Moeilijke materie

Ik beloofde een paar weken geleden om eens uit te zoeken hoe het zit met het kruisen van verschillende soorten pepers.

Dat bleek niet zo gemakkelijk als ik dacht. Er is in het Nederlands weinig over te vinden, ik heb uiteindelijk informatie gezocht in publicaties van Paul W. Bosland, professor en docent aan de New Mexico State University (waar rassen als Numex Twilight en Numex Big Jim zijn ontwikkeld). Hij wordt ook wel ‘The Chileman’ genoemd. Zou het een man met voorouders in Nederland zijn 🙂 ?

Afijn, ik ga gelijk beginnen want het is veel en lastig, ik ben geen bioloog. Ik denk dat het ook niet nodig is om alles tot in de kleinste details te begrijpen want dan gaat het over Interspecifieke hybridisatie, chromosomale structurele arrangementen, endosperm-degeneratie, etc. Ik heb geprobeerd om er iets van te snappen en dat hieronder begrijpelijk samen te vatten 🙂 .

Allereerst: ik schrijf hier over kruisingen tussen verschillende soorten pepers (species). Dat is veel gecompliceerder dan kruisingen tussen verschillende rassen binnen een soort want die kunnen makkelijk kruisen. Een rode en een gele Habanero kruisen  gemakkelijk. En dat geldt ook voor een puntpaprika en een blokpaprika. En een paprika kan zelfs vrij makkelijk kruisen met een cayennepeper, want ze behoren allebei tot de groep Capsicum annuum.

Een peper is zelfbestuivend, ze heeft zowel het mannelijke stuifmeel als de vrouwelijke stamper bij elkaar in 1 bloem (daarom is een zuchtje wind of een tikje tegen de plant voldoende om de peper of paprika te bestuiven).

Op de foto hieronder zie je paarse bloem van de peper Schwarze Peperoni (Capsicum annuum). Je ziet dat er zowel een vrouwelijke stamper is als mannelijke meeldraden met stuifmeel:

 

Met behulp van wat luchtverplaatsing kan ze zichzelf dus bestuiven, maar insecten (en mensen) kunnen voor kruisbestuiving zorgen door het stuifmeel van een andere pepers op de stamper te laten landen voor het stuifmeel van deze bloem dat doet.

Er zijn trouwens binnen de soort Capsicum annuum ook rassen met witte bloempjes en dat lijkt bij het kruisen tussen soorten iets belangrijks te zijn maar dat heb ik niet helemaal begrepen.

Een annuum-bloempje is wit of paars, en soms wit met paars, zoals deze (maar dan zijn er dus voorouders met witte en met paarse bloemen)

 

Er bestaan zo’n 40 soorten pepers (Capsicum species) maar er zijn 5 soorten die veel voorkomen:

  • Capsicum annuum (waaronder bijvoorbeeld cayennepeper, jalapeño maar ook de paprika)
  • Capsicum baccatum (veel aji’s vallen hieronder)
  • Capsicum chinense (dit zijn vaak zeer hete, kruidige pepers zoals Habanero’s en Scotch Bonnets)
  • Capsicum frutescens (dit zijn bijna altijd kleine hete  pepers die altijd rechtop in de planten staan, de bekendste zijn Birdseye en Tabasco)
  • Capsicum pubescens (afwijkend door de dikke zwarte zaden, voorbeelden zijn Rocoto en Manzano)

Over die laatste kan ik kort zijn: Capsicum pubescens kruist niet met andere pepersoorten.

De zaden van Capsicum pubescens zijn dik en zwart, zo afwijkend van alle andere Capsicumsoorten dat alleen dat al duidelijk maakt dat ze niet verenigbaar zijn

 

De soorten die niet in dit lijstje staan zijn vaak botanische soorten die in smaak, opbrengst, groeiwijze, vroegheid, etc. zo afwijkend zijn dat ze minder interessant zijn voor de commerciële teelt. Er zijn wel subsoorten waar mee wordt gekruist, zoals Capsicum annuum var. glabriusculum. Vaak duidt dat op een net iets ander type dat uit een ander deel van de wereld komt (want pepers komen van oorsprong niet alleen uit Zuid-Amerika, maar ook uit andere landen en werelddelen zoals Thailand, Spanje, India, Afrika, China, etc.).

