Kruisen

In deze donkere dagen voor kerst is het leuk om eens wat uit te pluizen, en te schrijven over een vraag die me eerder dit jaar werd gesteld. Ik ben maar een hobbyist en weet ook niet overal antwoord op, en in de zomermaanden heb ik vaak geen tijd om iets uit te zoeken. Nu wel (nou ja, tussen boodschappen, kerstboom optuigen, opruimen op de volkstuin en de website bijwerken door).

Een vraag die elk jaar wel een paar keer wordt gesteld gaat over het kruisen van vruchtgewassen zoals komkommers, courgettes, pompoenen, meloenen, etc.. In alles wat ik over dit onderwerp kan vinden, in de Nederlandse en Engelse taal, kan ik nergens vinden dat het kruisen in het jaar van telen  mogelijk is. Alsof er niet eens twijfel over kan bestaan. Een kruising zorgt altijd pas in de volgende generatie voor afwijkingen.

Toch denken veel mensen dat het wel kan, omdat ze zelf ervaren dat er soms courgetteplanten zijn die bittere courgettes geven, of een pompoenplant met vruchten in een afwijkende vorm, smaak of kleur. Om die reden heb ik zelf ook nog wel getwijfeld. En ik weet het ook nu nog niet voor 100% zeker, omdat er altijd weer nieuwe verhalen komen van mensen die ervan overtuigd zijn dat hun courgette anders is doordat ze naast een pompoen groeit en is gekruist. Ik hoop daarom dat een bioloog of veredelaar dit nog eens leest en het definitieve uitsluitsel kan geven.

Ik heb wel bedacht waarom we zouden kunnen denken dat courgettes, pompoenen, etc. in dezelfde generatie al kruisingen kunnen geven. Ik denk dat het komt omdat we planten met onszelf vergelijken, ik doe dat zelf in ieder geval regelmatig. Ik denk aan het feit dat ik mijn adem inhoud als ik tomaten stek, want elke seconde dat een afgesneden stek geen vocht krijgt is de kans op succes kleiner. Soms praat ik ook wel tegen planten, niet heel vaak, maar ik zeg wel eens sorry als ik een grote tak van een appelboom weg moet snoeien. En ik verbaas me nog elk  jaar over het wonder van het zaaien en kiemen, alsof er baby’s worden geboren.

De verwarring rond het kruisen ligt, denk ik, bij de vruchten. Als mens zou ik kunnen denken dat de pompoenen de kinderen van de pompoenplant zijn. Maar dat is niet zo. De planten die het jaar erop uit de zaden van pompoenen komen zijn de kinderen. De pompoenen zelf zijn een verlengstuk van de pompoenplant zelf. Misschien niet een heel frisse vergelijking maar als we perse de mens met de plant willen vergelijken zou je kunnen bedenken dat de vrucht = de pompoen (of courgette, meloen, etc.) een soort van baarmoeder is 🙂 .

Maar zonder grap; als een mens een kind krijgt zal dat kindje zowel eigenschappen van vader en moeder bevatten (en van de generaties daarvoor), zowel in huidskleur, oogkleur, erfelijke aandoeningen, karaktereigenschappen, etc.. Maar de baarmoeder is van de vrouw en die verandert niet kleur, vorm of wat dan ook.

Ik weet ook wel dat je het niet kunt vergelijken, maar toch. Een courgetteplant maakt courgettes. En als er een hommel = bestuiver komt die ook een bloem van een ander courgetteras heeft bezocht, dan is de kans op kruisen heel groot. Maar het is het kind (het jaar erop, dat wat uit de zaden komt) dat is gekruist, niet de courgette/vrucht zelf want dat is slechts een omhulsel waar de zaden (baby´s) in groeien.

Sterker nog, je ziet bij bijvoorbeeld courgettes en pompoenen de aanstaande vrucht al onder de bloem zitten. Die verandert niet alsnog van kleur, niet van vorm en dus ook niet van smaak, ongeacht welke plant/bloem de bij of hommel daarvoor heeft bezocht. Die eigenschappen liggen al vast. En dat geldt voor soortechte rassen maar ook voor gekruiste rassen:

 

Op de foto hierboven zie je 3 pompoenen onder elkaar (en rechts een Tromba d’Albenga). Bij de 3 pompoenen zie je dat de bovenste en onderste in vorm en kleur al zijn gevormd (al zal de kleur uiteraard in de loop van het groeien en rijpen van nature nog veranderen), terwijl de bloem amper is uitgebloeid. Maar die middelste, daar is wat mee; wat minder gelijkmatig van vorm, met wat vreemde groene strepen. Dat komt niet omdat ze is bevrucht door een bij of hommel die bij een andere pompoen is geweest want de bloem is pas net aan het verwelken en de week ervoor (zelfs toen de bloem nog in knop was) zag de pompoen-in-wording er ook al zo uit. De eigenschappen lagen al vast in de zaden waaruit deze planten zijn gekweekt. Ze is dus een gekruiste pompoen, maar dat is niet nu gebeurd maar in de vorige generatie. Vorig jaar is ze gekruist, daar zag je toen niks van maar de zaden van die pompoen hebben voor een plant met deze ‘afwijking’ gezorgd.

