Nieuwe tomaten in een nieuw jaar

Allereerst: een gezond en gelukkig 2026!!

Traditioneel horen bij een nieuw jaar goede voornemens. Ik heb er er altijd zoveel dat het bijna onzin wordt. Eén voornemen is al gesneuveld. Ik schreef 2 maanden geleden over tomaat Dancing Green Fingers: nooit meer een jaar zonder dit geweldige tomaatje. Maar de kans dat ik haar dit jaar ga telen is minimaal. Simpelweg omdat ik teveel tomatenzaden heb besteld. Voornemen nummer 2 (minder zaden/soorten zaaien/zetten) is daarmee ook gelijk ter ziele.

Het is niet mijn schuld. Er zijn teveel nieuwe, mooie en bijzondere tomatenrassen. Wist je dat er ondertussen ruim 15.000 geregistreerde tomatenrassen bestaan? Van eeuwenoud tot zo spiksplinternieuw dat ze nog niet eens F8 zijn. F staat voor Filius = zoon en het cijfer 8 staat voor de 8e generatie. En dat is de generatie waarbij men er vanuit kan gaan dat die na de voorgaande 7 generaties van selecteren eindelijk stabiel is en er geen veranderingen in nakomelingen meer zullen zijn. Oftewel: als je zaden tegenkomt van een ras waar bijvoorbeeld F6 of F7 in de beschrijving wordt vermeld, dan worden die planten vaak ‘nog niet volledig stabiel’ genoemd, en kunnen dus planten geven met tomaten waarin nog wat variatie kan voorkomen, in kleur, formaat, vorm, smaak, etc.

Het toont ook gelijk aan dat een nieuwe tomaat kweken niet makkelijk is: het kost veel tijd (8 generaties), en er zitten ook mislukkingen tussen (als in niet lekker, een slechte opbrengst, planten die gevoelig voor ziekten zijn, etc.).

Ik schreef lang geleden al eens over de blauwe tomaat (ik las net dit blog uit 2012 even terug: Ozo blauw – toen schreef ik nog blogs van 400 woorden, geen idee waar ergens in de afgelopen jaren ik zo breedsprakig ben geworden dat het er nu nooit meer minder dan het driedubbele zijn, en in dit geval zelfs vijfvoudige 🙄😄).

Voor de mensen die de blauwe tomaat nog niet kennen: het is niet echt blauw maar meer dof paars, en bij rijping wordt die kleur bijna zwart (van binnen een beetje pruimroze). Rond 2011 kwam de eerste blauwe tomaat vanuit een veredelingsprogramma op de markt: tomaat P20. Omdat die was ontwikkeld (maar ik weet niet of dat het juiste woord is) op de universiteit van Oregon werd die al snel OSU Blue genoemd (OSU = Oregon State University).

De voornaamste reden dat deze tomaat (hoogstwaarschijnlijk vanuit kruisingen met wilde solanumsoorten) werd veredeld was omdat er werd gedacht dat ze een hoog gehalte aan anthocyanen zou kunnen bevatten (waarvan ondertussen is bewezen dat ze een gunstige invloed op onze gezondheid hebben). Dat bleek echter wat tegen te vallen: het zit zeker wel in de kleur (van het velletje) maar een blauwe bes bevat altijd nog 10 tot wel 20 keer meer anthocyanen. Het veredelingsprogramma stopte, maar toen was deze tomaat al wel in de tomatenwereld terecht gekomen. En voor alle duidelijkheid: natuurlijk zijn tomaten sowieso gezond; ze bevatten vitamine C, vezels, kalium, magnesium, lycopeen, etc.

Terug naar de blauwe tomaat. Er was werk aan de winkel. Want de eerste blauwe tomaten waren bijna volledig smaakloos. Niet vies, maar gewoon niks: niet zoet, niet zuur, weinig tomatensmaak, wel vlezig en sappig dus met een goede dressing was er echt wel wat van te maken. Maar we willen geen mooie smaakloze tomaten, we willen prachtige én heerlijke tomaten.