Ik dwaal af, even terug: de 4 bekende soorten (annuum, baccatum, chinense en frutescens) kruisen niet gemakkelijk. Maar het kan in theorie wel. In een publicatie van Paul Bosland wordt gesteld dat de mate van genetische verwantschap daarin heel belangrijk is; hoe meer overeenkomsten in de genen, des te groter is de kans dat 2 soorten kunnen kruisen. En als die kans heel klein is, is ze er toch. Als er 100 pepers worden kruis bestoven en het mislukt 99 keer, dan is er uiteindelijk wel één kruising waar wellicht verder op geborduurd kan worden.

Als de genetische verschillen groot zijn zullen er barrières optreden. Misschien weer eens een vreemde vergelijking maar denk aan het kruisen van een mens met een chimpansee, met een rat en met een spin. Hoe meer overeenkomsten, des te groter is de kans dat het gedeeltelijk succesvol zou kunnen zijn. Hoe verder van elkaar, des te groter is de kans dat er geen bruikbare overeenkomsten zijn en het volledig mislukt. Je kunt bijvoorbeeld denken aan proefdieren die op bepaalde punten zo nauw verwant zijn aan de mens dat er medicijnen op worden getest.

Als pepers van bepaalde soorten niet kunnen kruisen wordt daarbij de term ‘incompatibiliteitsbarrière’ gebruikt (als een obstakel tussen pepers die niet verenigbaar zijn). Die barrières kunnen verschillend zijn: er zijn kruisingen die geen pepers geven. En er zijn kruisingen die wel pepers geven maar waarvan de zaden steriel zijn, niet aanwezig zijn, of alleen maar leeg, loos en verschrompeld. De zaden kunnen er ook prima uitzien en kiemen maar geen goede planten geven. Denk daarbij aan het vroegtijdig sterven van al dan niet misvormde zaailingen. Of er groeit nog wel een volwassen plant die echter geen pepers kan produceren. Allemaal manieren om te verhinderen dat verschillende soorten die niet verenigbaar zijn toch kruisen.

Ik herken het laatste voorbeeld: vroeger ruilde ik peperzaden, en ik kan me herinneren dat ik eens een peperras zaaide van geruilde zaden, en dat de zaden goed kiemden, de planten goed groeiden en ook behoorlijk groot werden (ik had zo’n setje van 3 planten bij elkaar). Er verschenen wel bloemknopjes maar die vielen telkens al af voor ze opengingen. Uiteindelijk was er in oktober geen enkel bloempje gaan bloeien, allemaal voortijdig afgevallen. En ik had dus ook geen enkele peper van de drie planten. De plant was nog steeds gezond, wel 120 centimeter hoog. Ik begreep wel dat het iets met een kruising was, maar nu begrijp ik beter wat er aan de hand was. Had ik er toen maar foto’s van gemaakt 🙂 .

Ik kan me verder geen andere voorbeelden van problemen met kiemen, groei of vruchtzetting herinneren. Wel is er hier eens een paprika gekruist: de Blue Jay. Ik weet niet met welk ander ras, ik weet alleen dat het ook een paprika was (want ik houd paprika’s en pepers in 2 verschillende kassen van elkaar gescheiden).

De originele Blue Jay; plompe blokpaprika’s die van paars naar donker rozerood rijpen

 

De kruising:

De gekruiste paprika Blue Jay, de zaden geven planten die meer conisch gevormde paprika’s maken die ongeveer dezelfde onrijpe kleur paars hebben maar nu afrijpen naar geel

 

Zo gemakkelijk kruisen rassen binnen een soort dus. Op verschillende universiteiten worden soorten geprobeerd met elkaar te kruisen. Om goed onderzoek te doen worden er meerdere soorten gekruist en gezaaid, allemaal onder precies dezelfde omstandigheden opgekweekt, verzorgd en geoogst (zo las ik dat de zaden werden gezaaid in incubators bij 27,5 graden, 8 uur in licht en 16 uur in het donker, dat blijkt dus de meest ideale kiemtemperatuur voor peperzaden te zijn, handig om te weten 🙂