Ik maakte nog een foto:

 

De 2 pompoenen die als baby geel waren groeiden en zijn bij het rijpen mooi oranje geworden. De pompoen linksvoor is de pompoen die als baby van die groene strepen had. Ze is nu wat lichter van kleur dan de andere 2 pompoenen. En ze heeft een vaag blauwgroen randje rond de steel en ook nog wat groens en streperigs op de schil (al is dat niet heel goed te zien). Het is niet heel opvallend maar wel net afwijkend. Ik weet trouwens niet welke pompoenen van welke planten kwamen (omdat er dit jaar heel veel pompoenplanten naast en door elkaar groeiden).

Ik heb zelf geen zaden geoogst, dit zijn dus pompoenen die van planten uit gekochte zaden komen, maar ook daar kan sporadisch dus nog wel eens een gekruiste pompoenplant tussen zitten. Er was trouwens ook verschil in smaak; het vruchtvlees van de net iets afwijkende pompoen was net zo oranje als dat van de andere 2 pompoenen maar ze was iets minder zoet en de structuur was korrelig (terwijl die van de andere pompoenen gewoon glad en zacht was). Soms kunnen pompoenen (of komkommers of courgettes) zelfs heel bitter smaken, en ze zijn dan vaak ook nog eens licht giftig, zie daarover meer op de teeltpagina’s.

Nog een gedachte:

Jaren geleden ging het minder goed met de volkstuinen (in het algemeen en met die waar wij tuinier(d)en in het bijzonder). Er waren toen zoveel niet verhuurde tuinen dat tuinleden stukjes grond buiten hun tuin om mochten gebruiken, in ruil voor onderhoud, tot de tuinen weer werden verhuurd. Om die reden hebben we een paar jaar lang elke zomer een veldje van ongeveer 60 tot 75 vierkante meter vol courgettes en pompoenen geteeld. Voor het leuk en lekker, omdat het de grond bedekte, onkruid tegenhield, etc., we gaven de courgettes en pompoenen die we zelf niet wilden weg, aan familie, vrienden en tuinleden.

 

Met meer dan 40 tot 50 pompoen- en courgetteplanten, in zoveel mogelijk verschillende rassen, in een open veld waar veel insecten vliegen, moeten die soorten en rassen zeker zijn gekruist. Er wordt dus wel gedacht dat kruisingen soms direct in deze generatie al te zien zijn. Ik kan alleen maar zeggen dat ik nog nooit een langwerpige courgette heb gevonden in een plant die ronde courgettes geeft:

 

En ik heb ook nog nooit een knalgele tomaat in een tros met felrode tomaten gevonden. Ik heb nog nooit een groenvlezige meloen in een plant met oranjevlezige meloenen gevonden. etc.. Bij een kruising bleken altijd meerdere vruchten in een plant min of meer afwijkend te zijn. En die planten kwamen dus altijd uit de zaden van een gekruiste plant, in de generatie ervoor was er iets fout gegaan, de verandering in eigenschappen werden toen vastgelegd en niet nu.

Ik hoop dat ik in dit blog een klein beetje uit heb kunnen leggen waarom we soms denken dat vruchtgewassen zijn gekruist. Nogmaals, ik ben een hobbyist en geen professional. Maar alles wat ik kan vinden wijst in die richting. Ik vond bijvoorbeeld ook deze informatie op de website van de Iowa State University:

“When crosses occur between members of the same species, we do not see the effect of the cross the first year. However, if the seeds are saved and planted, the plants will produce fruit that will be different from either of the parents. Once in a while, gardeners will allow a chance seedling to grow in their garden. The fruit that sets on may appear quite unusual. Occasionally one can guess what the parents were by looking at the fruit and/or remembering what was planted in that area of the garden the previous year. For example, a pumpkin-shaped fruit with greenish bumps on it may suggest a parentage of pumpkin and green-warted gourd. As you can see, gardeners with a small plot need not worry about cross pollination when planting cucurbits in their garden. Poorly flavored melons or cucumbers are usually due to unfavorable soil or weather conditions, not the result of cross-pollination”.

Voor wie het in het Engels lastig vindt, vrij vertaald:

“Wanneer kruisingen plaatsvinden tussen leden van dezelfde soort, zien we het effect van die kruising het eerste jaar niet. Als de zaden echter worden geoogst, bewaard en gezaaid, zullen die planten vruchten produceren die anders zullen zijn dan één van de ouders. Eens in de zoveel tijd kunnen er zaden kiemen in de tuin van een hobbytuinder. De plant die opkomt kan vruchten geven die vrij ongebruikelijk lijken. Af en toe kan men raden wat de ouders waren door naar de vrucht te kijken en/of te herinneren wat het jaar daarvoor in dat deel van de tuin was geplant. Een pompoenvormige vrucht met groenachtige bultjes kan bijvoorbeeld wijzen op een afstamming van een groen-wrattige pompoen. Zoals u ziet, hobbytuinders hoeven zich geen zorgen te maken over kruisbestuiving bij het planten van pompoenachtigen in hun tuin. Smaakloze meloenen en bittere komkommers zijn (tenzij in de vorige generatie gekruist) meestal te wijten aan ongunstige bodem- of weersomstandigheden, niet het resultaat van kruisbestuiving in het huidige jaar”.