Daarom een heel diepe buiging voor tomatenveredelaars als Tom Wagner, Brad Gates, Sofia Saakova, Blane Horton, Karen Olivier, Fred Hempel, Anna Kozula, en zo zijn er nog een flink aantal. Want zij zijn al jaren bezig om rassen te kweken die én bijzonder/mooi én lekker zijn. Uiteraard lukt dat de ene keer beter dan de ander. En iedereen heeft een eigen smaak. Maar het heeft geresulteerd in tomaten die nauwelijks nog te beschrijven zijn als het om kleur gaat. En die eigenlijk alleen nog maar in de hobbytomatenteelt te vinden zijn (ik heb ze in ieder geval nog nooit in een winkel gezien). En dat terwijl het aantal rassen gestaag groeit. Vaak met dank aan die eerste blauwe tomaat uit 2011. Maar soms ook niet hoor, ik zie ook steeds meer kruisingen tussen iets van groen en rood en geel zonder blauw. Hoe dan ook: hoe meer rassen met bijzondere kleurencombinaties er zijn, hoe meer daar weer mee gekruist kan worden waardoor je die multikleuren krijgt.

Vroeger was dus zeker niet alles beter. Al ga je mij er ook niet over horen klagen. Sterker nog; ik zat deze week bij mijn tomatenplanning voor 2026 nog met een zakje zaden van Aunt Ginny’s Purple in mijn handen. Een ras dat al decennia oud is. Maar ik heb besloten me in 2026 volledig te storten op de vrijwel nieuwe en bijzondere wereld van de multicolors 😅

Vroeger waren er alleen rode tomaten (nou ja, de allereerste tomaten die uit Zuid-Amerika naar Europa kwamen waren geel en heetten niet voor niets Pomodoro (pomme = appel en d’oro = van goud). Toen kwam er dus rood, rozerood, geel en oranje. En ook paarsbruin, crèmewit en groen (ook in het rijpe stadium). En daarna kwamen door kruisingen de tussenkleuren (abrikoos, pruimroze, watermeloenroze, mahonierood, colabruin, etc.). En vervolgens werd ik verliefd op de bicolors; hoe bijzonder vond ik dat in die tijd (zo’n 25 jaar geleden)!! Rood met goudgele streepjes, crèmewit met een bijna rozerode adering en geeloranje dat naar beneden toe verloopt naar rozerood.

En nu is daar dus al een paar jaar de bijna onbeschrijflijke tricolor. Al noem ik ze liever multicolor, want probeer maar eens een paar van de volgende tomaten in kleur te beschrijven (en bedenk dan dat die kleur van onrijp en rijp ook nog eens flink van elkaar verschilt).

Op de foto bovenaan dit blog zie je trouwens een bord met alleen maar rijpe tomaten in groene tinten (de foto maakte ik in 2023 met de rassen die ik toen teelde, van Dancing Green Fingers en Moonstone tot Rebel Starfighter V16, Wild Thyme en Atomic Fusion.

Nou ja, dit dus, hoe kun je hier niet verliefd op worden? En ondertussen hebben ze dan ook nog eens heel vaak een heerlijke smaak. Dat wordt mijn 2026. Niet alleen maar dit hoor. Een greep uit mijn planning: Elena’s Emerald Caramel, Berkeley Tie Dye Green, Chocolate Striped Icicle, Sofia’s Sweet Caramel, Very Sweet Blues, SGT. Peppers Yellow, Princess of Gothic en Mossy Oak. Maar ook gewonere kleuren als Rapunzel (rode cocktailtomaten in extra lange trossen), Orange Banana (oranje roma) en Cerise Champagne (crèmewitte cherrytomaat). Want anders gaat Jan wel heel erg schrikken 😁). En de puzzel is nog niet klaar, ik heb meer tomaten dan plaats in de kas dus moet ook nog wat schuiven en sommige rassen al naar 2027 verhuizen. Het is een luxeprobleem, ik weet het 🙄🥰

Natuurlijk ga ik al die andere tomaten niet vergeten. En er komt ongetwijfeld ook weer een jaar waarin ik alleen maar de allerlekkerste tomaten wil telen, of een jaar met vooral heel veel buideltomaten, of multiflora’s, of oude heirlooms. Maar nu heb ik blijkbaar behoefte aan een extra nieuw en kleurig 2026.