Voor wie er interesse in heeft; je kunt op deze pagina een tabel vinden waarin de globale uitkomsten van verschillende kruisingen staan: The Chileman. De hele pagina is trouwens interessant en in begrijpelijke taal. Ik vind het bijzonder dat er na kruisingen tussen soorten soms niet meer dan 2% kiemt of overleeft, maar soms kan het ook wel 14% of 20% zijn. Het viel me op dat in al die cijfertjes de kans op slagen het grootst is wanneer Capsicum frutescens één van de twee soorten is.

En nog iets bijzonders: het lukt bijvoorbeeld amper om een kruising te maken tussen mannelijk stuifmeel van een Capsicum frutescens met een vrouwelijke bloem van een Capsicum baccatum (minder dan 3%), maar is er veel meer succes wanneer de kruising in sexe andersom is, dus wanneer stuifmeel van een Capsicum baccatum de stamper van de bloem van een vrouwelijke Capsicum frutescens bevrucht. Bijzonder hè! Ik las ook dat de heetste pepers ter wereld (ooit begonnen met de Bhut Jolokia) bijna zeker een kruising is tussen een Capsicum chinense en een Capsicum frutescens.

En die groep belachelijk hete pepers dijt flink uit, veredelaars zijn op zoek naar een nog hetere peper, of een betere opbrengst of andere kleuren, een vroeger ras, etc. in die groep. Ik ben ondertussen al zo oud dat ik de tijd vóór die groep extreem hete pepers heb meegemaakt (waarbij de Capsicum chinense Red Savina de heetste peper ter wereld was, nu een lachertje 🙂 ). Het is bijzonder om te bedenken dat al die die nieuwe rassen als Carolina Reaper, de Bubblegums, Jonah Strains,  Scorpions, 7-pots en noem ze allemaal maar op, uiteindelijk uit één of een handjevol kruisingen tussen chinense en frutescens zijn ontstaan.

Peper Bhut Jolokia

 

Bij ‘hobbyisten’ gaat het bij het kruisen vaak om variatie in heetheid, smaak, kleur, etc., de professionals kruisen vooral voor verbeteringen in ziekteresistentie opbrengst, droogtebestendigheid, etc.. Allebei welkom (al komen er nu wel zoveel rassen bij dat ik me soms afvraag wat nu nog de meerwaarde van een aantal van die rassen is). Het kruisen door professionals is over het algemeen ‘gezonder’. Bewust kruisen is sowieso best lastig, bij de nog dichte bloem moeten de meeldraden worden weggeknipt en dan moet alles geïsoleerd blijven tot er met de hand wordt bestoven. Daarna moeten het jaar erop de zaden worden gezaaid en die worden dan F1 genoemd. Pas na 8 generaties selecteren op identieke planten en identieke pepers (dus na F8) wordt een ras stabiel beschouwd. Dat geldt voor rassen binnen een soort en dat lukt regelmatig. Maar het geldt dus ook voor kruisingen van soorten en dan gaat er voor die tijd heel veel fout.

Want een kruising tussen soorten kan in eerste instantie nog wel lukken. Maar in de generaties daarna zie je dat de genen van verdere voorouders steeds belangrijker worden (zoals 2 blauwogige ouders een kindje met de bruine ogen van oma). Uiteindelijk kunnen in de volgende generaties de bijzonder kleur, grootte, heetheid, of wat je dan ook wilde bereiken met die kruising, weer verloren gaan. En professionals kunnen kruisen met meerdere zaden en planten (bijvoorbeeld 50 planten zaaien en daar telkens de beste planten van kiezen voor de volgende generaties). Hobbyisten kruisen vaak op veel kleinere schaal (minder planten, minder keuze, minder zaden) en dan wordt de kans op ziekten en ‘defecten’ groter (je kunt dat enigszins zien als een soort ‘herhaaldelijke inteelt’).