En op de website van University of Illinois vond ik dit korte maar heldere antwoord op de vraag:

Can squash varieties cross-pollinate with one another or with pumpkins in the garden? Yes. Any variety of squash or pumpkin in the same species can cross-pollinate. Cross-pollination does not affect the current crop, but the seed does not come true the following year”.

En ook hier weer even de (vrije) vertaling:

“Kunnen pompoenrassen onderling of met pompoenen in de tuin kruisbestuiven?
Ja. Elke soort pompoen of courgette van dezelfde soort kan kruisbestuiven. Kruisbestuiving heeft geen invloed op het huidige gewas, maar het zaad komt het volgende jaar niet soortecht terug”.

Uiteraard zijn andere meningen, ervaringen en reacties altijd van harte welkom!

En dan nog even: ik hoop niet dat dit je beeld verandert en je voortaan bij elke pompoen- of courgetteplant met vruchten een visioen krijgt van een plant met meerdere baarmoeders. Maar eigenlijk is dat dus wel zo 🙂

Tot slot dan nog een paar foto’s. We zijn deze week nauwelijks naar de tuin geweest, alleen maar om even snel wat te oogsten voor het avondeten. We hopen er zaterdag en volgende week eens flink te kunnen gaan opruimen. Maar deze eenjarige bloem laten we nog even staan. Het is me al wel vaker opgevallen dat Matthiola (Nederlandse naam: Violier) heel lang kan bloeien, zeker als ze in een verhoogde bak of in een pot staat. Deze spant dit jaar de kroon (het was een mengsel met de naam Hot Cakes Mix), de foto maakte ik afgelopen week:

 

Voor alle duidelijkheid, zo zag dezelfde plant er op 12 juli  uit:

 

En terwijl ik dit schrijf bedenk ik dat ik vorig jaar ook al een keer zoiets liet zien (ja, ik vrees dat ik af en toe in herhaling val). Even opgezocht en ik maakte op 9 januari 2018 deze foto, van Matthiola incana Appleblossom, midden in de winter!

 

Oftewel: Matthiola’s kunnen heel lang bloeien en kunnen heel goed tegen kou. En dus wordt de eerste eenjarige in mijn planning voor 2020 een Matthiola!

 

32 reacties op Kruisen

Esther 7 december 2019 om 07:35

Beste Diana, bedankt voor deze superduidelijke uitleg met heel grondig achtergrondonderzoek. De vergelijking met menselijke voortplanting is heel (maar niet te :p) sprekend. En met die mooie foto’s krijg ik helemaal zin om in de planning voor volgend jaar te duiken.

Bert 7 december 2019 om 12:08

Bij ons de moestuin waren er ook veel wilde verhalen, zelfs supergiftige courgetteverhalen en zo. Sommigen wilden sierpompoenen zelfs verbieden!
Ik vraagde het daarom na bij Wageningen Universiteit. Ook zij bevestigen het: alleen zelf geoogste zaden kunnen misschien problemen geven.

“De vrucht is moederweefsel dus ongeacht de vader is de vrucht eetbaar.
Zaad dat een hybride is tussen de gecultiveerde courgette en een sierpompoen, zou een giftige plant kunnen opleveren – in theorie. Ik zou wel verwachten dat het goed te zien is.
Samengevat, zolang je op volkstuinen zaait met zaad dat je van bonafide leveranciers koopt, is er geen gevaar. Zelf zaad oogsten kan in een aantal gewassen ook, maar let er dan wel op hoe die planten er uit zien.
(Bovenstaand tekstje is een uittreksel ui een mail van Wageningen University & Research, Plant Breeding)

René Ruiter 7 december 2019 om 14:48

Ik sluit me hierbij aan: gekochte zaden zijn meestal F1 hybride, zaden van op zaadkwaliteit gekweekte planten waarin diverse goede eigenschapen gecombineerd worden. De volgende generaties vallen die goede eigenschappen uiteen en komen minder aantrekkelijke, zoals bitterheid, naar voren. Van gekochte zaden oogst ik één keer het zaad en dan meteen genoeg voor 5-7 jaar, want zolang kunnen pompoenzaden kiemkrachtig zijn. Dat is leuk en bespaart geld.
Overigens heeft de mens zintuigen om voor gevaar te waarschuwen. Als een pompoen of courgette bitter smaakt, doe je het weg in de compostbak. Jammer, maar meestal zijn er genoeg. De giftigheid valt meestal wel mee, hoogstens krijg je buikpijn en als je de vruchten verhit vallen deze zwakgiftige stoffen uiteen. Een volkstuinder moet zich misschien meer bekommeren om gif in de grond, water en lucht. Kleine synthetische deeltjes die zich ophopen in het lichaamsvet.