En zo zijn tomaten dus al eeuwenlang in ontwikkeling. Ik schreef eerder dit jaar over de nu nog verboden Norfolk Purple. Ik weet zeker dat de genoemde tomatenveredelaars likkebaardend denken aan welke kruisingen ze er allemaal wel niet mee zouden kunnen maken. Daar zullen we nog een aantal jaren op moeten wachten. Misschien wel net zo lang als de tijd tussen OSU Blue en de multicolors. Maar ik geef het eerlijk toe; ik hoop het nog mee te kunnen maken!

Afgelopen zomer, toen ik het blog schreef, waren er nauwelijks foto’s van de Norfolk Purple te vinden. Ondertussen kun je heel veel meer informatie en foto’s vinden, bijvoorbeeld dit artikel dat ik vond via de BBC: OPB: A new Purple tomato is available (voor alle duidelijkheid, dus nog verboden om te kopen/zaaien/telen in Nederland). Overigens ook een heel interessant artikel waarin ook de kweker van de OSU Blue nog aan het woord komt), en waarin wordt gesteld dat deze tomaat, doordat ook het vruchtvlees paars is, wél een hoog gehalte aan anthocyanen heeft. Met bijbehorende foto:

En dit is dus ook de reden waarom ik zo dol op tomaten ben: op de smaak en op de teelt, de geur van het blad, de kleur van de vruchten maar misschien dus vooral die nooit ophoudende ontwikkeling en mogelijkheden. Denk aan die oude heirlooms, de verhalen van migrerende mensen die op die manier tomatenrassen over de wereld verspreidden, rassen die generaties lang in de familie bleven, de Dwarf Tomato Project, de blauwe tomaat, nu de Norfolk Purple en wat daar allemaal wel of niet mee gaat gebeuren. En ook die nieuwe groep zeer belangrijke tomatenrassen: de ‘robuuste tomaten’. In de buitenteelt is vooral de gezondheid van de planten in ons koele en natte klimaat belangrijk. Er komen steeds meer tomatenrassen op de markt die een hoge tot soms zeer hoge resistentie tegen phytophthora hebben. En dat is geweldig en uiteindelijk zo veel belangrijker dan kleur, vorm, formaat, etc. Want ik heb daar helaas ook genoeg ervaring mee:

Dit jaar teelde ik Philamina en Resibella buiten, over allebei ben ik echt heel erg tevreden. Zo tevreden dat ik volgend jaar ook weer wat resistente tomaten buiten ga telen (Sunviva, Rondobella en Primabella).

Ik meld dit omdat Velt (Vereniging voor Ecologisch Leven, koken en Tuinieren) op zoek is naar mensen die mee willen helpen met het ontwikkelen van meer resistente tomatenrassen (ik zou dat graag willen maar ik heb nu minder tuin en nog meer tomaten dan in andere jaren, ik kan helaas niet aan hun voorwaarden voldoen). Maar mocht je het leuk en interessant lijken om mee te doen, je kunt hier meer informatie vinden en je eventueel ook aanmelden: Velt – robuuste tomatenproject

Tot slot van dit blog nog even de mededeling dat mijn eigen kleine zadenlijstje even op zich liet wachten (door iets wat in de administratie aangepast moest worden en ik zelf niet kon). Ik heb het lijstje (het is dit jaar echt maar heel klein, maar toch) zojuist geopend.

Nog 1 foto dan, van Yellow Fire, foto van 2021, nog zo’n prachtige en lekkere tomaat. In 2027 misschien weer eens een favorietenjaar, maar eerst in 2026 een heel nieuw tomatenjaar 💖🥰!!