De conclusie: eigenlijk zit de natuur heel ingenieus in elkaar 🙂 .

Daarmee heb ik de vraag waar een kruising tussen 2 soorten toe gaat behoren nog niet beantwoord. En dat is misschien ook de moeilijkste vraag. Al die nakomelingen van de Bhut Jolokia buiten beschouwing latend (want die is zo stabiel dat ze is ingedeeld bij de Capsicum chinense en alle nakomelingen zijn raskruisingen en geen soortkruisingen) zie je maar heel zelden een kruising tussen soorten.

Een peper uit de groep Capsicum baccatum is te herkennen aan de witte bloempjes die altijd okergele tot olijfgroene vlekjes hebben

 

Ik heb op de website van Semillas (een betrouwbare zaadhandel van peperzaden) het aantal rassen dat daar wordt verkocht geteld:

  • Capsicum annuum:     222 rassen
  • Capsicum chinense:     231 rassen
  • Capsicum baccatum:     58 rassen
  • Capsicum pubescens:     23 rassen
  • Capsicum frutescens:     11 rassen
  • overige Capsicumsoorten:      6 soorten

In die in totaal 551 pepers die daar worden verkocht tel ik 4 kruisingen: Jamaiacan Red Hot en Jamaican Yellow Hot (beide  Capsicum chinense x Capsicum annuum), en Vicentes annuum (Capsicum chinense x Capsicum annuum). En die staan alle drie in zowel de lijst met chinensepepers als in de lijst met annuumpepers. En dan staat er nog een Yaki Blue Fawn in (een kruising tussen Filius Blue = Capsicum annuum en Bhut Jolokia = Capsicum  chinense) en die staat in de lijst van de chinensepepers, omdat de pepers vooral op een chinensepeper lijken (op de kleur na).

Oftewel: succesvolle kruisingen zijn vooral kruisingen tussen rassen. Als er al soorten succesvol worden gekruist valt het overgrote deel daar ergens in de volgende 8 generaties weer vanaf. En wat er dan nog overblijft wordt als kruising in beide categorieën ingedeeld, tenzij de peper overduidelijk meer kenmerken van één van de twee soorten heeft. De sterkste wint dus altijd, als het gaat om indeling, maar ook bij het doorgeven van eigenschappen in kruisingen. Zoals een donkere huidskleur dominant is over een lichte huidskleur, zoals bruine ogen dominant zijn over blauwe ogen, zoals hete pepers dominant zijn over milde pepers, zoals rijp rood en geel dominant zijn over tertiaire kleuren als perzik, abrikoos, oranje, etc. En het is dus heel bijzonder als het lukt om uit 2 soorten iets nieuws te kweken dat ook 8 generaties later nog even goed, gezond, mooi, heet en lekker is.

Een foto van een paar jaar geleden van de pepersoorten van dat jaar, je kunt zien hoe verschillend pepers kunnen zijn in vorm, kleur en grootte (en dan heb ik het nog niet over vroegheid, opbrengst, smaak en heetheid)

 

Poehee, dat was een compleet en meerdaags project. Misschien niet voor iedereen interessant, maar voor Kristof: ik hoop dat dit antwoord is op je vraag 🙂 . En ik heb er zelf weer van geleerd, ook belangrijk. Kijk vooral op deze pagina als je interesse hebt in een veel meer gedetailleerd verslag van het onderzoek en links naar websites en referenties. En als een bioloog dit verhaal ooit leest en  opmerkingen, verbeteringen of aanvullingen heeft, heel graag!

Dan tot slot heel kort nog even wat ik verder te melden heb:

Ik heb op de website van Pokon een blog geschreven over De tuin en de kas in de winter

 

Deze foto maakt ik anderhalve week geleden in de kas, bijna niet te geloven hè!

En ik heb nog wat aan de website gedaan:

Bijgewerkte pagina’s:

En één nieuwe pagina:

Volgende week beloof ik een kort en simpel blogje over wat ik in januari eens zou kunnen zaaien, daar ben ik zelf ook wel aan toe (aan zowel het kort, het simpel en het zaaien 🙂 ). Iedereen een vrolijke jaarwisseling gewenst!