René Ruiter 7 december 2019 om 15:03

Dat laatste uit bovenstaande stukje geldt natuurlijk ook voor de commerciele tuinbouw waar nog steeds veels te veel gif wordt gebruikt.

Ruud & Diana 8 december 2019 om 09:36

Hallo René,
Ik herken het van een komkommer, ik kreeg eens een plantje van een tuinbuurvrouw, later bleek dat ze de zaden zelf had geoogst. De vruchten waren ongetwijfeld licht giftig. Maar ik liet het wel uit mijn hoofd om de vruchten te eten, ze waren zo intens bitter dat er niet veel anders opzat dan de eerste vrucht te proeven, het uit te spugen, mijn mond te spoelen en direct daarna de komkommerplant uit de tuin te verwijderen 🙂 .
Er bestaat trouwens nog wel wat onduidelijkheid over de term F1, bij pepers wordt die term vaak gebruikt om een eerste generatie na een kruising aan te geven. Echte F1-hybriden zijn op een veel meer ingewikkelde manier samengesteld, door 2 aparte ouders met de juiste eigenschappen eerst op die goede eigenschap voor te kweken en ze vervolgens eenmalig te kruisen zodat ze de goede eigenschappen (bijvoorbeeld gezondheid) van moeder en de goede eigenschappen van vader (bijvoorbeeld smaak en opbrengst) hebben. Ik heb er hier meer over geschreven: https://mooiemoestuin.nl/zaaien-en-zaden/f1-hybride-zaden/. Daarom zijn F1-hybridezaden ook een stuk duurder. En de nakomelingen zullen nooit soortecht terugkomen uit zaden, ook niet als ze geïsoleerd worden gehouden en met de hand worden bestoven. De meeste pompoenrassen zijn geen F1-hybriden, maar er zijn er wel. Als de zaden bij een professionele zaadhandel vandaan komen kun je ze in proincipe vertrouwen, ongeacht of het een F1-hybride is of niet, de F1-hybride is vaak bijvoorbeeld beter bestand tegen meeldauw, of geeft een betere opbrengst.
groetjes,
Diana

Ruud & Diana 8 december 2019 om 09:21

Hallo Bert,
Dankjewel voor je berichtje. Leuk dat je de vraag hebt gesteld aan professionals bij de universiteit van Wageningen!
Ik ga het onthouden, “De vrucht is moederweefsel, ongeacht de vader”. Klinkt wat professioneler dan het verhaal over de baarmoeder 🙂
groetjes,
Diana

ellen 7 december 2019 om 10:13

Hi Diana!

Is er in het 3-regelig citaat van de universiteit van Illinois een woord vergeten?
Zoals het er nu staat komt de kruising het volgend jaar NIET tevoorschijn.

Dank je wel voor je verder superduidelijke uitleg, groetjes ellen.

Ruud & Diana 7 december 2019 om 10:34

Hallo Ellen,
Volgens mij staat het er wel goed. Ik heb de hele tekst gewoon gekopieerd en geplakt dus niet overgetypt. Ik bedenk nu dat ik eigenlijk even netjes een link moet plaatsen, dat ga ik zo doen.
Misschien had ik ook beter gelijk de tekst kunnen vertalen. Dat doe ik bij deze alsnog, ik heb heb de vertaling even onder de tekst in het blog geplaatst. Vrij vertaald:

“Kunnen pompoenrassen onderling of met pompoenen in de tuin kruisbestuiven?
Ja. Elke soort pompoen of courgette van dezelfde soort kan kruisbestuiven. Kruisbestuiving heeft geen invloed op het huidige gewas, maar het zaad komt het volgende jaar niet soortecht terug”.

groetjes,
Diana

Anoniem 7 december 2019 om 10:47

Hi Diana,

Dank je wel voor je vertaling. Nu snap ik het!

Groetjes ellen

Kristof 7 december 2019 om 11:20

Goed stuk Diana. Ik kan alleen maar je verhaal bevestigen. Het zijn de zaadjes die gekruist zijn en inderdaad niet de vrucht. Waar ik zelf nog geen duidelijk antwoord heb gevonden, is als je twee soorten kruist. Bvb pepers. Annuum met chinense. Tot welke soort behoort de gekruist soort als deze stabiel wordt

Ruud & Diana 7 december 2019 om 11:34

Hallo Kristof,
Dankjewel!
Over je vraag zal ik in een volgend blog wat schrijven, leuk idee! Want daar kan ik wel wat over vertellen, de peperwereld is een ingewikkelde wereld waar ik me al wel eens wat meer in heb verdiept. Of ik helemaal antwoord kan geven op je vraag durf ik nu nog niet te zeggen want daarvoor moet ik ook nog wel voor in boeken en op internet zoeken maar ik kan zeker meer vertellen over het kruisen van pepersoorten.
groetjes,
Diana

Margriet 7 december 2019 om 11:57

Interessant blog om te lezen. Ik had afgelopen winter ook de hele winter bloeiende Matthiola Appleblossom[ zaden van jou] en het verbaasde me dat ze zo lang bleven doorbloeien ondanks de kou.

