. Vijgen hebben ook geen bevruchting nodig om een rijpe vrucht te worden (parthenocarp genoemd, net als bijvoorbeeld de nieuwere komkommerrassen). Hoe dan ook, in elke vijg kunnen wel meer dan 100 mannelijke en vrouwelijke bloempjes hebben gebloeid. Sinds ik dat weet kijk ik ook anders naar de vrucht als ik die opensnijd, ik moet bijna aan een zeeanemoon denken 😄.

Goed, terug naar dat snoeien. Ik vergeleek een vijg onbewust altijd met andere bekende fruitbomen als appels en peren. En ik snoeide vijgen dus ook altijd op de bekende manier: elk najaar alle kruisende, oude en dode takken wegsnoeien, nieuwe takken met 2/3e inkorten, zorgen voor licht en lucht, etc.. Maar vijgen zetten vrucht op nieuw hout: hoe meer vertakkingen, hoe meer zijscheuten, hoe meer vruchten. Maar je kunt het al zien aankomen: daarmee wordt de boom steeds hoger en hoger, telkens weer hout laten staan waar weer nieuw hout op groeit, en weer nieuw hout, etc. Dat is trouwens ook helemaal niet erg, als je er genoeg plaats voor hebt levert het een heel mooie meters hoge en -brede boom op met een prima opbrengst.

Ik leerde ondertussen dat je beter elk jaar iets kunt verjongen. Vijgen willen niet teveel gesnoeid worden (omdat de planthormonen daarvan uit balans raken en juist heel veel nieuwe groei bevorderen). Je kunt beter af en toe een grote dikke tak onderin wegzagen dan een allerlei kleine stukjes halverwege en bovenin de plant. Door een dikke tak onderin weg te halen stimuleer je de boom (ze wordt op deze manier meer een struik) om nieuwe scheuten onderin te maken (daar waar planthormonen de vruchtzetting stimuleren).

Ik heb zelfs eens een video gezien waarin iemand een vijg volledig tot op de grond snoeide en toch nog een goede opbrengst kreeg. Dat is in Nederland niet mogelijk, maar lijkt in warme landen te kunnen. Ik zou het niet adviseren, uiteindelijk is er blad nodig om voedingsstoffen op te kunnen nemen, etc.). Maar elke paar jaar kijken of je wellicht één grotere dikke tak laag in de struik kunt wegzagen zou dus beter moeten werken dan telkens maar jonge takken bovenin de plant inkorten. Daar is nog een reden voor:

De kleine vijgjes die in de herfst nog aan de struiken zitten en bruin verkleuren kun je het best weghalen. Want die gaan nooit meer een echte vijg worden en kosten alleen maar energie, en er is ook een kans dat er schimmels en plagen in overwinteren. Maar die kleine groene ‘erwtjes’ aan verse groene groei; als die de winter overleven (en die kans is de laatste decennia steeds groter, uiteraard ook afhankelijk van ras en standplaats), dan leveren die een extra vroege oogst op. Het zijn de vijgen die ik nu kan oogsten. Ik liet er dit voorjaar al een foto van zien, in mei waren ze al flink gegroeid:

En nu zien ze er zo uit als op de foto bovenaan dit blog. En rijpen bijna ombeurten, zoals op deze foto:

Je ziet dat de takken bruin zijn, het zijn de takken van vorig jaar, met dus de vruchtjes van vorig jaar.

Op deze foto zie je dat in de oksels van de nieuwe = groene groei kleine ‘erwtjes’ verschijnen. Het is niet echt een goede foto, ik ga proberen te onthouden om er komende herfst/winter eens een foto van te maken, maar je kunt in ieder geval het principe zien.

Je leest wel vaker over 2 keer oogsten, er zijn zelfs namen aan gegeven (Peretta Twotimer bijvoorbeeld). Maar de eerste oogst is dus van de kleine minivruchtjes die vorig jaar zijn gevormd (en vaak ook groter en zoeter zijn), de hoofdoogst volgt meestal 6 tot 8 weken later (afhankelijk van het ras, standplaats, temperatuur, etc.). En er zijn ook rassen die niet zo’n eerste vroege oogst van vijgjes van vorig jaar geven (zoals mijn Signora, als ik dat 6 jaar geleden had geweten had ik waarschijnlijk een ander vijgenras gezocht en geplant). Als je dus een vijg wilt kopen, dan is het wellicht handig om dat eerst te controleren in bijvoorbeeld deze vijgendatabase. Zo’n eerste vroege oogst van extra grote en zoete vijgen wordt in het een Engels een ‘Breba-harvest’ genoemd (en de hoofdoogst is een ‘main-crop’ of ‘main-harvest’.

Dit is dus ook het probleem (of in ieder geval mijn eigen valkuil) als het om het snoeien gaat: boven de bruine takken groeien weer groene verse takken waar nieuwe ‘erwtjes’/vijgen aankomen die volgend kunnen groeien en rijpen, ik snoei veel kleine stukjes, in al mijn hebberigheid om zoveel mogelijk verse nieuwe groei inclusief ‘groene erwtjes’ te behouden voor de eerste oogst volgend jaar 🙄😄. Terwijl ik eigenlijk moet proberen om zo min mogelijk te snoeien en alleen in de winter eens een grote dikke tak weg moet zagen waar nieuwe groei kan ontstaan, met meer licht en lucht en jonge scheuten die vijgen produceren.

Nou, ik heb dus weer wat geleerd over vijgen. En ga mijn 3 vijgen nu dus ook nu weer anders snoeien dan ik deed toen ik ze nog leidde, in pot hield en de afgelopen 3 jaar in de volle grond. Zo min mogelijk, maar wat eraf gaat, gaat rigoureus 😁

En ik ben nog lang niet uitgeleerd, ik las namelijk zojuist dat vijgen worden kruisbestoven door de vijgenwesp (vandaar ook de grote hoeveelheid rassen en kruisingen). Die vijgenwesp komt voor in tropische en subtropische gebieden maar door klimaatverandering wordt ze steeds vaker ook in Frankrijk en zelfs al België gezien. En ik las deze week ook dat de schilkleur van een vijg niets zegt over de smaak (de lekkerste zijn de donkerste, dacht ik altijd). De kleur van het vruchtvlees zegt (uitzonderingen daargelaten) wel wat over de smaak; donker gekleurd vruchtvlees zou meer jammig en besachtig smaken, vijgen met lichtgekleurd vruchtvlees zouden meer bloemig en honingachtig smaken. Maar er schijnen sowieso grote smaakverschillen te zijn per ras; sappig, romig, droog, friszoetzuur, zoet, bessig, karamelachtig, jammig, bloemig, vol, licht, honing, bramen, kokos, etc.

Bij deze nog even de link naar een website waar ik heel veel nuttige informatie over het snoeien, de teelt in pot, etc. heb gevonden: Figboss. En ik ben dus ook druk bezig om de teeltpagina van vijgen aan te passen (nog niet klaar, ik doe mijn best), die pagina kun je hier vinden: Vijg (en daar heb ik zojuist ook even een video van Figboss geplaatst over het snoeien van vijgen).

Tot slot nog één foto, terwijl mijn fietsmand vol ligt met pruimen, bramen, vijgen en tomaten zie ik dat de appels gaan rijpen 🍏💚