31 reacties op Moeilijke materie

Simone Brus 28 december 2019 om 19:10

Jeetje wat een mooi en makkelijk te lezen artikel Diana. En wat een uitpluizenrij (woord bestaat niet) Heel hartelijk dank hiervoor. Ik zet deze pagina vast om alles snel terug te vinden.

Ruud & Diana 29 december 2019 om 09:56

Hallo Simone,
Dankjewel, fijn om te horen!
Diana

Van Brandt Maria 29 december 2019 om 08:33

Proficiat, heel leerrijk!
Beste wensen voor 2020!!!

Maria

Ruud & Diana 29 december 2019 om 09:57

Hallo Maria,
Goed om te horen! Ook jij een vrolijke jaarwisseling en daarna alle goeds voor 2020 gewenst!
Diana

Anoniem 29 december 2019 om 09:17

Heel begrijpelijk en leerrijk verhaal. Bedankt Diana!!!

Een groeivol 2020 voor iedereen.

Mime

Ruud & Diana 29 december 2019 om 09:58

Hallo Mime,
Fijn om te horen!
En een gelukkig en gezond 2020, plus een mooi tuinjaar gewenst!
Diana

Wendy Frehé 29 december 2019 om 10:08

Dag Diana
Heel verhelderend! Nu is mijn vermoeden bevestigd waarom sommige paprika’s ineens een pittig tintje krijgen.Eigen zaad in een kas waar ook pepers staan.. Weliswaar aan de andere kant, maar die afstand is dus geen probleem voor ’t stuifmeel.
Wendy

Ruud & Diana 30 december 2019 om 09:33

Hallo Wendy,
Nee, ik vrees dat de route die een eventuele bij of hommel in de kas aflegt niet direct heel logisch hoeft te zijn 🙂
Maar omstandigheden kunnen ook zorgen voor een vleugje heetheid. Ik herken dat zelf bijvoorbeeld bij de rassen Healthy en Pimento del Piquillo die hier middenin de zomer gewoon lekker zoet en fris waren maar richting het einde van het seizoen (koeler, minder voeding over, planten uitgeput, wie zal het zeggen) wat heetheid rond de zaadlijsten kregen. Uiteindelijk zijn het niet eens zusjes, het zijn eeneiige tweelingen 🙂 . Afhankelijk van de genetische samenstelling (zaadvaste rassen met welke voorouders uit welke groepen en welke continenten) kunnen ze onder bepaalde omstandigheden meer of minder pittig worden. Maar ook de nakomelingen in het volgende jaar, door kruising met elkaar, want het is niet duidelijk wie de voorouders waren.
groetjes,
Diana

Tineke 29 december 2019 om 10:21

Hoi Diana
Nog even en je mag weer aan het zaaien.
Wat een boel pepers, overwegend rood/ oranje als ik je combi foto bekijk. Ik heb nog steeds een flesje knaloranje ( hete!) olie , gemaakt met pepper flakes die ik ooit van je kocht.
Groet ook aan Ruud
Een groeizaam 2020 toegewenst.
Tineke

Ruud & Diana 30 december 2019 om 09:40

Hallo Tineke,
Ja, de onrijpe kleuren van paprika’s en pepers kunnen variëren van wit, lila, paars, zwart, lichtgroen, crème, chocoladebruin, lichtgeel en donkergroen. Maar rijp wordt het gros van de pepers en paprika’s rood, geel, oranje of bruin (al zijn er nog wat tertiaire kleuren als zalm of abrikoos en rozerood).
Leuk, peperolie! Ik heb dit jaar weer nieuwe gemaakt, gebruik het zelf heel vaak en maak elk jaar nieuwe maar je kunt zeker een flink aantal keren olie bijvullen bij de gedroogde pepers.
Ook jij en je familie een in alle opzichten mooi 2020 gewenst!
Diana

peperolie

Pien 29 december 2019 om 10:36

Dag Diana, wat een informatie, wat een werk heb je er weer van gemaakt! Jij bent geen bioloog? Nou, ik denk dat een hoogleraar in de peperologie ( nee, bestaat niet) jou graag wil ontmoeten en je onmiddellijk uitlacht als je jezelf als amateur neerzet. Diep respect! Trouwens, wanneer kom je nou eens gewoon op de tv met een moestuinprogramma. Lijkt mij zo heerlijk, niet alleen Monty’s “welcome to Gardeners world” maar ook “Welkom in Diana’s mooie moestuin”) En dan daarna die oogst inmaken en invriezen en zo. Maar tot die tijd….voor Ruud en jou mijn allerbeste wensen voor 2020.