Mime 7 december 2019 om 16:11

de Vraag die meteen bij me opkomt: Hoe kun je dan zorgen voor een soortechte pompoen, als je meerdere soorten in de buurt kweekt? Bij tomaten, als ik zaad wil nemen, dan zal ik een nog niet open bloemtros inpakken in een los stukje vliesdoek zodat insecten zeker niet gaan kruisbestuiven maar tikken nog mogelijk blijft. Zou dat bij pompoenen/courgetten kunnen door een deel van een plant met vlies af te dekken en zelf met een kwastje te gaan bestuiven? Want die zijn van het bloemetje- bijtje principe.

Ruud & Diana 7 december 2019 om 16:59

Hallo Mime,
Tikken is inderdaad niet voldoende, het mannelijke stuifmeel van bloem 1 zal naar de vrouwelijk stamper van bloem 2 moeten worden gebracht. Als je zelf zaden wilt oogsten zul je dus zowel een vrouwelijke als een mannelijke bloem in knop al moeten afdekken (met bijvoorbeeld een stukje vliesdoek). Als beide bloemen open zijn zul je met de hand moeten bestuiven, door de mannelijke bloem te plukken en het stuifmeel over de vrouwelijke bloem te wrijven. De vrouwelijke bloem moet daarna tot het uitbloeien wel weer afgedekt worden, om te voorkomen dat er daarna alsnog ook nog een hommel of bij bij komt. Als de bloem is uitgebloeid kan het vliesdoekje weg.
groetjes,
Diana

.

Jacques 7 december 2019 om 18:39

Hoi Diane, ik denk dat deze heldere uitleg bij een aantal mensen de nodige zorgen wegneemt. Ik heb de discussie dit jaar ook op de moestuinforums weer langs zien komen.
Overigens speelt hetzelfde/omgekeerde bij suikermais. Daar eten we juist wel de zaden met dus de eigenschappen van de kruising. Daarom is suikermais gekruist met gewone mais dus ook minder zoet.
Zelf los ik dat op door mijn mais extra vroeg (in de kas) te zaaien zodat deze bloeit voordat de voedermais bloeit.

Ruud & Diana 8 december 2019 om 10:01

Hallo Jacques,
Ja, doordat er toch elke keer weer discussies zijn over het kruisen van bijvoorbeeld pompoenen en courgettes met afwijkende of bittere vruchten in het jaar van telen twijfel ik nog wel eens aan mezelf.
Maar ik hoop en denk dat het nu voor iedereen duidelijk is, en dat als iemand een plant met afwijkende vruchten heeft, hij of zij eerst kan bedenken waar de zaden vandaan komen, of er misschien een spontane zaailing is gekiemd-gegroeid, etc.
Gelukkig wordt hier weinig voedermaïs geteeld, en doordat we op een volkstuinencomplex tuinieren is de kans op kruisbestuiving groot maar dan wel met andere goede suikermaïsrassen. Ik las eens ergens dat het ook helpt om suikermaïsplanten in een vierkant te planten, zo waait het stuifmeel van de gewenste maïs wat makkelijker op de kolven met zijdezachte draden. Hier haal ik altijd mijn hand langs de bloeiaar en wrijf er die draden mee in. Geen idee of het helpt maar hier kan het nog wel gebeuren dat er lege stukjes in de maïskolven zit en ik heb het idee dat het grofweg zelf bestuiven daar wel iets tegen helpt. Uiteindelijk is afdekken ook een mogelijkheid maar dat wordt dan zo’n grote, lelijke, hoge kooi.
groetjes,
Diana

Herma 7 december 2019 om 18:53

Ik heb het dit jaar ook meegemaakt: een ‘courgetteplant’ die in de siertuin opkwam uit de compost die ik daar had gestrooid. Hij zag eruit als een heuse courgette, heb er soep van gemaakt, zoals ik dat vaak doe…maar het was echt vies…de rest van de gegroeide vruchten maar voor de sier op tafel gebruikt… Wij eten alleen nog maar van kwekers zaad!!

Peter 8 december 2019 om 12:51

Ik herinnerde mij dat er in 2015 een artikel werd gepubliceerd in verschillende kranten over een Duitser die was overleden na het eten van een zelfgekweekte courgette. De giftige stof die de Duitser fataal is geworden heet cucurbitacine. Het komt van nature voor in de voorouders van de courgette, pompoen, meloen en komkommer die we vandaag de dag eten. Het zit ook in sierpompoenen, die om die reden oneetbaar zijn. Het gif wordt door de plant zelf aangemaakt . Door veredeling is het gelukt om deze giftige stof uit de zaden te verwijderen. De Duitser in kwestie had vermoedelijk zelf zaad overgehouden uit een gekweekte courgette die mogelijk gekruist is met een pompoen, kalebas of een verwant.

Ruud & Diana 9 december 2019 om 13:39

Hallo Peter,
Ja, ik kan het me ook herinneren. Erg verdrietig.
En heel bijzonder want de vruchten die giftig zijn, zijn zo bitter dat het bijna niet voor te stellen is dat iemand zo’n courgette nog op kan eten.
Ik las op wikipedia:

De bittere smaak van cucurbitacinen is bij zeer lage concentraties, tot 10−6mol/l, al waarneembaar. Cucurbitacinen hebben een vochtafdrijvende, diuretische, bloeddrukverlagende en antireumatische werking.
Toxiciteit: alle cucurbitacinen zijn giftig en werken ook als insecticide en fungicide. De cytotoxische werking wordt experimenteel onderzocht in de chemotherapie bij de behandeling van kanker.
De LD50 voor cucurbitacine B bij muizen is bij orale opname 5 mg/kg lichaamsgewicht, wat neerkomt op een dodelijke dosis van 300 mg bij mensen. De bittere smaak voorkomt meestal de opname van gevaarlijk grote hoeveelheden.

groetjes,
Diana

Peter 9 december 2019 om 07:59

Beste, ter vervollediging, dit artikel stond op 3 november in de Vlaamse kwaliteitskrant De Standaard. Mvg Peter

Antigifcentrum waarschuwt voor giftige pompoenen: ‘Ze zijn niet allemaal eetbaar’
03/11/2019 om 10:00 door Sofie Geusens

Antigifcentrum waarschuwt voor giftige pompoenen: ‘Ze zijn niet allemaal eetbaar’
Foto: ap
Halloween is voorbij. En dus bent u misschien ook van plan om van de pompoenen die u voor uw voordeur heeft gelegd soep te maken. Maar daar moet je mee oppassen, waarschuwt het antigifcentrum. ‘Niet elke pompoen is eetbaar en we krijgen jaarlijks tientallen meldingen van vergiftiging binnen.’

Pompoensoep, pompoenlasagne of gewoon puur in de oven. De weken rond Halloween is de typische herfstgroente amper weg te denken. En die populariteit zien ook de supermarkten en groenteveilingen. Zij zagen hun verkoop de laatste jaren fors stijgen. Dat schrijft VRT NWS. Maar toch moeten we oppassen, want niet elke pompoen is eetbaar. ‘Elk jaar zien we tientallen gevallen passeren van vergiftiging door pompoenen’, zegt Patrick De Cock van het Antigifcentrum. ‘Vorig jaar bijvoorbeeld maakten 37 giftige pompoenen 42 slachtoffers. En ook dit jaar lijkt het die kant op te gaan.’

Wie een pompoen in de supermarkt koopt, hoeft niet onmiddellijk te vrezen. De supermarkten zelf en het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen doen voldoende controles. Het probleem doet zich vooral voor in de moestuin. ‘Als je giftige sierpompoenen in je tuin plant en je buurman heeft eetbare pompoenen staan, kan er door insecten kruisbestuiving plaatsvinden. De nieuwe vruchten kunnen dan cucurbitacines bevatten, giftige stoffen die zorgen voor een bittere smaak’, zegt De Cock.

Ook courgettes

Een pompoen die bitter smaakt, spuw je dan ook het best onmiddellijk uit. Dat is de boodschap van het Antigifcentrum. Want die giftige pompoenen zijn helemaal niet zo onschuldig. ‘Mensen beginnen te braken, kunnen koliekachtige buikpijn hebben die gepaard kan gaan met hevige, soms bloederige diarree. Dat laatste is vooral gevaarlijk omdat het kan leiden tot uitdroging. In de ergste gevallen is er ook sprake van duizeligheid en hartkloppingen.’ Contact opnemen met de huisarts is zeker aanbevolen, maar mensen kunnen in afwachting ook bij het antigifcentrum terecht voor eerste hulp.

Ook wie thuis courgettes, augurken en meloenen in de tuin heeft staan, moet oppassen. ‘Die behoren tot dezelfde grote familie van de pompoenachtigen en kunnen dezelfde vergiftiging veroorzaken.’

Ruud & Diana 9 december 2019 om 13:33

Hallo Peter,

Dankjewel voor de tekst uit het artikel!
Het is jammer dat het wel vanuit één standpunt en met wat gevoel voor drama is geschreven. Want 42 slachtoffers klinkt als 42 doden. Ik las dat er sinds 1980 5 gevallen (wereldwijd) bekend zijn waarbij iemand overleed na het eten van een vrucht met teveel cucurbitacinen, dan zijn 5 mensen in 40 jaar en dat zijn er 5 teveel maar het is wat anders dan 42 ‘slachtoffers’ in 1 jaar in 1 klein Europees land. Met slachtoffers zal dan ook het aantal mensen dat zich met misselijk, braken en/of diarree hebben gemeld. Overigens ook vervelend en zorgelijk.