Ruud & Diana 30 december 2019 om 09:50

Hallo Pien,
Ha, nee echt geen kennis, maar misschien ben ik redelijk goed in het maken van begrijpelijke samenvattingen, dat zou ik al een groot compliment vinden!
Ik beloof je nooit op TV te komen, ik ben echt heel slecht in praten, zou ook nooit lezingen kunnen geven (heb nog nachtmerries van die paar spreekbeurten op school en dat is toch lang, lang geleden 🙂 ).
Laat mij maar schrijven. En ga ik zelf genieten van Gardnener’s World. Maar het zou wel fijn zijn als er eens een leuk en interessant Nederlands programma over tuinieren op tv zou komen.
Voor jou en de mensen om je heen ook een vrolijke jaarwisseling en daarna een gezond, gelukkig en groeizaam 2020 gewenst!
Diana

Kristof 29 december 2019 om 13:19

Wauw zeer interessante blog. Ik ga zeker bijlezen op de website van de chileman. Sorry voor de moeilijkere vraag ☺️ maar wel zeer interessante materie. Misschien een bioloog vinden voor een nieuw boek. Jij dan de praktische kennis en de mooie foto’s plaatsen en laura het grafische ontwerp ik zet het boek dan terug op onze website.

Prettige wensen voor het nieuwe jaar!

Ruud & Diana 30 december 2019 om 09:56

Hallo Kristof,
Geeft niks 🙂 , het was ook leerzaam voor mezelf, fijn om te horen dat je er iets aan hebt!
Nog een boek….. poeh, ik vond deze al zo’n ‘bevalling. Maar vroeger zei ik ‘nooit’, nu zeg ik “Zeg nooit nooit 😉
Ook jij en je familie een mooi 2020 gewenst!
groetjes,
Diana

Yvonne 29 december 2019 om 18:36

Wauw hee, die winterkas!! Diep onder de indruk! Hebben jullie geen last van ratten of ander ongedierte in de kas? Mijn weeuwenteelt spitskool en bloemkool is opgegeten helaas. Niet de zaden, maar de plantjes zelf, allemaal (+ een vol pak slakkenkorrels , compostmaker en een vol pak bloedmeel….)Dat houdt mij tegen om meer te zaaien in de kas ’s winters.

Ruud & Diana 30 december 2019 om 10:07

Hallo Yvonne,
Wat vervelend!
Hier vooralsnog geen ratten en muizen. Wel een mol die al flink wat schade heeft aangericht (onder de veldsla, lenteui, palmkool en in de andere kas onder sla en andijvie, wat spitskool die hij volledig uit de grond had geduwd, etc.).
Wij hebben hier ook wel eens gezien dat slakken aan kartonnen verpakkingen vraten. Een heel pak slakkenkorrels opeten en dan nog niet dood zijn: dan zijn je slakkenkorrels niet goed of je hebt veel te veel slakken.
Het voordeel van een kas is gelijk haar nadeel: ze is een half gesloten systeem; wat er niet in zit komt er ook niet gemakkelijk in, maar wat er wel in zit dijt gemakkelijk uit en krijgt je niet makkelijk weg.
Om die reden controleer ik elk bakje en potje en plantje dat ik mee de kas in neem op slakkeneitjes, slakken, luis, etc.
Tegen slakken: koop een pak van de allergoedkoopste droge kattenbrokjes, daar zijn ze gek op. Leg ze (bij voorkeur na een bui regen of tegen de avond) op een plat bord en ga na een uurtje kijken – dan kun je er heel veel tegelijk bij elkaar rapen.
Je moet dat uiteraard volhouden en herhalen tot je geen enkele slak meer ziet, en dan kun je zeker weer maanden vooruit voor er weer nieuwe worden geboren die honger hebben.
groetjes,
Diana