Het standpunt waarin wordt beweerd dat een sierpompoen in een tuin naast een eetbare pompoen direct in dat jaar voor kruisbestuiving en dus bittere en giftige pompoenen kan zorgen klopt niet (zie de uitleg van de universiteiten van Illinos, Iowa en Wageningen hier tussen de reacties). En dat is dan wel jammer als het zo in de krant staat. Want zo komen juist die broodje aap-verhalen in de wereld. Ik teel al meer dan 25 jaar sierpompoenen en eetbare pompoenen naast en door elkaar heen in de tuin en ik heb nog nooit een giftige/bittere pompoen gehad. Dat zou anders zijn als er het jaar erop zaden van deze pompoenen zouden kiemen die planten met vruchten zouden geven, want de kans op kruising zou dichtbij 100% liggen.

Tuinieren is een hobby die baat heeft bij wat kennis en kunde (dat geldt trouwens ook voor koken en heel veel andere hobby’s) maar stellen dat wie courgettes, augurken, pompoenen en meloenen in de tuin heeft op moet passen lijkt me geschreven door iemand die (te) weinig verschillende bronnen heeft geraadpleegd. Want het volstaat om te zeggen dat het onverstandig is om zelf zaden van deze soorten te oogsten omdat de kans op bittere/giftige vruchten dan heel groot is. Maar mensen bang maken die pompoenen, courgettes, meloenen, etc. telen die uit gekochte (en gekeurde) zaden komen vind ik onnodig. Jammer dat er naast iemand van het antigifcentrum niet ook een bioloog of veredelaar of docent plantkunde aan een universiteit is geraadpleegd om het gedeelte van het kruisen van de genoemde vruchten toe te lichten, want met die informatie erbij zou het een heel interessant artikel zijn geweest.

groetjes,
Diana

Carine p 9 december 2019 om 14:52

Volledig mee akkoord. Ik zaai ook telkens met eigen zaad, maar nog nooit een giftige soort gekend. Doe gewoon de test van bitterheid en dan weet je genoeg. Dit soort artikelen is om mensen onterecht bang te maken. Ik heb 1 keer een variëteit gezaaid waarvan ik me afvroeg of ze eetbaar was. Na het likken bleek dit zo bitter te zijn, dat een verstandig mens weet dat je dit niet hoeft op te eten.
Grt carine

Wijnie 10 december 2019 om 17:52

Helemaal mee eens Diana en Carine. In het volgende stukje: – Als je giftige sierpompoenen in je tuin plant en je buurman heeft eetbare pompoenen staan, kan er door insecten kruisbestuiving plaatsvinden. De nieuwe vruchten kunnen dan cucurbitacines bevatten, giftige stoffen die zorgen voor een bittere smaak’, – zou in plaats van nieuwe vruchten beter vermeld kunnen staan: vruchten uit de volgende generatie. Wel jammer dat zelfs op zo’n site informatie onduidelijk wordt beschreven waardoor verwarring ontstaat.
Dankjewel voor dit artikel Diana. Ik had al het vermoeden dat kruisingen alleen in een volgende generatie zichtbaar kunnen worden, dat is nu dus bevestigd. Leerzaam! En je vergelijking met een baarmoeder vond ik helemaal niet gek, juist heel duidelijk 😉
Groetjes Wijnie

Marjolijn de Winter 10 december 2019 om 14:26

Dankjewel Diana voor het uitzoeken! Heel duidelijk. Bij maïs eet je wel de zaden, dus daar kan een kruising wel merkbaar zijn (had ook een hele rare maïs dit jaar), maar bij de pompoenen moet het zijn gebeurd voor de zaden het zakje in gingen. En grappig om te zien dat journalisten ook de mist ingaan. Of grappig… beetje jammer eigenlijk.

Ruud & Diana 11 december 2019 om 15:46

Hallo Marjolijn,
Dat klopt. Lees ook even tussen de reacties op dit blog de reactie van Jacques en mijn reactie daar weer op, daar hebben we het ook over maïs.
Ja, jammer dat de journalist heeft verzuimd om ook het plantkundige gedeelte te onderzoeken. Aan de andere kant vind ik ook wel dat de persoon van het anti-gifcentrum haar daar op had kunnen wijzen (en melden dat hij van het plantkundige deel geen verstand heeft en haar adviseert om dat bij iemand anders te vragen). Hoe dan ook, zo blijven de verhalen de wereld in komen 🙂
groetjes,
Diana

Wim 12 december 2019 om 20:46

Goedendag Tuinmannen en Tuinvrouwen,
Afgelopen jaar begonnen met het zaad winnen van eigen planten om het volgende jaar te zaaien en/of poten. Komend jaar wil ik voor het eerst (alleen) eetbare pompoenen kweken. Om ook hiervan eigen zaad te winnen zou mooi zijn. Mijn eerste vraag is op welke afstand de planten je van je buren moeten staan om het risico van kruisbestuiving met een giftige soort te voorkomen. Mijn tweede vraag is het volgende. Loop je het risico dat met het doorlopend zaad winnen van eigen planten de eigenschappen van de uitgangsplanten veranderen? Hierbij denk ik aan bonenrassen, sla-rassen enz. Eigenlijk aan alles wat in en om een groentetuin te vinden is. Bestuiving hiervan vindt plaats op een klein oppervlak. Kun je eindeloos doorgaan met zaad winnen van eigen planten of moet je na een aantal jaren nieuw zaad kopen. Kan iemand hier wat over zeggen? Of weet iemand waar je hierover informatie kunt inwinnen. Alvast bedankt.
Groetend, Wim

Ruud & Diana 13 december 2019 om 09:43

Hallo Wim,
Ik vrees dat je vraag zo veelomvattend is dat ik die hier niet kan beantwoorden, ik zou een boekwerk nodig hebben om een volledig antwoord te geven. Bovendien weet ik ook niet alles.
Je vraag over een veilige afstand om kruisbestuiving te voorkomen is zo mogelijk nog moeilijker. Het hangt af van het soort plant en op welke manier de plant wordt bestoven (zelfbestuivers, wind of insecten).
Zoals sommige mensen maar 1 kilometer kunnen lopen maar andere mensen wel 50 kilometer, zo hangt de afstand die een hommel of bij kan vliegen af van het seizoen, het weer, zijn conditie en leeftijd, wat hij onderweg tegenkomt aan bloemen die hij wil bezoeken, etc.. Er is dus geen peil op te trekken 🙂 . Voor het oogsten van pompoenen hangt af hoeveel planten van hetzelfde ras je bij elkaar hebt staan (dan is de kans groter op kruisbestuiving met hetzelfde ras), en welke bestuivers je tuin bezoeken. Maar een relatief veilige afstand van minimaal 100 meter lijkt me voor pompoenen zeker niet overdreven. Maïs wordt door de wind bestoven en het stuifmeel kan wel over enige kilometers reizen. Bonen zijn zelfbestuivers en dan is een plantafstand van zo’n 25 meter wel voldoende (maar dat is nooit gegarandeerd want ook al zijn het zelfbestuivers, ze worden wel ook bezocht door insecten).

Ik heb een aantal pagina’s geschreven over dit onderwerp. Het zijn pagina’s die al een paar jaar oud zijn, met weinig en kleine foto’s en wat termen die ik nu niet meer zou gebruiken (zoals Cultivar in plaats van ras). Maar de informatie zelf klopt nog steeds. Ik ben van plan om die pagina’s eens bij te werken, maar voor ben ik eerst druk met het bijwerken van de groenteteeltpagina’s.

Maar lees vooral deze pagina’s:
https://mooiemoestuin.nl/zaaien-en-zaden/725-2/
https://mooiemoestuin.nl/zaaien-en-zaden/zaden-oogsten-in-de-praktijk/
https://mooiemoestuin.nl/zaaien-en-zaden/kruisen/
https://mooiemoestuin.nl/zaaien-en-zaden/f1-hybride-zaden/

Genoeg leesvoer 🙂 .

Op je tweede vraag, of je tot in de eeuwigheid zelf zaden kunt blijven oogsten is ook geen eenduidig antwoord op te geven. Op sommige soorten wel (zoals heirloom en zaadvaste tomatenrassen), maar op hybriden niet. En er zijn ook soorten die na verloop van tijd terugkeren naar hun originele vorm, uiteindelijk zijn niet alle groenterassen, maar wel een vrij groot deel, veredeld waardoor bijvoorbeeld spruitjes minder bitter zijn, komkommers lang en recht zijn, etc., en dat soort eigenschappen kunnen uiteindelijk weer terugkeren naar hun oorspronkelijke vorm, smaak, hoogte, kleur, etc. Hoeveel generaties dat duurt is in het algemeen niet te zeggen.

Ik heb zelf het boek Seed to Seed van Susan Ashworth, een heel goed boek over het zelf oogsten van moestuinzaden (het is alleen wel in het Engels geschreven, ik geloof niet dat er een Nederlandse vertaling van is uitgekomen).

groetjes,
Diana

Wim 15 december 2019 om 18:49

Goedendag Diana,
Bedankt voor je uitgebreide reactie.
Groetend, Wim

Goanita 26 maart 2020 om 11:40

Ja ik snap het 😉
Bedankt Diana.

Groeten van Goanita

Babs 27 juni 2020 om 15:40

Diana, wat een goede uitleg, bedankt! Ik gebruik jouw site als hét naslagwerk voor mijn moestuin. Bedankt voor het delen van je ervaringen, ik leer hier heel veel van!


Laat een reactie achter op Wijnie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Meld je aan voor de nieuwsbrief

Naar de reacties Do NOT follow this link or you will be banned from the site!