Margriet M 30 december 2019 om 09:23

Hallo Diana en Ruud,
Whow je hebt er weer een flink staaltje kennis neergezet, respect! En wat een mooie foto van jullie winterkas ( dit is dus doorslaand succesvol te noemen!)
Met zoveel groente in de kas hoef je niet zoveel meer in te maken s’zomers lijkt me, je kunt jaarrond vers eten, heerlijk.
Hele fijne jaarwisseling gewenst en voor volgend jaar, weer een Groeizaam Tuinjaar met helverlichte Geluk en Gezondheid samen. Groetjes‍♀️

Ruud & Diana 30 december 2019 om 10:12

Hallo Margriet,
Ja mooi hè! Ik moet eerlijk toegeven dat ik tot nu toe niet zo heel veel uit de kas heb geoogst (op rucola, kervel, sla en mosterdblad na), simpelweg omdat ik zo geniet van alles wat er groeit en het plukken niet altijd over mijn hart kan verkrijgen.
Maar vanaf volgende week ga ik juist volop oogsten, want ik wil ook weer gaan zaaien, dus ik moet plaats gaan maken 🙂
Ook jij en de mensen om je heen een heel gelukkig en gezond 2020, en een mooi tuinjaar gewenst!
groetjes,
Diana

Gerrie 30 december 2019 om 12:26

Hallo Diana en Ruud,
Het is iedere keer weer een waar genoegen om de blog te lezen. Deze was heel interessant.
Dank je wel.
Voor het komende jaar wens ik jullie een goede gezondheid toe en heel veel moestuinplezier, en Diana ik hoop dat je steeds weer inspiratie vind om ons te laten meegenieten en meeleren van jullie tuin ervaringen.

Ruud & Diana 31 december 2019 om 09:32

Hallo Gerrie,
Dankjewel!
Ook jij en je naasten een gezond, gelukkig en groeizaam 2020 gewenst!
Diana

Iris 31 december 2019 om 16:01

Hallo Diana,
Ik vroeg me af of je de kas niet juist moest laten ‘rusten’ in de winterperiode?
Om de grond te laten herstellen ofzo? Of vul je alles weer aan met compost ed?
Ik vind het er van binnen geweldig uitzien op de foto. Wat een kleurenpracht.
Groetjes Iris

Ruud & Diana 1 januari 2020 om 09:48

Hallo Iris,
Dat werd vroeger zeker wel gedacht, en nu soms ook nog steeds. En het zou zeker ook een keuze zijn, wij hebben jarenlang de kas in de winter laten rusten.
Er zijn vakken in de tuin waar op één of 2 kolen na niets meer in staat, die we hebben schoongemaakt en bedekt met een laag mest met stro om te rusten.
Tegelijkertijd: wat is rusten? In de berm groeit in een zachte winter het gras en onkruid ook gewoon door, en als het kouder wordt staat het stil. En uiteindelijk is dat ook zo in de kas, we kunnen er nu volop uit oogsten, maar dat is allemaal gekiemd en gegroeid in de herfst. De planten staan in de kas nu ook stil, door de kou en ook het gebrek aan voldoende licht. Nu het januari is en het (heel) langzaam iets lichter wordt kunnen sommige soorten daar in de komende weken ook weer iets gaan groeien.
Het is uiteraard wel heel belangrijk om tussen de verschillende teelten door heel goed voor de grond te zorgen: zieke planten opruimen, de grond luchtig houden, voeden (niet alleen met voedingsstoffen maar ook met mineralen en sporenelementen, dus we gaan bijvoorbeeld binnenkort compost in de kas op plekken leggen waar we hebben geoogst, en we hebben voor het zaaien en planten in september/oktober wat koemestkorrels en lavameel gestrooid, etc.).
groetjes,
Diana

Carine p 1 januari 2020 om 15:56

Prachtige tekst Diana, heel leerrijk. Dit zal allicht ook bv verklaren waarom mijn piment des landes die jij bij de paprika’s zet, bij mij redelijk pikant zijn. Pepers zijn voor mij een passie, ik vind dit zo mooi, al die mooie vormen en kleuren. Het enige waar ik een hekel aan heb, is het versnijden. Zelfs met handschoenen aan, blijft het brandend gevoel van de zaadlijsten. Maar ik blijf volharden. Bedankt voor het leerrijke artikel!
Groetjes carine

Wijnie 1 januari 2020 om 16:19

Hoi Carine,
Afgelopen jaar heb ik een keer van die dikke rubber handschoenen aangetrokken. Dat werkte bij mij goed, het is niet erg handig, maar daarna had ik geen last van mn handen. Met plastic handschoenen wel.
Groetjes Wijnie

Ruud & Diana 2 januari 2020 om 10:18

Hallo Wijnie,
Ja, gewone dunne latex of vinyl handschoenen houden de heetheid inderdaad niet tegen.
Ik ga het zeker ook eens proberen met dikkere huishandschoenen proberen, ik zag dat je ze op internet ook op maat kunt kopen.
groetjes,
Diana

Ruud & Diana 2 januari 2020 om 10:08

Hallo Carine,
Dankjewel! Ja, dat snijden is hier ook nog wel een dingetje.
Ik smeer mijn handen altijd eerst in met olie voor ik handschoenen aantrek, dat helpt ook nog wel wat (omdat capsaïcine, dat wat een peper heet maakt, ook een olieachtige stof is, lost het veel makkelijker op in olie dan in water met zeep).
groetjes,
Diana

Yvonne 2 januari 2020 om 18:59

Bedankt voor de tip van de kattenbrokken tegen slakken! Een mol in de kas lijkt me ook niet alles… Die bleef bij mij gelukkig bij de tegels (waarschijnlijk z’n hoofd gestoten en hard weggerend of weggegraven tot hij in een andere tuin zat ;)). Ik denk trouwens niet dat slakken de slakkenkorrels hebben opgegeten, maar ratten. Het ziet er opengeknaagd uit. Hoop stiekem dat een hele doos ook voor een rat te veel is om te overleven…

Ruud & Diana 3 januari 2020 om 07:35

Hallo Yvonne,
Ik vrees dat muizen en ratten niet heel snel doodgaan van slakkenkorrels, want het doodt alleen dieren met een kopklier en dat is blijkbaar alleen een slak (heb ik gehoord/gelezen, het fijne begrijp ik er ook niet van.
Dan zullen het geen slakken zijn, dat hebben we hier wel eens gezien maar dan zijn er gewoon verschillende lagen van het karton in vlakken opgegeten, het zien er dan uit of je zelf karton scheurt en er zo’n laag vanaf scheurt.
Ik hoop dat je iets kunt bedenken tegen de ratten en/of muizen!
Diana

Anke Reijenga 26 januari 2020 om 10:55

Dag Diana;
Ik las dat je graag wil weten of er meer mensen zijn die je blog niet meer ontvangen.
Ik krijg die ook niet meer; 26 december 2019 was de laatste.
Een mooie gelegenheid nu ook om je te bedanken voor alle mooie blogs die ik gelezen heb!
Ik ga proberen me weer opnieuw aan te melden.
Vriendelijke groet. Anke

Ruud & Diana 26 januari 2020 om 14:21

Hallo Anke,
Dankjewel voor je melding en voor je aardige woorden!
Ik hoop dat je volgend weekend de mail weer gewoon krijgt en het opgelost is!
groetjes,
Diana

Ben Kooi 14 mei 2020 om 14:18

Beste Diana,
Ik lees altijd graag je artikelen. Leuk geschreven en vaak leerzaam. Veel gehad aan dit artikeltje (en de andere over pepers); ik was er zelf ook net mee bezig om e.e.a. uit te zoeken. Het kwam zéér op tijd!
Vriendelijke groet,
Ben


Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Meld je aan voor de nieuwsbrief

Naar de reacties Do NOT follow this link or you will be banned from the site!